|
|
|
|
|
|
Tadwennit d mass H. Maḥruc aselmad di tseddawit n BgayetTadwennit d mass H. Maḥruc aselmad di tseddawit n BgayetMass Maḥruc d aselmad di tseddawit Abderaḥman Mira di Bgayet si 1997. Isγer almud n tanfalit, almud n umezruy asseggwass amenzu, wis-sin, wis krad. Tura isγar almud n unagraw n yisem.
Mass Maḥruc γur-es turagt di tirakalt. Azal n 20 issegwassen I isγer di tesnawit n Lḥemmadya di Bgayet. Sakin iga Majister di tesnilest deg ussegwass n 2002. Azwel n tezrawt: Itewlan n umawal n tdmedyazt taqbaylit taqburt (caract. lexicales de la poésie kabyle ancienne).
Maḥruc, nnig umahil ines di tseddawit ittewt γef tmedyazt almi iten-yuγ! U ikki deg waṭas n temzizliyin I tga radyu umaṭṭaf wis-sin deg issegwassen n 80. Ikki daγen di tfaska n Ssummam. Si 2003 ar assa, issedday yiwet n tedwilt di Radyu Ssummam imi iqqar : tagzirt umedyaz. Ussan-a izrin issufeγ-d d imeddukal-is umahil yiwen udlis γef ilugan n tira n tmaziγt I wumi ifkan azwel: Ilugan n Tira. Ussan-a izrin yussa-d ar Muntryal, irezf-ed ad iḥewwes u mlalaγ-t, dγa newwi-d awal γef udlis-a n ubrid amaynut n tira.
Imyura : ula d yiwen wass ur iyi d-immeslay yiwen γef tmaziγt di tseddawiyin nneγ, awwi yaγ-d awal γef tin n Bgayet imi din I tessalmadeḍ. Maḥruc : Tasga n tmaziγt di tseddawit n Bgayet teldi di 1991. Tlul-ed seld tikli n 25 di yennayer n umussu adelsan MCB di Lledzayer tamaneγt. Ila dinna Matub ladγa. Ibra-d udabu I uftat u tlul-ed tasga n tmaziγt di tseddawit Abderaḥman Mira n Bgayet u tayeḍ di tseddawit n Tizi Uzu. Di tazwara, tasga ya tessufeγ-d kra imgardisen (diplômés) n Majister. Ar ass nessufeγ-d ugar n 18 imajistiren u llan aṭas daγen I ittheggin idukturen. Salem Cakir ifka-d afus aṭas I usbded n tesga yagi u isileγ (formé) iselmaden. Assa llan 16 iselmaden u ugar n 600 inelmaden di turagt n tmazight. Di ctumber 2005 id-iteddun ad tili yiwet n temsizla I yiwet n tsufaγt (promotion) n inelmaden n Majister.
Imyura : illa kra umaynut di tira neγ deg uselmed ines? Maḥruc : tamaziγt ad ttnadi iman-is. Neγ tamaziγt ar tura ur tufi ara iman-is. Amhaz n tira ittili si talit ar tayeḍ.Timti ar a naf kra iceḍ si tallit izrin, nesseγtay-it. Ladγa nessufeγ-d Ilugan n Tira ilmend n wanect-a. Ila wayen I nesseγti neγ I nessefses di tira. Amedya : addad amaṛuz. Ma yili wawal ibeddu s « a » t-tefrent-tt-id snat n tergalin neγ yiwet tessed ad ibdu s « u ». Argaz ad yuγal Uragaz. Am di : nniγ I urgaz, zik nettaru-t nniγ I wergaz. Amedya nniḍen : axxam ad yughal Uxxam. Ayen daγen id-nenna deg udlis-a, wagi d amedya kan nniḍen : tira n « d » neγ n « ḍ » di tagara n wawal unti : abrid ad ittwaru tabridt, anelmad ad ittwaru tanelmadt, ablaḍ ad ittwaru tablaḍt. U adlis-a illa di tsardlisin…igarzen.
Imyura : Anta tameslayt is I tesselmadem? Maḥruc : nesselmad s tmaziγt ulama llan kra n walmuden I mazal nesselmad iten s tefransist am tasnilest tamatut (linguistique générale), tusna n tmetti (sociologie). Ma d wiyaḍ akw s tmaziγt I ten nesselmad am ilmuden n umezruy, n unagraw n yisem, n unagraw n umyag, atg.
Imyura : illa kra I γef txedmem tura? Mahruc : ih! Iḥqa! Send ad ak iniγ dacu-t ilaq a d-iniγ dacu iγ issawḍen ar usenfar-a. Nekwni nesselmad s tmaziγt u tikwal nettaf-ed iman nneγ nesra (besoin) kra n wawalen akken ad nesseddu tamsirt akken I wulem nesnulfuy iten-id. U imi akw iselmaden akka I teḍra yid-sen, nettaf-ed iman nneγ daγen deg yiwet tegwnitt ur tessefraḥ ara. Acku I myal yiwen unmik (signifié) γur-es macci d kra n imsilen (signifiants). Anamek ines, myal tikti nettak as aṭas n ismawen u din inelmaden ɛewqen imi seg uselmad ar wayeḍ illa umgired. Amedya: onomatopée, nek semmaγ as: isemmesli u ila yiwen umeddakwel-iw aselmad issema as: awalmesli. U d aya I nebγa a t-nesseγti akken ad nesdukkel amawal. Ihi asenfar agi nneγ d amawal u ssarameγ ad t-id nessufaγ akken ur ittγima ara kan gar ifassen n iselmaden di tseddawit :
Imyura: I tmedyazt? Maḥruc: deg issegwassen n 70, ur zriγ ara amek imlaleγ d tmedyazt. Ufiγ-d kan iman-iw ssefraweγ. Ssefraγ γef tayri, γef tudart s umata d yir tudart, γef tmaziγt, γef yiman-iw d wayen draγ nek s timad-iw. Am imedyazen nniḍen, d Si Muḥ Umḥand, Umangellat, Ferḥat, Dda Sliman iyi fkan tahregt (inspiration) tamenzut. Amaṭṭaf wis-sin daγen ifka yi-d lebγi n usefru. Ar ass-a ssefraweγ u wwiγ-d ussan-a kra isefra γef tudart di Muntryal imi aql-i rezfaγ-d γur-wen.
Imura: Illa kra ara d-sssufγeḍ? Maḥruc: aṭas iyi d-iqqaren akka ayγer ur d-ssufuγeḍ ara, maca ar γur-i anect-a d tirga kan taswiɛt-a macci d asirem. Ur d-lhaγ ara d ussufeγ n tmedyazt acku ila wayen izwaren deg wayen izemraγ ad t-id fkaγ I unnar aseklan nneγ u ahat ar zdat ad yili kra. Tura kan γur-i yiwen umahil nniḍen imi bγiγ ad nadiγ γef izuran d umezruy n tisemidegt (ismawen n idgan) n Bgayet.
Imyura: I usmel www.imyura.com tesliḍ yis di tmurt? Maḥruc: Ala! D tikkelt tamenzut I sliγ yis. U slewhi zriγ dacu I illan deg-s imi mmeslayeγ fell-as dagi di Muntryal d yiwen umeddakkul-iw. Ar zdat, ssarameγ ad kkiγ s kra imagraden deg usnarni d usemγwer n usmel agi nwen.
M.A.U.
Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat
Ulac win i d-yennan kra γef umagrad-a. Ilik(kem) d-amdan amenzu ara d-yinin kra fell-as.
|
|
|