 |
| Ungalen
|  | | |
| - IMEṬṬI N BAB IDURAR d imeṭṭi-nneγ akk s yemdanen d-yekkren di taddart TIZI N WAḌU.
| - Racid Σalic
| - Mmis n igellil
| - Ğamal Benεuf: Kra n tezgar ( passages) seg wungal “ Timlilit n tγermiwin”
| - Σmeṛ Mezdad
| - Ḥmed Nekkar
| - Ğamal Benεuf
| - Iγil D Wefru
| - Yusef Ubellil, arrac n tefsut, ungal, tizrigin agraw n yedles amaziγ, 2005
| - Igli n tlelli, Lwerd n tayri , ungal, 200
| - Bururu, ungal, Azur, 2006
| - Σ. Mezdad, ass-nni, ungal, ayamun, 2006
| - Tasga n ṭṭlam n Ssaεid Iεemṛac
| - Brahim Zellal : Mḥend Uccen
| - Tafrara ungal sγuṛ Salem Zenia
| - Iγil D Wefru
|
|
|
|
| | |
|
|
|
Σmeṛ MezdadAwal af wungal n Amar MEZDAD ''Tagrest d wurγu''
Aεmer Mezdad, aseggas 2000, isufγ-ed ungal “Tagrest urγu”. S deffir waya zwaren-t-id sin n yedlisen nniḍen: iḍ d wass , tafunast igujilen. Awal γef mass Mezdad meqqer. Ulayγer ad nesmekti anwat Amar Mezdad. Tiγri n tmaziγt mi d-beεzeq, yella deg imezwura i s yeslan. D ameγnas yuγen leqdic af yedles d tutlayt Imaziγen, send tafsut Imaziγen u seld-nnes. Seg was mi yeṛṛeẓ uzaglu i yellan yenneḍ γef Teqbaylit , amussu n Imaziγen, yeṭf-ed tuγḍaṭ i tuγ bdan-ţ send nsen dda Lmulud, Besaεud M.Arav…..
Awal af wungal tagrest urγu Ma negra tamuγli ar yisem n wungal-a (tagrest d wurγu), a naf deg-s sin yismawen mgaraden: tegrest d tasemhayt, d akud n usemmiḍ, qajar, igefran d ideflawen, urγu neţţa yeţţak-ed tazγelt, lḥamu, aḥaruq... Mi bdiγ taγuri n wedlis, tefka-yid tugna amzun dayen iy-id-iḥekku baba neγ yemma. Acku, adlis yiwi-d awal af ṭṭrad n uzarug n tmurt. Tasawent, akessar, tiregwa n waman yeqqazen iberdan, ideflawen yessan af wakal am taḍuṭ, atg. Simal rennuγ taγuri, simal ţuγalent-iyi-d awk cfayat n wayen iy d-ḥekkun imawlan, zaylal iεeddan af imezdaγ n tmurt n Leqbayel deg wakud-nni. Amṣeḥras i isekren lbaṭel ger wat-wakal. Amar Mezdad, iḥekku-d taqesṣiḍt n Salem, Rabaḥ, Muḥend, waεli d wiyaḍ, amek almi i d-mlalen deg wedrar. Yal yiwen ger-asen acu i s d-yefka zzehr-is, dacu n waṭanen i t-imugren di tudert-is. Imi d Salem i d-yeţuγalen aṭas di tqesṣiḍt, ad εerḍeγ amek ad meslayeγ cwiyya fell-as. -Tudert n Salem tesbek seg iγeblan, aṭan yeţţak-it i gma-s. yefγ-ed seg uγerbaz kra n wussan kan send ad yesεeddi akayaḍ acku aselmad i tuγ yesγar-iten teḥwit tdebla Tafrensit. Icetka fell-as lqayed n taddart u yeskadeb fell-as. Salem yufa-d iman-is d ameksa am tizyiwin-is. Ass mi yiweḍ , yuγal meqqer, terra-t tmara, tsulef fell-as teswiεt akken ad yinig ar Fransa. Arnu yuγ lḥal teγli-d fell-asen lihana meqqren, tiweḍ tfidi s iγes, baba-s yerhen taferka…Ilaq ad rren swal n medden. 3 iseggasen seld ayaki, yezweğ, kra n wussan kan s deffir n tmeγra, yuγal daγen ar Fransa…yir targit!! -Rabah, neţţa, akken i d-yekker akk d Salem deg yiwet n taddart. D mmi-s n wemrabeḍ, ula d neţţa yečča aḥlalas n tudert; tameţţant n yemma-s, tinigin ar ugemmaḍ akin… -Muḥend waεli, neţţa, tanekra-yis mgal ucengu Arumi iḥulfa-s mi yella meẓẓi, seg mi yella d amecṭuḥ werğin iḥemmel lbaṭel. Xas yif aṭas di tezyiwin-is di tegzi maca iεemmed lmuţ d imenγi wala tudert n “wezgar imu εebban azaglu”. Iḥebs-ed seg uγerbaz s ddema! Yeqqar-as “Arumi ad yeffeγ si tmurt-iw ”. -Lwennas ma d neţţa d anelmad ifazen deg uγerbaz, yessaweḍ almi qrib ad yesεeddi akayaḍ n “bak” dγa yeṭṭixr-ed…. -Yella daγen waεli, s yisem-is i n-yeţawi umeskar isefra i yella deg wungal. Ula d neţţa yuki seg zik, yezga yella anda yessawel umihi. Yegza amihi i tuγ yegguni Tamaziγt deg wakud-nni, yezga asures n waya. Ticki ma ara yeţmeslay akk d wiyaḍ(at-taddar-is neγ wiyaḍ), isegzay-asen dacut wazal n tutlayt Tamaziγt ar wegdud…
Ihi, agraw aki n imeγnasen mlalen-d deg wedrar, ṭṭfen imrigen akken ad sufγen acengu.
Mass Mezdad, isulγ-ed taqessiḍt akken iwata, tudert n lihana di tallit-nni mi yella wemseḥras Arumi di tmurt nneγ. Ticki ma ara ifak yiwen taγuri n wungal a s d-iban wudem n ṭṭrad. U akken i d-nniγ send aya, dayen awk i nsel ar imawlan. Amar dacu kan, yefka-yas azal meqqren i weḍris s tmussni talqayant. S tmeslayt ẓiḍen, imeγri ad iḥulfu iman-is amzun i neţţa imu ḍerrunt. Amacahu nezmer a t-nebḍu af 3 yeḥricen: -Deg weḥric amezwaru, ameskar yeεreḍ akken ad ibeggen ak wikad iţekkan deg umacahu. Yezwir-iţ-id s tarbaεt n imseblen i yuγen tikli deg uzaγar. Tarbaεt-a , iwin-d tuγḍaṭ i sen-tefka-d tuddsa. Da yeskanay-ed akk widak i yeţţekkan di tqessiḍt u amek myussanen deg wudrar. -Aḥric wis sin dayen i d-yuγan af tudert n yal yiwen n imeγnasen. Amk almi i d-ufan iman-nsen deg wedrar, mḥababen u uγalen d imeddukal n umennuγ. Si tama ar tayeḍ, ameskar yeţmeslay-ed deg yezri, am akken ma ara a d-nini ileddi-d “tacciwin” i wakken a negzi ayen yeffren s deffir yal yiwen deg imeγnasen. -Aḥric aneggaru d win qerriḥen. Da a nγer awk uḍan d tawliwin i d-yeγlin af yal yiwen deg warrac nneγ. Tarbaεt n Salem teṭṭef-ed tabraţ n tuγḍaṭ i sen-d-yusan si tuddsa. Ulac yiwen ger imeddukal n Salem win i s yennan belli d ta ad yilin taneggarut . Aṭas deg-sen luten, nγan-ten iserdasen n Fransa. Di tala ufella i muten waṭas n imeddukan s Salem, ruḥen ad awin amur nsen n yemrigen ar wat-tlis.

 ADLIS N WAΣLI tukkist seg wungal "tagrest urγu" n Aεmer.Mezdad (sb.50 alma 54)
Awi-d talwit awi-d tawant asggunfu[1] ad hennin At-Ufella seddu-d seddu-d ifadden la-ssaramen timlilit a-ten-nessemlil d urawen kra ncedha neddem-it anef ad run widak yesnejlan taḍsa widak i γ-ed-yugmen lihana cerrgen-aγ tasa εellfen teffẓen s tsusmi widak yemḥan ajerreḍ tejreḍ txabit nedda nuli d asawen ma ad aγ-ed-walin at ddunit izerman deg uqelmun nγil d iẓerman anagar ṭṭmaε n tudert d usirem a bab-igenwan i γ-yessidiren ar ass-a asirem tudert tagmaţ ur ten-neṛwa ara a wi ddan yid-sen akka ar-d yali wass a wi ten-yufan an-nemwanas at-tidi tezga temmar ur-ğin ggunin amnar di tegrest d agrireb cerreq neγ γerreb ger izegzawen d iquranen tafsut d unebdu srewten ẓẓan irden megren aḍu rwin, la-sen-yeţsuḍu deg uqerru akal adrar tannumi yal asurif s tidi la-γ-ẓemmin deg wulawen ulac win ur tezdiγ tisfi s uγaref n weblaḍ winna ineĞren deg wesfaḥ neγ azemzi yis-s i teddzen akraren d imekrazen yal ssbaḥ ! neγ amsikel d uberraḥ d wudmawen yakk yeğğa rrbeḥ tasusmi tbaḥ lebγi d abraḥ. Atmaten-nneγ d urawen yal uraw deg-s isyaxen allaγ-nneγ tezdeγ-it tatut neswa taxatemt n meţţu kra din neţţu-t adrar yuli d asawen yunag inig d amerγan yeqqel d agujil yiwen wass adrar yuγal d amessas ddan-ţ fell-as yerreẓ deg wammas yan yekkaten yekkat yan yeţwali deg-s ad timγur terbaεt win igezzmen igezzem win ineccren ineccer adrar yuγal d iftaten nbedd di tiγilt nessaγ taftilt neqqim dinna neggemgem agemmaḍ-in yessusem anwa akka yebnan tillas win iteẓẓun di tsuqas ata-n yeggumma ad yali wass. Ddan deg wezwu[2] neţbibbi deg yedmaren anwa akka i d-iberrun i layas urğan iẓerman arağu yeţnejbaden ziγen yemsed rray yugar tafrut izellun ziγen terγa tmurt tugar allaγ yeţfurun ziγen qerreḥ ifelfel yeqqden aqcic yeţru wezger di laεric ajenwi icerrgen tirest allarmi d ajgu n waεrur yeqlaleḥ ur yeğğa tardast tameţţant la-t-tezzuγur.
Neqqim di ţţewḥid d tideţ neggugem i tiγilt anwa i s-yedεan agemmun anwa i t-yesnegren iẓekwan n taddart tbecc-iten taγaṭ d warraw-is yerna-yasen wemdan ibezḍan n fateryul i d-ibecc yifis akal yuγal d aγerbal yeţţagmen aḍu yeţţawi-t-id d azeṭṭa akal yuγal d ibidi tečča tkekkuct ulac amruj ur yezdiγ kra acu ar-a d-teg tfaweţ ma nγumm yis-s armi nmeṭṭel s tardast amuttuḍ icaben am yilis. Neğğa-d azebbuj nemmut d iεiqar eẓẓu lgelba ad ak-ed-tefk uraw a malah a zik-nni tawant d tili yezgan yid-neγ ! iger i d-yefka irden timẓin tiliwa sagrent aman ! Amdan ameγbun yurew-ed tilelli addud-is d ifezriren yesna ussan d wuḍan agguren d iseggasen teğğa-yas-ed ccama, ccama teγza dayen kan d aḍref ur nreggel ur ntekkes ccama tuγal d asalas nnan ur tezgil yiwen tagelzimt win yeddan fell-as ar ass-a la-imecceḥ deg idammen-ines awal-is win i s-yeslan ata-n yezga yeţnadi fell-as udem-is win i t-iwalan daγen ur iṣebber fell-as d iswi[3] ur yeswi d aman ur yewwiḍ win yennulen taglimt-is dayen ur ţ-iteţţu ad as-tezgu deg tmuγli yakk d unecfu win yesraḥen tidi-ines tuγal-as d ccemma n Sidi-Σemmar teqqim dinna tenta-yas ger umeẓẓuγ d tinzar win yeswan imetman i s-ed-terqa yeswa aḥeckul n tayri tayri yessegririben tazzla daγen ad tennejbad ad tennerni yerna ur tezgil yiwen anagar wid i ţ-yeddan fell-as ad as-gen tasraft d tazeqqa ur nbubb ajgu alemmas yerna tura ggten akken yegget inijjel deg umadaγ akken yegget di tnezruft yejdi awraγ akken yegget deg yiger wecnaf bu-tmecḍin la-fettin la-ţţemγin la-fessun la-fessin la-temγen deg wegdud anwa ar-a sen-yerren algam mi akka temsusam ?
Yella Aεli-Abnennay ibennu Mḥend-Uccen deg umadaγ nerbeḥ nufa-t nečča nedduri tura Aεli-Abnennay yennejla Mḥend-Uccen yuγ taddart igdel-iţ fell-aγ askaεwew i γ-ed-yeţţagem i d awal-nneγ asṭaεtaε i la-d-yeţsuḍu i d tiremt-nneγ bdan medden la-ţgen am neţţa ifukk yiseγ ulac win ar-a yaggad ulac win ar-a t-id-iqarrεen tugeţ tura malen γur-es eddu d umeksa ad tekseḍ eddu d ṭṭaleb ad teγreḍ aql-aγ la-neskaεwiw akken nella ! aql-aγ nerra-ţ yakk i usuḍu ! nnefs i d-neââţgurruε ulac anida ur yewwiḍ tamurt yakk tuγal d agudu lsan medden tikmamin akken ur d-ţţaran ara llan wid yeddmen isegras akken ad ffẓen yiwen ur ten-id-yeţţwali ufan-as ixef i tmeddurt yeqqlen d tissirt la-tezzaḍ deg waktayen la-tberri deg-neγ armi i γ-terra tizitliwin ulac dayen yuγal-aγ ddkir s aεrur εerqen-aγ iberdan d ilem i neţţagem γas allen ldint asurif i nedda γer deffir i γ-yeţţawi nemsegla γer wegrireb wid iγellin γlin aten-ad glalzen rennun yerna rnan taḍsa aruḥani i ten-izedγen nutni d amxalef wid yeţcummun kksen ṭṭmaε wid yeţγunfun ţţun aγunfu wid yessefruyen ţţun asefru wid yesserwaten nutni sserwaten sserwaten uzzu s leḥfa ulac arkasen tifednan meččent igerzan uγalen d igelman azaglu d nutni i t-ibubben mačči d izgaren kan yak amdan d ayug aten-ad la-cennun s tmeslayt-nnsen tinna n yezgaren a ddunit a timγerrit a tijegdit n twaγit ! Wid i s-ed-isellen agemmaḍ γilen d asrugmet nutni d imeṭṭi i ţrun ! Ru neγ qim aclim alim imeṭṭi ad yeţţuddum imeṭṭi a-t-isew yifis ma yeffud yeţţak fell-as aεerbun a-t-isew akken yeswa idammen n warrac-nneγ mi akka γellin deg umadaγ neγ γef yimi n tewwura-nnsen d ileqqaqen d iferruğen tudert mi sen-ţ-sγersen. Neggez ma yehwa-yak kerrec adar-ik egzer udem-ik dayen teṭṭef-ik tcerrkeţ taylewt s-wayes i d-tluleḍ teččur ifukk-ak waεwin a-k-aggint temẓin a-k-id-tessusef tgella. [1]repos, paix [2]air, souffle [3]but, objectif 2/3
Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat
bu targit
- Tinin-is...azul fellawen, Amar Mezdad d yiwen gar imyura imqranen idefka tswiaata, argaz agi yessen taqbaylit akken yilaq, yelddi abrid i tsekla tatrart, yettaru s tmeslayt i zemren ad fehmen akw medden, taqbaylit-is yeseqdaci-tt s wudem atrar, yesxdam tatiqniqit (technique) i sexdamen imyura imeqranen n dunit, adlisen-is degsen tamusni tamuqrant skanayen-d abrid ar teqbaylit (la kabylité) i yellan d'abrid n talsa (humanisme). win yebghan ad ighar tasekla i deg yella unamek (amezruy, amenugh ghef tmetti, tinekit..)i yghar ungal ines id ifghen assgasa (2006) azwel is "ass-nni" d wid id yefghen yakkan : tughalin (2003) tagrest urghu (2000), id d wass (1990), tafunast igujilen (tamdyazt). afud yigarzen , teghzi laamer mass Mezdad bu targit
- Tinin-is...tella dighen tsghunt "ayamun", leqdic-is d win ygarzen atas, tzemrem attarzum ghures: www.aymun.com. ar tufat Ğamal Benεuf
- Tinin-is...Amyaru ameqqran imeqqranen Σmer Mezdad yuklal aṭas n leqder, yuklal a s-nerr tajmilt ( mačči s tinna akken n wawal kan d ucekker) s tγuri n yeḍrisen-ines d wayen akk yura. Nekk seg wid i t-iḥemmlen aṭas, γas ma werğin t-mlaleγ, maca γriγ akk ayen d-yessufeγ: Ungalen: Iḍ d wass, Tagrest urγu, Ussan. Ammud n tullisin:Tuγalin. Ammud isefra: Tafunast igujilen. Γriγ ula d kra imagraden i d-ssufγen yeγmisen... Ayen yettaru d lebni di tsekla-nneγ. Ddeqs i d-lemdeγ sγur-s, ttεanadeγ a t-cbuγ, γas ma yeṭṭef taqacuct di tsekla tamaziγt. Ttwehhimeγ deg-s amek i yessusem, yeltha-d kan d uxeddim, yexḍ abrid n widak yessimγuren ayen meẓẓiyen deg-sen! A wi yufan a s-d-iḍer warraz n "Nubal" n tsekla, netta yuklal, tasekla-nneγ a tt-issinen akk leğnas. Tegra-yi-d tamawt-agi, ilaq a tt-in-rnuγ: Acimi ur yesseγtay ara agulen yellan di tira n yedlisen-ines?! Ẓriγ d ayen i d-yessuturen aṭas lweqt, maca ayen ilaqen ilaq. Amedya: Tagrest urγu yeččur, iεebba ayen i wumi ur yezmir n wagulen. Tikkwal ad naf awal yura-t akka, seddaw, neγ nnig a t-naf yura-t akken nniḍen ?! Temγer n tsekla-s ur tessuruf ad ilint deg-s tuccḍiwin di tira. A yi-yessuref γef tamawt-agi, ḥṣiγ yugar-iyi di tmussni. Yiwwas a n-fkeγ rray-iw s talqayt γef yedlisen -is, ma nedder.
Ğamal Benεuf.
Akli
- Tinin-is...Azul Djamel,
D acu-t unamek n wawal-ayi : "Agulen" ?
Tanemmirt Ğamal Benεuf.
- Tinin-is...Azul fell-awen. Agul, agulen d awal yellan deg " Umawal n tmaziγt tatrart" , atan unamek ( lmeεna)-ines: Agul/agulen: fautes (erreurs) d'orthographe. Ğamal Benεuf. bu targit
- Tinin-is...azul fellawen, ass-ayi bghigh ad meslay-agh cwit ghef ungal "Ass-nni", win yeqarren s tmazight, ungal-a ur ilaq ara ad tizggel,d lbumba (n tayri d talwit) tis 5 sghur Mezdad, argaz yerzzan asalu i tira, amusnaw id yeskfalen tamslayt lejdud, i yqedccen deg tmusni n yimrawen, ar ghures taqbaylit macci d awal kan, d tudert n myal-ass id iskanay deg adlisen ynes, d anamek n tudert negh, d abrid i deg inella, d tameddurt negh s wuguren-is, s umenugh-is, s tikli n umezruy d wayen s id igellu, "Ass-nni" d lemri n tmetti n isgwassen n 90, isgwassen n umenugh ghef tugdut, n usirem, d isgwassen dighen n rebrab, n imet'awen d tgejdurt id yeghlin fellagh. ungal yettfakka s lmut d tudert, s lmut n Muh'end Amezyan (i yezemren ad yilli d yiwen deg-negh, ladgha deg asgwassen-nni n 90 ), s tudert i n tt-raju ad tt-kemel s tlalit n waraw n muh'end amezyan. D azamul (symbole) n umezruy i yteddun akw d wegdud yettqabalen tilufa nagh i ghef id ghlit tlufa. nezmer ad ninni dakken "Ass-nni" d tudert n yal yiwen deg-negh ama s lferh'-is ama s lqerh'-is ardeqal dunit t tt-kemil tikli ma d Amar mezdad yettaru mbla asughu mbla zux, yqedecc i ybennu am tzizwit, ayla-s am'ass-a am'azekka ad naf, d afud i yidles. tanmirt mass Mezdad. Ḥemmu
- Tinin-is...Tanemmirt γef awal-agi d-tewwiḍ γef udlis n Amar Mezdad "Ass nni" Ahat s Amar Mezdad akk d wid t-id-iḍefren targit-nneγ ad teffeγ. Awi-d kan ur s-nberru ara. Awi-d kan yal yiwen ad ifk cwiṭ seg tezmart-is. Atan i teddu-d wass nni anda ad yaf deg tira s teqbaylit ula d win ittnadin adrim, win ittnadin cciεa. Ma newweḍ ar din, dayen targit teffeγ. Dayen ur nettiḥwiğ ara iwazziwen. Tira s teqbaylit ur tettiḥwiğ ara iwazziwen, ur tettiḥwiğ ara wid ittγanfin imanen nsen, wid ifkan deg wakud nsen. Inna-yas yiwen, seg wid isejjay, i Amar Mezdad: "Gedha γef udlis-inek "Tagrest d Wurγu". Irra-yas-d Amar M. : "D temẓi kan, ur tufiḍ..." Iẓra netta dakken win ittnadin cciεa, ur tt ittaf ara deg tira s teqbaylit ass-a; win ittnadin adrim, ur t ittaf ara deg teqbaylit ass-a. Ass-a teḥlağ iwazziwen. Awazziw ur ittnadi ara a d-iqqim ism-is deg umezruy, iswi n uwazziw d tamaziγt nni kan a d-tufrar. Ma d tijmilen ittmagar itent-id s ucmumeḥ.
Ar tayeḍ kejhtirghnxfklgndfxlk
- Tinin-is...Ssaεid Saεdi-agi d ageswaḥ.
Yessalay iman-is s wiyaḍ, amek?
Ugar i d-yemmeslay γef yiman-is, i d-yemmeslay γef mass Mezdad yuklalen ur ttemlilen ara yisem-is azedgan d win n Ssaεdi yumsen. |
| |
|
|