Kles(Rijistri)
Tullizin
 

| | |

Liẓ-avuntir n Dda Qiqi

Liẓ-avuntir n Dda Qiqi

Aḥric wis-kraḍ (III)

 

“ Nekk yid-m ur neslib ara

Yak teẓriḍ acḥal neεqel

 D afham ur γ-fhimen ara

Γef waya nugi ad nejhel”

Si Muḥ.

 

Azwel n yexef-a: Ass d yir ddunit, iḍ d yir targit.

 

Agzul :

Yeffeγ-d seg wexxam γer yimi n tewwurt, yufa-d temmečč tetbirt-is i i wumi yennum yettakk-as tuččit. Deg weṭruli 37 i irekkeb yal ṣṣbeḥ, yemmekta-d tadyant n bu tčamart d uṣekran i yeẓra iḍelli-nni. Deg webrid-is γer unebdad, i wala tettwet teqcict zdat-s, yernu ur yezmir ara a d-yeεṛeq. Yuγal-d s axxam yeččeḥ; deg unezgum-nni ideg yeṭṭes, yurga tusa-d γur-s Εelğiya i s-d-yuzen Ubabat “ Valuntinu”. Yemmekta-d ussan n temẓi d talwit, ssyen, yettekki deg usemneε ( asellek) n tulawin iγef d-tres tawaγit meqqren, yerna ( yeγleb) Dda Qiqi! Yettεudd tegra-yas-d talwit, ad yidir tayri-s d Εelğiya, maca, yuki-d si targit! A ziγ “ lemnam-agi yeskiddib! Tebεed tefsut-ik ay aḥbib!...

 

 D lewhayem !.. D ayen i nḥemmel i nettagad!.. Neγ amek ara d-nessefhem aya : Aktul ( awtul) nettrebbi-t deg yexxamen-nneγ, nessibnin taksumt-is i tuččit, nettbuddu tiremt-ines i wid nḥemmel, maca, nettagad ṣṣbuḥ-ines, neqqar ṣṣbuḥ-ines “ d yir lfal”! Win yekkren kan a s-yini: Alaṭif! Amzun ṣebbḥeγ-d γef wektul! Ma d ayen nettagad, ayen nettkukru, neγ ayen nekreh, nḥemmel ad nṣebbeḥ fell-as, amzun tettnadi fell-as tiṭ, neγ tettgani-t ansi ara d-yekk! Neγ amek ara d-nessefhem ṣṣbuḥ n wuccen i neqqar  d lεali-t?! Uccen nettagad-it, nezga  nekka-tt fell-as, anda ara t-nẓer  nesḍac-it: “Ah, a Ben yeεqub”, a k-yexdeε Rebbi!  Dγa isem-agi i s-nesseṭed i wuccen yekka-yas-d si tedyant-nni i s-gan watmaten-is i Sidna Yusef, asmi akken i t-ḍeggren γer lbir, imi qqlen γer baba-tsen, nnan-as d uccen i yeččan gma-tneγ... Maca, tikkwal ttakeγ-as lḥeqq i wemγar-nneγ azemni, amussnaw-nneγ Dda Qaqi; imi tikkelt γer tayeḍ yettaγlay-d di ṣṣwab, ttafeγ  tiheddurin-ines d ddwa, am tedyant-agi n wuccen, tikkelt yewwi-yi-itt-id d lemtel: Ayen ara yeḍrun nesbabbay-it i wuccen, anwi i yečcan tixsi n flan? d uccen! Anwi i yeččan tayaẓiṭ n flanta? D uccen! Anwi yeččan tiẓurin ( aḍil) di tferka n winnat ? d uccen!.. Nezga neqqar kan d uccen i igan aya d waya, werğin i d-nenna ahat d tuccent i igan aya neγ aya?!  Γas ma Dda Qiqi yesseqdac aya di lfayda-ines, iwakken ad yefk lḥeqq i wergaz mgal tameṭṭut. Maca, ur ilaq ara ad nettarra lmil γer yiwet tama kan, ad nteqqen aṭṭucen ( allen)-nneγ ilmend n leεwayed-nneγ, neγ iwakken kan ad neεğeb i medden, neγ iwakken kan ur nteffeγ ara i llem – ssef-- i terra tmetti d ṣṣwab...) Ihi, ula d tuccent tezmer ad teg ayen i iteg wuccen, neγ εad ugar!...

 Nenna-as wid-nni n terbaεt “ Idura” di ccna-nsen:

“ A wen-d-iniγ

D awal i d-yewwin awal

Tidet temṭel

Nekkni a tt-id-nessekfal”

Wama d acu ara yi-yawin akk γer tiyi, lemmer ur lliγ ara d ixef n lmeḥna, d aqerruy n deεwessu?!.

Ass-nni, akken i d-ffγeγ seg wexxam, tedduγ ar uxeddim, ad yexdem wergaz, zuni d aneεmar i lliγ!.. Akken i yi-yefka yimi n tewwurt γer berra, ẓriγ tawaγit iγef ur nwiγ, d acu-t uxeṣṣar-agi?! D tameγbunt-nni ur nesεi lwali i yettwaxrebqen, i yettwaxnunnsen di lqaεa, yernu temyečč di tsusmi, ur yesli ḥedd i ṣṣut-is, akka  ay d lqanun uagama win izemren i wayeḍ yečč-it!.. Tγaḍ-iyi mačči d kra! Lliγ, yal ṣṣbeḥ ttafeγ-tt-id γef yimi n tewwurt tettecrurud, yes-s izehhunt wallen-iw, d nettat i yi-itekksen tamara, tuγal-iyi d tannumi, ḥemmleγ-tt, ḥemmlent-tt wallen-iw, imi d nettat i sent-id-yettawin ccbaḥa akk d wecrah... Yal ṣṣbeḥ mi ara d-ffγeγ seg wexxam, gelluγ-as-d s weεwin-ines: ama d ifettiten ( iteftufen) n weγrum, ama d wid n “lgufriṭ”, tikkwal-nniḍen ttawiγ-as-d ula d lfakya, am iεeqqayen n lxux, neγ tiẓurin... Ass-nni ayen i s-wwiγ yeqqim d takemmust di lğib-iw. Tettwačč meskint tetbirt-nni m tqamumt d tqejjirin tizeggaγin, tinna akken yettecruruden di talwit! Ass-a, ters d tirect di lqaεa! Yečča-tt wemcic, yečča-tt “ bucca” bu leεrur! D acu i d as-texdem tetbirt meskint?! Lemmer s tidet d laẓ i t-yewwin, yili ur uqan ara fell-as iγerdayen, yetturaren zdat cclaγem-is?! Ur uqan ara fell-as yegrelluyen ( ikafaren) akk d ibeεεac-nniḍen s wayes tlebbu ( tleγγu) temdint, awid win ara yeččen, a wer d at-iqenneε, d lεula n meyya iseggasen!.. Ufiγ-t-id akken yettxerbiq deg-s, yessencaw itett deg-s, yernu imi iyi-d-yeẓra izehher-d γer γur-i, zuni d bab n tissas, mačči kan daya; imecceḥ ( ileḥḥes) di teclaγemtin-ines, am wakken yebγa a yi-d-yeεreḍ ad ččeγ yid-s tiremt-nni, zuni atan d asexwi! S waya i tekfa tedyant n tetbirt m tqamumt tazeggaγt akk d “ bucca” bu leεrur!

Maca, yir leεwayed qqiment neṭdent deg uqerruy-iw, neγ amek ara d-fessreγ yir ṣṣbuḥ akk d yir lfal s wayes ttamneγ?! Kemmleγ abrid-iw s uxemmem akk d unezgum, almi rekbeγ “aγyul-nni-nneγ” ( akka i s-nessawel i weṭruli uṭṭun :37. D wagi i γ-yettawin γer temdint, i γ-d-yettarran γer Lḥasi, lḥuma-nneγ i wumi nessawal “ 48 lwalayat”. Aṭruli-yagi yettεebbi ayen i wumi ur yezmir, yexleḍ deg-s uxaluḍ mačči d ayen ara d-nmel s wawal, acku d ayen ur iqebbel leεqel leεqel n wemdan, dayen yugaren lewhayem akin!  Acerriḍ-agi – ligne-- n 37 anagar aḥric uslig – privé-- i t-yeṭṭfen, ttbergiεen akken bγan, ulac araqeb, akken i tt-yufa wuccen iγeẓẓ-itt! Leḥkem amesbaṭli yeffeγ seg-s yugad si rrebrab! -- tezmert-ines yessebgan-itt-id kan di tmurt n leqbayel; ugadeγ ad nili nettu “ Tafsut taberkant”, xuḍi nekkni s leqbayel ntettu, nezga di tinna: “ Yenna-yas: A baba wwten-aγ! Yerra-yas-d: A mmi εeqlen-aγ! Aḥric-agi n ddula almi d aseggas-a n 2006 i d-yekcem s kra n teṭruliyin i wumi semman “ E.T.O γer ucerriḍ ( ligne)-agi n 37. Lḥaṣun di 37 agi, ur tezmir ad teεqel Faḍma argaz-is! Aḥeqq “ Jeddi Amsed akk d tlawin akk yessefsed”, a lemmer d-usiγ d Nağib Meḥfuḍ  ar d aruγ 10 wungalen γef tedyanin i ttwaliγ yal ass deg uxeṣṣar-agi n 37; imi d-usiγ d aqbayli, ttaruγ-asen-d i “leqbelleč”, akken a d-akin seg yir targit ideg zedren, akken ad ẓren i d aγ-yuγen, a tawγit-ik ay ul! nger iman-nneγ deg “igiṭuten” ! Iğiḍuten yecban wid-nni  n “ Ṣṣwiṭu” di Afrik n wenẓul yellan seddaw  wenhil  --leḥkem -- n miḥyaf di Briṭurya zik-nni! I yi-iγaḍen d tarwa-nneγ, amek ara yidiren imal-nsen! Imerkaben n 37 agi uγen tannumi s waya, yiwen ur t-id-itett wul-is, seg wakken yexleḍ uxaluḍ, kullec γur-sen d aḥerfi:  Ddḥis, wa yenṭed deg wa, d argaz neγ d tameṭṭut -- xuḍi 95/100 si tlawin-nni uqment ineḥjaben-- kif kif! Imukar, iḥeqqaren, icumuren, ixeddamen, lehẓuẓ, iṣekranen, iẓṭayliyen d wat “ledrug” rnu-d γur-sen “ at tmira d ssuna”... Wigi  yakk myesnamen!  Yiwen ur inebbec deg wayeḍ, ad as-tiniḍ yella gar-asen umettawi – lewfeq--!  Neγ amek ara d-ssfehmeγ ayen i wumi ḥeḍreγ iḍelli leεca: Yuγ lḥal yeγli-d ṭṭlam, ahat d winna i d aṭruli aneggaru i γef-dleḥqeγ. Anebdad aneggaru ansi d-iqelleε 37 isem-is “ La plaṣ Bendawed” -- yal mi ara iliγ dinna, ttmektayeγ-d anzi --lemtel— nni “ Aεrab d aεrab, γas ma yella d “ lkulunal Bendawed”,  dγa  aql-aγ deg-s: deg wemka-nni, zik  yella deg-s  yiwen lğameε n wudayen, tura rran-t d lğameε n yenselmen, aya ahat ur yessewham ara am wakken yessewham lakul yeddmen isem n wegrawliw “ Εebban Remḍan”, taggara rran-t s yisem n  “ El Farabi”!!!

Rekbeγ, qqimeγ di tama tayeffus, deg ukersi yellan ar zdat yeqqim  yiwen bu tčamart, zdat-s yeqqim yiwen uṣekran aẓṭayli -- iban yeṣṣexleḍ gar ccrab, lkif d “ ladrug” -- . Akken i yeqleε weṭruli i yeqleε yid-s --wemcum-nni—  s yir lehdur, ala deg ubagus d akessar, ttwaliγ deg winna akken –- bu tčamart-nni--  ma a t-id-yali wawal, d lewhayem, ur d-yenni la zzant, la rγant! Yerna yezha imi i isell i yir  lehdur –nni mgal tulawin: Tulawin i iteffγen d lfağrat! d nutenti i γ-yekksen imukan uxeddim! Tulawin ilaq ad qqiment deg wexxam! Mačči d drus i yenna γef tlawin... Lḥṣun qqimeγ wehmeγ! Ttxemmimeγ kan d acu i yessemgarrden  gar sin yemdanen-agi:  bu tčamart yedlen taqerruyt-is – sufella--  s tcacit tamellalt, iγumen tudmet-is s tceεrufin am yiγid; akk d winna akken yedlen taqerruyt-is --si sdaxel – s ccrab akk d lkif, γas iseṭṭel tamart-is maca, amzun isedda yid-s – di ttesḍila-nni--  leḥya akk d leḥdaqa. Nekk ḥulfaγ-asen amzun d   yiwen wemdan kan, mačči di sin yid-sen i llan, imi iles uṣekran-nni amzun d ul n bu tčamart-nni i t-id-yessenṭaqen! )

Akken i d-rseγ seg weγyul-nni n 37, ṭṭfeγ abrid-iw srid γer “Lḥemri”, dinna i yella unebdad ansi ara rekbeγ γer uxeddim. Xeddmeγ deg yiwen udewwar, berra i temdint, xeddmeγ γer yiwet tgezzant, ssawalen-as “ Lḥeğğa Bexta”, tagezzant-agi tettwassen nezzeh, ttasen-d γur-s seg yal tama n tmurt, ula d iγriben-nni-nneγ yellan di berra, ttasen-d γur-s si yal tamurt; s tidet kan tagezzant-agi ur diri-tt ara, d lεal-tt nezzeh, nekk ufiγ iman-iw γur-s, d nettat i yi-d-ifernen ism-agi n “ Aṭas”. Xeddmeγ  γer γur-s d amsuqqel – aṭreğman-- : deg unebdu ttṭerğimeγ-d ugar si trumit γer taεrabt – acku imiren i d-ttuqqutent tfermajin-nni-nneγ i d-yettasen si Fransa d Bilğik--, ma di tsemhuyin nniḍen ttṭerğimeγ-d  si teqbaylit γer taεrabt – twalam akken i tesseččay aγrum teqbaylit, εad werεad tuγal d tutlayt tunṣibt!--  Kra n wass a wen-d-awiγ awal γef uxeddim-iw, γef Lḥağğa Bexta, a wen-d-awiγ awal ula γef teqbayliyin i d-yettasen γur-neγ, akka am twacult n Dda Qiqi-nni i yettarran iman-is d “ agaggaz”...

 Akken wwḍeγ zdat “lqeṣba”  -- lḥebs--  a γ-yemneε Rebbi yejber-aγ seg-s —  yellan di Lḥemri,  walaγ yiwet n teqcict acḥal tecbeḥ, acḥal tezzyen! D taferṭeṭṭut – taḥacḥact—tiḥennikin d tizeggaγin s “ lmakiyyaj”, taserwalt akk d tjakiṭ  ḥezqent --ẓemḍent--  fell-as, nettat meẓẓiyet maḍi, ahat ad tesεu kra n 15, neγ 16 iseggasen di leεmer-is; tezwar zdat-i teṭṭafar am taγaṭ sdeffir n yiwen ilemẓi ḥaca lxelq n Rebbi – “yif-it weγyul di lkuri” akken i t-yenna At Meslayen-- , nettat tettḥellil, tettḥawat deg-s, tettru! netta yeččeεčiε fell-as, ireggem deg-s s yir lehdur! Akken almi yeḥbes γur-s, teṭṭef-it-id s lkemm-is tettru, netta itellef-as-d azrar n rregmat, yerna yessreγ-as-d lḥenk-is s yiwen uṣerfiq ( abeqqa) i s-d-yefka s kra yellan di tezmert ufus-is! D acu-t uxeṣṣar-agi i d-yernan daγen!.. War ma ẓriγ d acu yellan gar-asen, maca, lqumm am wagi yekkaten tiqcicin di tlemmast n wezniq, yernu nettat  -- meskint, wissen ma tuklal awal-agi n meskint? wama d acu ara tt-yessiwḍen akka γer ddel yecban wagi!—Tellfeγ di ddin meqlubi! Yaxxi yir ṣṣbuḥ, axxi! Yaxxi yir lfal, axxi! Smenyafeγ lemmer γas i d-ṣebbḥeγ γef wektul, wala ṣṣbuḥ n wemcic yeččan titbirt! Uγal amzun d iḥizi – d ilef-- , ur ẓerreγ ara abrid ansi ara kkeγ! Berneγ-d ssyen, ggulleγ ur tt-kkiγ γer uxeddim! Ṭṭfeγ-d lewhi γer Lḥasi, qbala γer wusu, ttif iḍes -- iḍis --  tanekra, ahat ttif lmut γef yir tudert yecban ta! Yal ass d anuγni, yal ass d anezgum!.. Akken sserseγ aqerruy-iw γef tsumta xemteγ, bdant-d yir tirag uzal! Yexneq-iyi buberrak, rnant-iyi-d tawliwin kkaten deg-i alammi zehhreγ!...

 Ur uḥtameγ almi ẓriγ Εelğiya, yelli-s n εemmi teffeγ-d seg yiwen uγembabbu n tagut, tettazzal-d tlehhet, yuli deg-s nnefs, tettnadi fell-i, tessawel-iyi-d s yisem-iw! Akken i nemmlal, tenna-yi-d s lḥir meqqren: Γiwel, γiwel, zreb!

-- D acu i kem-yuγen?! D acu i yeḍran, akka?!

-- Zreb, ulac lweqt i lehdur! Ters-d fell-aγ twaγit! Talsa ( humanité) attan deg umihi ( danger) !

-- D rrebrab i d-yeγlin γef Lḥasi, neγ d taggara n ddunit i d-yewwḍen ?!

-- D ayen icuban aya !

-- I nekk, d acu zemreγ ad xedmeγ, neγ d acu yellan deg ufus-iw imi d-tusiḍ γur-i?!

-- D Sidi “ Valuntinu” i yi-d-iceyyεen γur-k.

-- Amek, amek!... Tesqecmiεeḍ, neγ d aḍu n tisselbi i d-yerzan fell-am?!..

-- D tagi i wumi qqaren akken “ nekk ttmeslayeγ-as f nnger, netta yeqqar : d acu d-yeğğa?!”...

Akken kkreγ a tt-id-ḥezqeq ( ẓemḍeγ) γer γur-i, acku tehwa-yi-d d ayen akken di ddqiqa-nni; selbeγ fell-as, tuγ-iyi-d fell-as legrina, meγleγ fell-as ilmend n ccbaḥa-nni-ines! D ayen i d “Ğğuẓi Mari Naṭ”...

 Tejleq-iyi  ( d tuṭṭfa n lḥir) deg ufus, tenna-yi-d s lγecc ( s wurfan):

-- Nniγ-ak “ γiwel!.. Zreb!..” Ma ulac maεεac ad tεiwdeḍ a yi-teẓreḍ!

-- Γas ssefhem-iyi-d d acu yeḍran!?

-- Yal ddqiqa ara ternuḍ da, ad ttwanγent deg-s acḥal n tlawin. I tura tfehmeḍ, neγ ala?!

-- Tebra ma fehmeγ iqqiḥ!

-- Yya-d yid-i s tazzla, a k-id-ssfehmeγ deg webrid, ma tugiḍ ad txedmeḍ lwağeb-ik, γas ḥṣu a wer timlilit nekk yid-k, a lukan di lmut! Tesliḍ neγ ala!?

Akken sliγ i teγtas ( décision) –agi i teṭṭef Εelğiya, acku ssneγ-tt d lal n wawal mačči d asqecmeγ ; kkreγ ddiγ yide-s, yernu jmiε liman fi jmiε liman, a lemmer i yi-d-tenna «  yyan a k-awiγ γer «  lbaṭwar », a k-zluγ dinna » ar d dduγ yid-s ! --Ad tezrem « i yettaγen irgazen, ur ttrun » --

Neddukel nekk d Εelğiya, nemzuγar nekk yid-s afus deg ufus, amzun uγalan-d wussan-nni n temẓi, ussan-nni n nniya tazedgant – ur nessin taḥraymit-- , ussan-nni n leḥnana akk d leqnaεa – amur n yiwen tetten deg-s akk medden-- , ussan-nni n tegrurda ( temẓi) m tirga tucbiḥt – yecban ccbaḥa n tjeğğigin d waman isemmaḍen n leεwanṣer-nneγ -- ,  ussan-nni ideg nettlawi izilan unebdu d ideflawen n tegrest ( ccetwa), ussan-nni n talwit i yesseblaεen yal cedda !, ussan-nni ubelluḍ, tugrast d iberčečca, uraw n ifessasen (tazart) d tiqqit n zzit ugaren laẓ, lḥif d wulac, ussan-nni n warkasen ( icifaḍ) d kra ujermuq ( abeḥnuq) i nettarra γef tuyat-nneγ, rnan fell-aγ, cebbḥen-aγ-d, ṣetren-aγ ! , ussan-nni n twizi s wayedeg nettagar tignatin  n ẓẓmek: anaγur, timess, ajrad ! , ussan-nni icewwiqen swayes ntekkes lweḥc, lxiq d tugdi, ussan-nni n leqder akk d lḥerma ideg yal wa s wazal-is – ideg akk tiyemmatin d tiyemmatin-nneγ, akk tiyessetmatin d tiyessetmatin-nneγ, akken i nettḥuddu (nettḥarab γef)  twaculin-nneγ i nettḥuddu tiwaculin n yakk taddart, ussan-nni n tzemnit akk d ccfaya ideg tamussni, ttrebğa, leḥdaqa akk d ddrafa neṭṭed-itent-id seg yedmaren n tyemmatin-nneγ yugaran tiḥuriyin-nni n lğennet ! ideg leεwayed-nneγ i γ-yettwellihen γer tmalla ( rreḥma) yugaren yal ddin di ddunit !

Ussan-nni ideg nettwaknef, ideg nettwaqqed s usafu n tayri-nni tuffirt yesεan sser d lmeεna... 

« Asmi nella meẓẓiyit

Akken kan i neddukel, ah !

Tura mi meqqrit dayen

Si memεid i nettmuqul, ah !

... 

Acḥal tecbeḥ tezlit-agi n Ṣufyan ! D tagi i d-mmektaγ imi d-ufiγ iman-iw nekk d Εelğiyya, afus-is deg ufus-inu, am wasmi akken i nella d igerdan. Acḥal –aya ur d-yeḍri waya ! Seg wasmi d- nfekrurec ( i d-nimγur, am wacemma) akka, ur d-nufi iman-nneγ, akka di sin yid-neγ kan ! Ssugmeγ a γ-yeqqel d amrar webrid-nni, akken ad tiγzif deg-s tikli-nneγ, lemmer ufiγ ur nettaweḍ ara maḍi γer wanda i nteddu ! Ul-iw yezha, yettferfir si lferḥ, γas ur ẓriγ ara d acu i γ-yettrağun !... Allaγ-iw yeksa deg waktayen, amzun qqleγ γer temẓi-w, amzun ttidireγ deg wussan-nni n « tgrurda » ( seg wegrud) !... A ziγ kra yellan yesεa taggara, ula d tiraga taẓidant s taggara-s ! Tesduqqes-iyi-d Εelğiyya, am win i wumi yenta usennan, neγ isegni deg tiṭ n tgecririt, a s-tiniḍ tγull-iyi akken ad idireγ xerṣum tallit tawezlant deg wessan-nni n temẓi ideg nettemzuγar nekk yid-s, ussan-nni ideg nettmerriḥ anda nebγa, war tugdi; amzun Εelğiya-agi d waydeg nemzuγar nekk yid-s tura, tγull-aγ akken ad  nidir nekk d Εelğiya-nni ukud nettemzuγar di temẓi, tγull-iyi ula deg uxayel akk d waktayen!...

-- Teẓriḍ anda nteddu?

-- Ah!... Amek?!

-- Teẓriḍ d acu i γ-yeggunin?!

-- Dacu?!

-- Teḥṣiḍ teḍra-d twaγit?!

-- D acu n twaγit?!

-- D tawaγit ur tettamneḍ! Ala deg isura n “ Huliwud” i tt-nettwali...

Gezmeγ-as awal s lḥir: D acu n twaγit, d acu uxeṣṣar-agi iγef  d-tettmeslayeḍ akka!? Skud telliḍ yid-i anda tebγiḍ ad nruḥ, skud ddiγ-d yid-m ayen tebγiḍ a t-xedmeγ f ddra-m.

-- Acimi f ddra-w? i kečč, εni ur d ak-teεni ara temsalt?!

-- Skud ḥemmleγ-kem a Εelğiya, skud ttεuzzu-kem, ayen i kem-yeεnan yeεna-yi ula d nekk.

-- Qqaren: “Tella twaγit ideg yella leṣlaḥ”. Aql-aγ deg-s! Lemmer mačči d tawaγit-agi i wuγur nteddu, yili ad ferḥeγ xirla, imi d tikkelt tamenzut i s-d-sliγ seg yimi-k i wawal-agi n “ ḥemmleγ-kem a Εelğiya”! Maca, tḥemmleḍ-iyi imi d yelli-s n εemmi-k, neγ imi d tameṭṭut i d-yefren wul-ik ger tulawin nniḍen? Asteqsi-ya s wazal, ḥwağeγ tiririt sγur-k!

-- Ur cukkeγ ara teḥwağeḍ tiririt a Εelğiya, xuḍi tessneḍ-iyi! D acu kan, ma εerqeγ-am, attan tririt: Ḥemmleγ-kem imi d tin i d-yefren wul-iw, a Εelğiya.

-- Tura, ad neğğ tayri-agi-nneγ deg yidis, γas ma d nettat i d amammaḍ ( “amammaḍ”= amutur, d awal i d-yesnulfa Dda Εebdella At Ḥaman) ara γ-yessiwḍen γer “tayri n talsa”, imi d nettat i d taqacuct akk di tayriwin s umata. Sel-iyi-d, a k-d-ḥkuγ tadyant yeḍran:

“ Ẓriγ yiwen weγar di targit, yenna-yi-d: D nekk i d“ ababat Valuntinu”. Yerna-d deg wawal-is yenna: Attan ad teḍru twaγit meqqren! Imi tawaγit-agi terza aγbalu ( tala/ agelmim/ lεinṣer) n talsa...

Gezmeγ-as awal-is s westeqsi-agi: D acu n twaγit-agi meqqren?! D acu i d aγbalu-agi n talsa?!

Terna deg wawal-is tenna-yi-d: Ḥṣiγ yezreb lweqt! S tewzel kan attah: D Dda Qiqi-nni i yezdeγ cciṭan neγ uεefrit a t-yexzu Rebbi yenεel-it. Aεefrit-agi d arebrab, yekreh tulawin deg idammen; dγa yebγa a tent-yesfeḍ  γef wudem n lqaεa, s waya ara   yessenger talsa akk d wals di ddunit...

Gezmeγ-as awal i tikkelt nniḍen: Amek i yextar tulawin kan, yeğğa irgazen?!

-- Zwareγ-k-d awal deg weγbalu n talsa, imi d tulawin i d aγbalu n talsa, ma yessenger tulawin dayen tekfa talsa; ma gran-d kan yergazen, amek ara tidir talsa?! Yernu aεefrit-agi yeččur d taḥraymit, acku ma yeεna akk medden d tirni, ur sen-izemmer ara mi ara zdin akk tizemmar-nsen mgal-is! Dγa, yezwar di tulawin, acku yeḥṣa ad fken afus yergazen, d tinna akken “ bḍu-ten, teğğeḍ-ten”, alamma kan ufan-d iman-nsen di teqṣiṭ-nni n “ ttwaččeγ asmi yettwačč wezger aberkan”! ...

-- I Uεfrit-agi ur yezmir ara i yiman-is alamma yekka-d s Dda Qiqi?!

-- “Tenna-yas tqabact i tzemmurt: tḍurreḍ-iy! Terra-yas-d: Seg-m i d-yekka ufu-iw. I wakken ad yizmir ad yessenger talsa, ilaq a s-d-yek s wales...

-- Acimi yextar Dda Qiqi, mačči d wayeḍ?!

-- Yufa-t-id iheyya i wannect-a, di ccaw d yir axemmem i yasεa, yuγ lḥal yedγel wul-is γef tlawin! Maca, mačči  d netta i d aγbel-nneγ tura, ilaq ad nẓer amek ara d-nsellek talsa...

-- i nekk, d acu zemreγ ad xedmeγ imi yi-d-tezzuγreḍ akka?! Wagi, d Marikan akk d tmura n “Yurup” kan ara s-izemren.

-- D “ Ababat Valuntinu” i k-id-ifernen ilmend n tikta-k akk d nniya-inek zeddigen i ubaγur ( i lfayda) n talsa. Yernu Dda Qiqi- agi tessneḍ-t, d ameddakel-ik, ahat mi ara k-iẓer a d-yuγal γer leεqel-is, a d-yerr cwiṭ aḍar; neγ xerṣum ad yessetḥi, ad yessenqes cwiṭ si tekriṭ ( violence)-nni-ines, simmal ara s-d-naf tifrat i taluft-agi...

-- Maca, ar tura werεad fhimeγ d acu i wumi zemreγ nekkini ?!

-- Sεu kan nniya, lebγi akk d tissas, ayen nniḍen a d-yas weḥd-s...

-- Amek ara d-yas weḥd-s?!

-- A d-tili kra n lqedra ara k-d-yefken tazmert yugaren tazmert n Dda Qiqi akk d win i t-izedγen.

Aql-aγ newweḍ γer unebdad aneggaru n Lḥasi, anda yella ṣṣbiṭar igerdan yuḍnen tasegrut ( concer), nufa din Dda Qiqi i yuγalen d lweḥc s talγa ( ṣṣifa) n ssaylal ( ačeγyay/ berret); yezga-d sufella n tiγilt, yettsuγu s kra isuγen i d-yesrusuyen lweḥc!

Akken i yi-d-yeẓra, yenna-yi-d: Aḥeqq jeddi-k Amsed, d lxalat akk yessefsed, ar d ak-d-rreγ ttar-ik ass-a! Ass-a, s kra n wayen εzizen a d-yirxis! A mmi-s n Wemsed!  Yya-d kan yid-i, ad terwuḍ rray-ik; kra n tin iwehmen fell-ak acḥal-aya, ass-a ad teqqel seddaw uḍar-ik, d Ḥayat, neγ d Εelğiya, neγ ula d yelli Ferruğa attan inek, eg deg-sent ayen i k-yehwan, aql-i fiḥel aḥezzeb, kkes rreḥma seg wul-ik! ( Εelğiyya meskin tugad, teffer-d deffir weεrur-iw)

 Wwteγ a s-nedheγ s uḥellel akk d uḥiwet: Ttxilk a Dda Qiqi uγal-d γer leεqel-ik! Aya iγef d-tenwiḍ mačči di lfayda-k! A Dda Qiqi yelha uḥezzeb, yelha uḥebber i taggara!

Din kan yessufeγ-d seg yiman-is yiwen ujeεbub yettnejbad annect-ilit, akken i yeẓra yiwet tmeṭṭut tekka-d ssyen, iwelleh γer γur-s agejdur-nni -- zuni d tuzuft (sexe) –ines --, yenna-yi-d: Muqel kan amek ara teḍru yid-s, a mmi-s n Wemsed!  

Nekk, wehmeγ d almi d ulamek deg wayen i ttwalint wallen-iw: Ttwaliγ deg uyennat-nni-ines amek i yettel am wezrem γef tmeṭṭut-nni meskint, yekbel-itt, ulac anwiwel; gran-as-d ala isuγen d umeğğed, d acu ara d-xedmen isuγan n tmeṭṭut zdat n lweḥc!... Akken i yebbergeε deg-s ayen yebγa, yexdem deg-s ayen ur d-nettwabdar! Segmi yekfa ccγel-is, yebra-d fell-as kra n waman d imellalen am waman-nni ideg yexleḍ ṣṣabun; skud aman-nni ffγen-d si tuzuft-ines, yessefk a sen-nsemmi s yisem-nsen -- maca, akken ur reffun fell-i leqqbayel  “ inifiyen, uḥdiqen”, a d-nefk isem-nsen s tefransist, ma d isem-nsen n tmaziγt “ LUNG UFISYAL”, a t-nerr kan gar tuccar!!-- , le sperme ( “ẓẓel” ). Akken i d-nneγlen waman-nni yecban “ l’acide” γef tmexluqt-nni, tebda meskint tfetti, ṣṣura-s txeṣṣer, tetteftutus cwiṭ cwiṭ almi tuγal d tamduct n yiγed di lqaεa! Dda Qiqi lweḥc amcum yezha, yettaḍsa “hahahaha!... Akk irgazen yellan din ttceqqiren, kkaten-as afus! Si tmuγli-nni yessagaden, ḥulfaγ i ṣṣura-w teccarrew, yečča lγiḍ! Zziγ-d γer Εelğiya yellan teffer  deffir-i, ufiγ-tt-id teγli di lqaεa, yeṣreε-itt wayen i t-walaγ; huzzeγ-tt, ssakiγ-tt-id, ugadeγ a s-yeḍru wayen yeḍran d tmexluqt-nni meskint! Imiren kan, ur uḥtameγ almmi d-ufiγ  iman-iw qqleγ d aferṭeṭṭu ( taḥcḥact) ameqqran, urqim n tferrawin! Bubbeγ Εelğiya γef weεrur ( azagur)-iw, γewwseγ deg igenwan, Dda Qiqi amcum yeḍfer-iyi-d zdeffir, yettserriḥ-d fell-i iḥeğğuğa ( ijajiḥen)-n tmess seg yimi-s, ula d ayennat-nni-ines yeḍḍafar zdeffir, tehway-as-d Εelğiya. Nekk, reggleγ γef uyennat-nni-ines, ssexwayeγ akken ur yi-d-ttḥazan ara iḥeğğuğa-nni n tmess. Zziγ-d akk i Wehran, anda ufiγ tameṭṭut rreγ-tt-id γef weεrur-iw, akken wwḍeγ zdat “ umarci micli” , ttwaliγ di Ḥayat iḍeyyer-itt-id wexḍib-nni-ines s ṭumubil, unzeγ qer γur-s, akken i s-tefka Εelğiya afus, tessuli-tt-id, Dda Qiqi yebra-d i uḥeğğağu n tmess seg yimi-s, iḥuza ṭumubil-nni tamaγlayt, akken treqq, yeffeγ-d seg-s wexḍib-nni n Ḥayat, γas ṭumubil-ines terγa, γas leḥwayeğ-ines akk cerrgen, ma d netta yettceqqir, yettsuγ: Taḥya Dda Qiqi, taḥya Dda Qiqi!... ( mmektaγ-d tinna akken: “ D acu yuγen qbayli mεa fransa”?!)

Lḥasun ur ğğiγ amkan di tmurt, andi ara afeγ tameṭṭut ini bibbeγ-tt γef weεrur-iw, almi wwḍeγ γer idurar n Ğerğer, shiγ, zhiγ di ccbaḥa-nni idurar, ttuγ iman-iw almi iḥulfaγ kan tekker tmess deg yifer-iw, ziγ iḥuza-yi-d Dda Qiqi! Nezfeγ, yeḥbes yifer-iw seg wafug, maleγ γer yiwet tama, yiwet tmeṭṭut tecceḍ, akken truḥ ad teγli ṭṭfeγ-tt-id s tmeẓẓuγin-nn-inu yecban “ anntaine”, s xirla n tissas s wayes ṭṭfeγ iman-iw wama aql-i γliγ, akken i yunzeγ cwiṭ, ttwaliγ di Dda Qiqi yekcem deg wedrar-nni n tleṭṭaṭ, yeγli-d fell-as wedrar-nni, akken yewweḍ γer lqaεa, sliγ-as yerεed almi tezlez lqaεa! Kemmleγ di tifgin-inu s tmara, Εelğiya d Ḥayat tthuzzunt deg yifer-nni-inu yerqan, ttεawanent-iyi akken ur γelliγ ara; almi newweḍ γer yemma Guraya di Bgayet, rseγ din yes-sent. Ḥayat tekkes-d “takiluḍ”-is, ula d Εelğiya tekkes-d “tisutyanin”-ines, ttlent-iyi yes-sent leğruḥ-nni n tmerγiwt yellan deg yifer-iw, nesteεfa cwiṭ deg ugama-nni yecban lğennet n “ Εaden”, ma d nekk, ksiγ di tedyant n wungal-nni “ Salas d Nuğa” n Brahim Tazaγart... A ziγ Dda Qiqi-nni yemneε ur yemmut ara, amzun  sebεa terwiḥin i yesεa! Yekker-d yeḍfer-aγ-d, akken i nesla i ṣṣut-is, bubbeγ-d akk tulawin-nni, εellaγ yes-sent deg igenwen, γewwseγ. Ur ğğiγ adeg ( amkan) di tmazγa: seg  Ğerğer γer Aheggar, seg Aṭas γer Jerba, seg Ẓẓnag γer Ṭayṭuq d Iwulmaden, Si Γdames γer Isiwan, Si Tkanaryin γer tmura n ddunit merra... Anda ara awḍeγ ini refdeγ tulawin yellan din, ulac γur-i miḥyaf, neγ udmawen talsa tezwar kra yellan. Kkiγ-d ula d imukan anda llan 7 Lewhayem neγ leεğayeb ( 7 merveilles ) di ddunit, u yal aṣuk ( édifice) si 7 leεğeb-nni yeγli-d γef Dda Qiqi, akken ur yemmut ara! Alammi d-nuγal γer  “ tmurt n leqbayel tadsimant ” ( autonome), d wamek yefcel Dda Qiqi, tekfa-yas tezmert, yekfa-yas wafud, yeγli di lqaεa yeḍreḥ. Nwala-t akken di liḥala-nni, yettγaḍ, igezzem ulawen, iḥnanent-d fell-as lxalat-nni, nemεawan fell-as, nejmeε-it-id, neqqen-it-id γer wammas-iw, s tmara meqqren s wamek i t-id-ssawḍeγ γer Lḥasi --  a ziγ kra yeḍran akk ṣewwrent-t  “lisatilit” n nnaẓa ( N.A.S.A) -- . D amalah n yemdanen i γ-d-yemmugren s tumert ( lferḥ) meqqren, ula d ineγmasen ( imesjernana) usan-d si yal tamurt n ddunit akken ad ḥeḍren i tmeγra n trennawt n talsa mgal miḥyaf d lbaṭel! Dda Qiqi-nni yers d tirect di lqaεa, akken i iruḥ a d-yekker mmaren-d fell-as waman-nni i d-yeffγen si tuzuft-ines, yeknef, yerγa yeqqel d iγed! Ineγmasen-nni akk uzzlen-d γur-i, akken a sen-mmeslayeγ, seg wakken i xḍiγ i zzuγ d lfuxx, wehhaγ γer Εelğiya, nniγ-asen: Attan lall n tigawt d wawal ( a yi-ssurfen wa t terbaεt umezgun “ Tigawt d wawal” imi ssqedceγ isem-nsen) !  Akken i yi-d-tesla Εelğiya, tefreḥ xirla s waya, akk tulawin-nni yellan din slalwent ( refdent taγratin), bdant la s-d-ttakent lqecc atrar yellan d “ lamuda”, nettat tugi, tesmenyaf taqendurt n leqbayel, afzim n lfeṭṭaa, rrdif d uxelxal, acḥal tecbeḥ yes-sen Εelğiya-nneγ -- ay ack-itt a ddin qessam! Tebra ar tif Maduna!.. Mmektaγ-d Maṭub mi s-yenna akken:

“ Di tesdawit ad nemlil

Tafsut a tt-id-nemmekti

A s-d-wwet Lğuhra amendil

Mi d-tedda tmaziγt-nni

....

Ma tferḥem

Yid-wen ferḥeγ

Ma temmuγebnem

Ḥezneγ

Yiwen uεekkaz i γ-yewwten...”

Akken i yella lḥal Εelğiya-nneγ tebda tettutlay ( tettmeslay) s tmaziγt, win ur nefhim yeg amsuqqel ( aṭreğman), terra tajmilt i Sidi Valuntinu ( mačči d tatut i yi-tettu, d nekk i s-yennan “ ur yi-ttarra ara tajmilt”, acku d awwar ( lwağeb) kan i xedmeγ), terra tajmilt i kra n tin d win yugin lbaṭel akk d miḥyaf di ddunit. Bdant ttawḍen-d tebratin, “litilaks”, “ttiligramat”, “lfaks”... sγur akk iselwayen n ddunit, sγur akk imussuyen yettnaγen γef izerfan n wemdan, tugdut akk d tlelli di ddunit, kra n yiwet d yiwen seg wiyi yeγtes ( si taγtast= “ décision” ) akken ad iqader tamaziγt, u a s-yefk amkan deg uselmed akk d talγut...

Si lferḥ-nni i yennernay deg-i, mmγeγ γef Εelğiya ḥezqeγ ( ẓemḍeγ)-tt-id γur-i, ssudneγ-tt si tqemmuct. Din kan ukiγ-d!.. A ziγ:

 “ Lemnam-agi yeskiddib

Ur tettamen ay aḥbib

Urgaγ lliγ di tmurt-iw

Mi d-ukiγ ḍḥiγ-d d aγrib”

I s-yenna Lewnis.

atlasnatwemsed@yahoo.fr

Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


Susem - Tinin-is...
Ḥemmu - Tinin-is...
"Ḥimyar" d mmi-s n takna n yemma-s n Aṭlas - Tinin-is...
Newara - Tinin-is...
Ameslub-nni! - Tinin-is...
Muḥend U Remḍan Abdenbi. - Tinin-is...
Amcum-nni n Wehran - Tinin-is...
Tanaṣlit - Tinin-is...
Ğamal Benεuf - Tinin-is...
Tanaṣlit - Tinin-is...
Muḥend U Remḍan - Tinin-is...
Mmi-s n Wemsed. - Tinin-is...
Tanaslit - Tinin-is...
Amejjay - Tinin-is...
Ḥemmu - Tinin-is...
Atlasnatwemsed - Tinin-is...
Amejjay - Tinin-is...

Copyright 2006 imyura.net