|
 | | |  |
 |  |  | |
|
|
|
Liẓ-avuntir n Dda QiqiLiẓ-avuntir n Dda Qiqi Aḥris wis-sin ( I I ) A Rebbi kečč d lqawi Εjel s ddwawi Tarwiḥt bezzaf tḍaε Ma teẓriḍ ulac llwi Mennaγ lmut a yi-tawi Wala kull ass d aseḍmeε … Imeslayen-agi n Ṣaleḥ Seεdawi a ten-hduγ d rreḥma i weltma-tneγ Fuziya Εeggad i yemmuten ass n 17/08/06. A tt-yerḥem Rebbi, yerḥem bab imeslayen-agi, yerḥem yakk tarwa n Ḥewwa d Adem. Azwel n yixef-a: Ay ack uqeḍmir, lemmer di yeεmir. Agzul : Aṭlas yeṣker ilmend n wayen i s-tga Ḥayat. Yemma-s di ccaw terfa nezzeh fell-as; segmi i tt-yessaged s unejli, mačči kan iγaḍ-itt, tefhem i t-yuγen, tqeṣṣer yid-s, tekkes-as cwiṭ γef wul-is. Azekka-nni mi d-yeffeγ seg wexxam yeẓra ayen ur yenwi ad iẓer: Ḥayat d wexḍib-is! Yemlal-d yiwen seg imeddukal-is di Numidya ( Yuyu), aneggaru-agi yezzem-it nezzeh imi yezgel tameγra n tlawin i tga tiddukla-agi-nsen. Ssyen, yemlal-d daγen ameddakel-is Dd Qiqi ( wagi tessnem-t tura) ara s-d-yeḥkun s zzux γef tmaγra i d-nebder yakan. Maca, xuḍi yessen-it: yemmal-d timucuha akken i tent-yebγa netta, mačči akken ḍrant. Ayen i s-d-yeḥka i Aṭlas iban-as-d i uneggaru-agi d axayel kan. Dda Qiqi ffγent-as tirga mxelfa: ukren-as “ apurṭabl, yernu ula d tameṭṭut-is Nna Ququ, tezzi-yas s weεrur, tesserfa-t… Ur ẓriγ ansi d-kkiγ?! Ẓriγ kan anda tedduγ. Ufiγ-d iman-iw di Lḥassi, « lwilaya tis-48 » akken i s-qqaren kra; γur wiyaḍ tesεa xirla n yismawen, yal wa amek i s-isemma… Ufiγ-d iman-iw tedduγ ttdelwaḥeγ, ttmaleγ akin d wakka, amzun d aṣekran! Xuḍi d aṣekran, mačči amzun d aṣekran! Lhemm yellan daxel n tqerεet, temdel fell-as tadimt, kkreγ am ddeεwessu, kkseγ-as tadimt-nni, ssurgeγ-t-id γer tqerruyt-iw! Awwah! “ Mačči d ccrab i iṣekkren, d lhedra n medden i iweεren” i s-yenna Akli Yeḥyaten. D yir imeslayen-nni i d-yekkan seg yimi-nni i nwiγ akken ad summeγ yal mi ara ffadeγ aman n wasif n “ Lkawter” ( d asif yellan di lğennet), taggara yuγal d arseḍ! D yir imeslayen-nni i d-yekkan seg yimi n Ḥayat, tinna akken i nwiγ d taḥurit n lğennet, taggara tuγal-iyi d talafsa!... Ṭṭfeγ abrid s lewhi, qudeγ iman-iw, γas ṣekreγ, leεqel-iw s leεqel-is! Mazal deg-i taqbaylit! Mazal deg-i tirrugza! Ccrab d nekk i t-yeswan, mačči d netta i yi-yeswan! Ur ilaq ara ad cciccihen ( si ccah) deg-i medden! Ur ilaq ara a d-ğğeγ awal ara yidiren deffir-i! Wa a s-yeqqar: ” Mmi-s n tağğalt yufa iman-is, ulac wi ara s-igen aḥkim!” Ala, ma γelḍeγ, d nekk i iγelḍen, mačči d yemma! A wer tawḍem a d-tecbum ula d yiwen wanẓad di tqerryt n yemma, ay ifuḥanen! Wa a s-yeqqar: Atnad imaziγen, εad “imuzzuren” ( imaṣṣuten i sen-neqqar nekkni)-nni i yebγan ad εellen ddula iman-nsen! Ala, ma γelḍeγ d nekk i iγelḍen, mačči d Imaziγen “ Izwawen”! “Tadsimant” ( leḥkem n yiman s yiman) –nneγ a tt-naweḍ, leḥkem-nneγ a t-nesbedd, yiwwas ad necbu igduden nniḍen, ad njuğğeg am : Ikaṭalunen ( uklalen azul d tnemmirt, imi ad sslemden tamaziγt aseggas-a, deg wakal n Kaṭalunya tadsimant, mačči di Lyaman i γ-d-snulfan d atmaten!). Tamaziγt ad taweḍ taneflit am yessetma-s tutlayin nniḍen, timmuzγa ad tger iẓuran di Tmazγa akal n lejdud n lejdud-nneγ. Ma d kunwi a ken-yeğğ Rebbi d aklan, seddaw uzaglu n ddel d lεar! Kra nniḍen a s-inin: Atnad wat Numidya, widak-nni i yekkaten ḥqaḥqac γef tmaziγt, nutni rwan ccrab d lxalat γef weεrur n tmaziγt! Ala, ma γelḍeγ d nekk i iγelḍen, mačči d Numidya! At Numidya fkan iman-nsen d asfel, qublen ixṣimen n tmaziγt akk d tlelli s ifassen-nsen d ilmawen, qublen at leḥkem ameṣbaṭli akk d wat ičumar irebraben; γef wayla-nneγ xuḍi i ttnaγen, yal ass ttarren-aγ-d azal useggas seg yiseγ d leḥerma i γ-yettwakksen! Tedduγ zdiγ lqedd-iw, i lemmer a yi-faqen medden ṣekreγ. “Ma d at tmira d nniqab”, akken i sen-isemma Lwennas; wiyi heyyaγ-asen-d ṣṣerf, d awal-nni i yenna Abu newwas i umeddakel-is, ara sen-iniγ: “ Eğğ leğwameε i imeẓẓulla, yya yes-neγ γer ttberna a d-nsew, yak Rebbi-k ur d-yenni ara: Abbuh ( tawaγit/ “lwil”) i wid itessen. Maca, yenna-d: “Abbuh i wid yettẓallan!” … “Aṣekran yessen tawwurt n wexxam-is”, i nnan wat zik. Sṭebṭbeγ s leεqel kan di tewwurt. Ttxemmimeγ amek ara qableγ yemma!?... Ufiγ-tt-id!! Aql-i d amuḍin! Yemma tessen asṭebṭeb-inu, teldi-d bla ma tenna anwa. Kecmeγ s axxam ttemdudduεeγ, yemma meskint tewhem: D acu k-yuγen akk?! --Aql-i d amuḍin, helkeγ. --Sslama-inek a mmi, d acu k-iqerḥen?! --Wissen d acu-t lehlak-agi?! Feqεeγ-d, bγiγ a d-rreγ ! Tefrawes yemma meskint, rniγ-as-d tid-iw, amzun txuṣṣ di lexlayeε! --A k-d-sewweγ cwiṭ n cciḥ, neγ cwiṭ n tselγa, mi ara tt-tesweḍ a d-yefju wul-ik! Werεad d-tfukk awal, gglefεeγ-d s iriran, qqleγ amzun d asif n Lḥerrac, sfuḥeγ ddunit. Rriḥa n ccrab tesṭeεṭiε. A tawaγit-ik ay ul! Ssetḥeγ, teḍra-yi am win i wumi yefsi wagus, yeqqim εeryan di tejmeεt! Yemma tfaq, terfed acerγit: Xxah γef uqerruy-iw! Teswiḍ ccrab?! Ḥṣiγ, iḍ-a a yi-tessired am ujeεbub ( anda nniḍen qqaren aẓrem). I wakken a yi-tefk talwit, ilaq a tt-ssigdeγ, ssneγ yemma, ader-as-d kan anejli, a tt-teṭṭef tergagayt, aḥlil! Ala nekk i tesεa, yiwen “uẓemẓum” akka i teqqar meskint! --A yi-thenniḍ, neγ ad nnejliγ, ad rreγ γef uqerruy-iw! Teḍḥa-d meskint tesmiskin: Yyah a mmi ad ternuḍ anejli! Daya i ssuggmeγ seg-k ar ccib n leεmer-iw!! Tezzuγer-iyi γer wusu, tewwi-yi-d afenğal n lqahwa taberkant, teqqim-d zdat-i rrif n wusu, teslufuy i tqerruyt-iw s leḥnana am wegrud amecṭuḥ, testeqsay deg-i: --D acu i k-yeblan a mmi ad tesweḍ ccrab?! --D zzεaf a yemma. --Anwa i k-d-izeεfen?! Kkseγ leḥjab-nni usetḥi, ssdermeγ aγrab-nni yellan gar-i d yemma, iḍ-a ad sdegdgeγ ayen akken i nerra d lεib. I tikkelt tamenzut ara s-ḥkuγ iγeblan-iw i tinna akken i yi-d-yurwen; i tikkelt tamenzut ara kkseγ aẓeṭṭa yedlen ul-iw, iḍ-a a s-d-ssekneγ i yemma iḥulfan akk d tayri i iberken γef wul-iw. Yuγ lḥal aql-i ṣekreγ, d ccrab i d-yettmeslayen, mačči d nekkini, “am winna akken yeṭṭef inijel, mi d-yufa sebba yewḥel, yerra-tt i iγimi” i yenna Lwennas. --D yiwet teqcict i yekksen fell-i sser! --Amek, amek! Anta tagi?! Ma yebγa Rebbi ahat d yiwet si tmaziγin-nni-nwen?! ( teqsed-d tiqcicin-nni-nneγ n Numidya) --Ala, tagi texḍa i Numidya, tekreh ula d tamaziγt. --D acu i k-yewwin ihi γur-s?! --Ttḥibbiγ-tt ( ḥemmleγ-tt), zeεma d tameddakelt-iw! --Εni tessečč-ik?! Tgerrez-ak tarkasin, almi temxelleḍ akka fell-as ?! --Lemmer γas i yi-tessečč, yili ad fehmeγ belli tebγa-yi. --A nnger-is, a tuqqiṭ-is! Wama εni teḍreḍ-as-d ( tṣaḥeḍ-as-d)?! D acu-tt akka?! Εni d “Ccemceḍya Bent Drifa deg bu sebεa lebḥur akin” ! --Tebγa amerkanti, mačči aẓawali am nekk! --Yal yiwen kan ilaq ad yeεnu tamtilt-is a mmi. Εni uqant akk fell-ak teqcicin almi i s-tessuliḍ akka ccan-is?! I teqcicin-nni-nwen, d acu i tent-ixuṣṣen?! Ẓriγ-tent, d ticebḥanin, d timelḥanin, ččurent d sser, yernu d tiqbayliyin i k-yecban. --Tayri ulac deg-s taqbaylit neγ tayeḍ. Ul d netta i d amnir, anda i s-yehwa i yettwellih bab-is. Ma d tagi n teqbaylit, teḥṣiḍ ur ttakeγ ara deg-s afus. Tegra-d di “ teqcicin-nni-nneγ” akken i sent-teqqareḍ kemmini, ur cukkeγ ara ttasent-d akken ad jewğent γef ddemma n tmaziγt! Yernu ttqadareγ-tent, ttsetḥiγ deg-sent, ḥesbeγ-tent am yessetma kan, ur zmireγ ara a d-refdeγ allan-iw zdat-sent… --Mačči d lεib a mmi win yettnadin leḥlal, lεib d win ara yezzuγren wayeḍ γer yir iberdan. Akka ay d yir lweqt ideg d-negra! Teḍḥa-d tmeṭṭut treggem argaz! Ula d Σelğiya-nni-nneγ ay nwiγ d lmalayek, ass-a tbeddel ṣṣifa… Ur tt-ğğiγ ara ar d-tfak ula d awal, akken i s-sliγ i yisem n Σelğiya frawseγ, axaṭer ar γur-i isem-agi mačči d menwala, ttεuzzuγ-tt mačči d kra, γas tjeyyeḥ-iyi Ḥayat, Σelğiya teṭṭef amkan meqqren deg wul-iw. Dγa steqsaγ-tt s lḥir meqqren: D acu tt-yuγen!? D acu i m-d-tenna?! --Tenna-yi-d: “Mmi-m-nni yexṣer, yebda iteffeγ γer yir iberdan!” Akken i s-d-jebdeγ γef jjwağ, tenna-yi-d: “ Nekk ur ttaγeγ ara ahwawi yettferfiren, ma yexḍa umeẓẓallu ur jewwğeγ ara… Akken i sliγ i imeslayen-agi, zedreγ deg uxemmem, ttmeslayeγ kan deg wul-iw: A ziγ mačči kan d Ḥayat i ibeddlen; attan terna-d Σelğiya, tinna akken i wumi giγ azal d ccan! Ula d Σelğiya tewhem fell-i, tebra lemmer mačči d tagella d lemleḥ i nečča akken, yili a d-mleγ ula d llun n “tkiluṭ”-nni i tettlusu asmi meẓẓiyet! Ayen i yi-yeswehmen ugar: d tagi umaẓẓallu! Σelğiya tafeḥcuct, tahwawit ad taγ bu učamar! Ad taγ yiwen seg “iqelwacen”, akken i sen-isemma Dda Qiqi. Atan wamek i yi-t-id-yenna yiwwas:” Lqum-agi cban aqelwac! Wissen Ma tegreḍ tamawt i uqelwac amek iga?! --D acu d-yewwin aqelwac γer lqum-agi?! --Aqelwac sufella yeğğa tačamart, yettγummu yes-s udem-is; swedda yessuli taseṭṭa-s, yeğğa tajeḥniṭ-is εeryan! Ula d wiyi akken: sufella ttağğan timira, swedda ttqeffiḍen tiserwula-nsen! Akken i kkreγ ad ḍṣeγ, tesduqqes-iyi-d yemma s westeqsi-agi: I yelli-s umeddakel-nni-inek? --Anta yelli-s umeddakel-agi-inu?! --Tinna akken i d-nemlal ass-nni , tella nettat d bab-as akk d yemma-s. Imir-nni tluεaḍ baba-s, tenniḍ-iyi-d: Wagi d ameddakel-iw. Segmi xemmemγ cwiṭ, ufiγ teεna-d yelli-s n Dda Qiqi, dγa nniγ-as: ferruğa, yelli-s n Dda Qiqi?!... --D acu tt-yuγen?! Tezyen amzun d taεelğet. Γas rqiqet cwiṭ, meεna akka i tent-tbeqqum tura, xuḍi d “ lamuda”! Ṭsiγ-d almi d-ttrunt wallen-iw! Ula d yemma tessen “lamuda”! Deg leεmer i qeṣṣreγ nekk d yemma γef lecγal-agi, a ziγ ula d nettat tekkes-d cwiṭ γef wul-is, fkiγ-as tagnit, am wakken i tt-fkiγ i yiman-iw. Maca, welleh ar telha tagi n nnesba d Dda Qiqi ! Ḥṣiγ akken ara s-iniγ: Bγiγ ad aγeγ yell-ik! A yi-d-yini: “Alamma uγeγ qbel yemma-k!” Argaz ttergigint teclaγemtin-is γef tlawin, yezga yeqqar: “ Win yufan lγar ur t-yeγliq ara, a t-yatem Rebbi!” Weqbel a s-rreγ leğwab γef temsalt n Ferruğa, nniγ-as: Kker γef yiman-im ad tegneḍ a yemma! Lḥal iruḥ, kemm ttekkreḍ zik. Akken tekker yemma, yekker daγen wallaγ-iw s axemmem, Yeṭṭef talemmast, ger Ḥayat d Σelğiya! Qqaren wat zik: “ Yerfed taγaṭ ireḍ-d, yenna-yas: rnu-d yelli-s!” Werεad d-ffiγeγ si theddurin n Ḥayat, rnant-d tid n Σelğiya! Abbuh a lmumnin! Yewḥel uwaẓwaẓ-iw!... Σelğiya d yelli-s n εemmi, akken i d-nekker nekk yid-s, ssneγ-tt am lğib-iw: ḥninet, terẓen teḥdeq, tessen d acu i d “taqbaylit”, mačči d askeεrer am Ḥayat! Werğin i d-xemmemγ kra n wass, a yi-teḍru akka; ad ğğeγ Σelğiya, ad neṭdeγ di tayeḍ! Di tazwara, wwiγ-tt-id d asqecmeε kan, almi d-ufiγ iman-iw ttwakebleγ deg iciwi n Ḥayat. Ahat smenyafeγ Ḥayat imi teffγeγ yid-s, mačči am Σelğiya, ulac din asluttef neγ ayen nniḍen; tella tayri, llan iḥulfan, ayen nniḍen deffir jjwağ! Xemmemγ, xemmemγ, ufiγ bu snat yiwet a s-truḥ, skud ur d-ffiγeγ ara seg uzerdab n Ḥayat, fiḥel ad kecmeγ win n Σelğiya. Azekka-nni taṣebḥit, ffγeγ-d seg wexxam war lewhi, ur ẓriγ sani ara ruḥeγ. Tedduγ ttxemmimeγ, i lemmer ad yaweḍ lexbar γer Dda Qiqi amcum, ad yerwu fell-i aεekki, a yi-d-yini yir tiheddurin-nni-ines: Rwu rray-ik a “lbiṭ”! Lemmer i s-tfeccreḍ taremmant-is, lemmer i s-teldiḍ tiḥruzin-is, yili ur k-tḍerru akka! Yili d nettat ara d-yettnadin fell-ak! … Ah ya ddin qessam! Teḍra-yi am umakur, εad ugar, am win yenγan tamgerṭ, axaṭer d wagi i yettuγalen s amkan, akken ad ibaṣṣi! Ufiγ-d iman-iw zdat “ umarci Micli”, anda akken i nettemlil nekk d Ḥayat, asmi akken seggmen wussan. Werεad i d-rriγ nnefs, attah tejba-d, teḥlallec-d. Tewwet tjenwit di tεebbuṭ-iw, rgagint tgecrar-iw. A ziγen usiγ-d ad zzuγ tasa-w! Di ccaw, kkreγ a tt-mmagreγ; almi tt-ẓriγ temzuγar-d d yiwen umexluq akken… Ulac ahat, iban d wagi i d-tenna d axḍib-is. Wissen ma teẓra-yi-d?! Rriγ iman-iw zeεma ḥerceγ, nniγ ad laεiγ axḍib-is, ahat s waya ara d-jebdeγ lwelha-s, ulaεudd a d-yiḥnin wul-is fell-i; ma ulac akk, xerṣum ad tuγal d tazeggaγt, ad tessetḥi! Kkreγ luεaγ amexluq-nni, nniγ-as s taεrabt: Cḥal tkun sseεa derwek?! Yerra-yi-d s trumit: “Ili: 11h, 20”. A tawaγit-ik ay ul! A lxir-iw γef taγect-nni rqiqen, amzun d agrud! A rrbeḥ-iw γef ṣṣifa-nni s waydeg i yi-d-yerra, d ayen i d ” tamadamt”! Ruḥeγ am wakken ur umineγ ara ayen ẓrant wallen-iw d wayen slan imeẓẓuγen-iw. Εawdeγ, nniγ-as s taεrabt: Semmeḥ-iyi, ur d ak-d-sliγ ara! Din kan texẓer-iyi-d Ḥayat, lxeẓra-nni ulac deg-s kra n leḥnana, d lxeẓra n wexṣim γer weεdaw-is, tejbed amexluq-nni, tenna-yas : “Xṭina men had leklucar!” Uγaleγ d “aklucar”!... Ṣṣaḥa di Rebbi, meεna uklaleγ ugar… Ṭefreγ-ten s tmuγli imi teddun, ttwaliγ deg-sen amek ttleγwayen, tebra ar d amexluq-nnit i yugaren Ḥayat deg uzeεbel! Wehmeγ d acu i s-iεeğben deg-s, s wacu i d iyi-yif?! Almi wwḍen γer leεğeb n ṭṭumubil ( takeṛṛust)-nni, wissen d acu-tt “lmerka”-nni?! Almi d imir-nni d wamek fehmeγ belli Ḥayat d ṭṭumubil ideg teεceq, mačči deg winna! Maca, deg wass ad tessers imeṣṣḍen-ines deg ṭṭumubil, i yiḍ anda ara ten-tessers?! Di ddqiqa-nni mmektaγ-d asefru-nni n Si Muḥend U mḥend, i yi-d-yemla Dda Qiqi: 99 d aḥlalas Wis-100 d rrṣaṣ Zznad atah γef timmi Taqcict-agi sserḥet-as ( nekk, nniγ-as: Bru-yas) Ma ulac ass-agi ad tt-nerwi ( Dda Qiqi, yeqqar-as: Aqewwad a tt-isami) ... Teqleε ṭṭumubil, teğğa-d ala aḍu deffir-s. Nutni ruḥen, tismin ğğan-tent-iyi-d i nekk. Yezza wul-iw! Tmeḥḥeq teffwaṭ-iw! Wwteγ a d-snulfuγ ṣṣber, ttṣebbireγ iman-iw s tedyanin , qqareγ deg yiman-iw: ahat yif-iyi umexluq-nni i textar?! Fiḥel ad awiγ ddnub-is, yal yiwen yeẓra d acu i t-iwulmen. Ahat d tismin kan i yi-t-yerran d abelεarriw, d lqaε n yergazen! Dγa, ters-d di lbal-iw tedyant n tismin, i yi-d-yemla Dda Qiqi, attan ihi: « Yiwen wergaz iḥemmel nezzeh tameṭṭut-is, yiwwas yewwi-tt a tt-yesserzef γer imawlan-is i izedγen deg taddart nniḍen. Deg webrid-nsen, ẓran yiwen uḍebbal iruḥ-d si mebεid yettreqriq am yetri: d acu i d ccbaḥa-nni, d acu i d llebsa-nni… Akken i tres fell-as tmuγli n tmeṭṭut-nni, yekcem ul-is; tettu argaz-nni-ines i tt-iḥemmlen, tečča amexluq-nni s wallen. Seg wakken i t-id-tmuma, ahat deg wul-is tcennu taγect-nni n Fahem: Aqcic uḍrif Zzin yettrefrif A wi yellan yid-k Cehrayen n lexrif … Argaz-is ifaq, rḥant-t tismini. Maca, d acu ara yexdem ? Ma yessusem yeqber, ma yenṭeq d acu ara d-yini ?! A s-yini ur t-ṭṭallay ara, ur yezmir ara, axaṭer ur yezmir ara a s- yergel allen-is, yernu ur yebγi ara ad yekkes γef yiman-is sser. Dγa , yufa-d tifrat, d tiḥerci kan i d ddwa-s, yekker iluεa taεzizt-is, yenna-yas: A tettwaliḍ deg umexluq-ihin? -- D acu i t-yuγen umexluq-ihin?! I s-d-tenna tmeṭṭut-is. --Yecbeḥ, yerbeḥ. Meεna yal wa anda i tt-yuγ… -- Amarezg n tin i t-yuγen! -- Tamuγli n sufella tettγurru. Muqel zdaxel d acu i yellan deg-s! -- ?!! Ikemmel awal-is, yenna: A yettuγal γef wudem!! -- Ay argaz ssefhem iman-ik, nekk ur fhimeγ ara tiyi?! -- A deg-s ṣṣenεa! -- Ay argaz xzu cciṭan! Ur d-ggar ara γef wergaz ayen ur nelli deg-s. -- Yeshel lḥal, ma ur yi-tumineḍ ara, tura a t-steqsiγ zdat-m, ad tesleḍ s imeẓẓuγen-im. Akken i d-yewweḍ ar γur-sen, yenna-yasen-d “azul” , rran fell-as, dγa yesteqsa-t wergaz-nni: Ḥqa mazal-ik kan akken di ṣṣenεa-nni-inek taqdimt? Aḍebbal-nni di nniya-ines kan meskin, yettεudd yesteqsa-t-id « ma mazal-it d aḍebbal ». yerra-yas s ih : -- Mazal-iyi deg-s, bab n ṣṣenεa ur tt-itettu, aḍebbal ur itettu ahuzzu n tuyat. » A ziγen tuεer tayri, tettarew-d tismin. Akken i d-dduqqseγ, ufiγ-d iman-iw ṣemmreγ, qqureγ deg wemkan-iw, bateγ deg wayen yeḍran yid-i! Dγa, i wakken ad ssettuγ iman-iw deg tismin-nni i yerḥan taffwaṭ (d asimẓi n weffwad)-iw, mmektaγ-d tullist-nni « Lemmer a d-yuγal zzman » ( Wissen dγa amek tga lal-is –-tin i tt-yuran-- ?! Wissen ma tejweğ neγ mazal ?! Lemmer mačči d tayuga-agi -- Ḥayat d Σelğiya— ideg ḥeṣleγ, yili ad awiγ yemma a yi-tt-id-texḍeb : Wissen ma a yi-teqbel, neγ a yi-d-tini : Beεεed akin fell-i a bu leεrur, a bu teqcicin !). Wexxreγ-d seg wemkan-nni amcum ideg tt-ttemliliγ, ideg tt-ẓriγ ass-a, tedda-d d wayeḍ ; ggareγ isurifen ttmeslayeγ d yiman-iw, qqareγ : Lemmer a d-yuγal zzman, yili aql-i ttemdelwaḥeγ nekk d Ḥayat. Lemmer a d-yuγal zzman, yili werεad akk ur tt-ssineγ. Lemmer a d-yuγal zzman, yili aql-i nekk d Σelğiya ( “Ğğuẓi Mari Naṭ”, ar γur-s i tt-cebbheγ nekkini); ad yili werεad i d- igir iman-is Murad bu tčamart i yesluγen tamda gar-i d Σelğiya… Ufiγ-d iman-iw zdat tewwurt usideg ( axxam) n Tiddukla Numidya. Akken i d-refdeγ aqerruy-iw ufiγ-d ameddakel-nneγ: Yuyu, akka i s-nessawal nekkni, iteddu-d yettezmummug, akken i d-yewweḍ γur-i, yerra iman-is yerfa ḥqaḥqac, yesteqsa-yi-d s ucennef: Amek a yir argaz?! Teğğiḍ armud n tiddukla, truḥeḍ ad teblagiḍ γef yiman-ik!? Deg wul-iw qqareγ “ccwi kan imi d wagi i d-mlaleγ d amenzu” axaṭer ssneγ-t ḥnin, yernu nennum nettqeṣir nekk yid-s; wama, lemmer d wayeḍ akka am Ssi Fenyan-nni, yili terwi fell-i, a yi-yessired am ujeεbub ( aẓrem)”. Ula d nekk rriγ iman-iw rfiγ: Wi k-yennan ruḥeγ ad blagiγ?! Ruḥ ad trebbebḍ γef yiman-ik, d ccγel i yi-yeṭṭfen. -- Ẓriγ! D ccγel-nni n “ lmadamat” i k-yeṭṭfen, a bu teqcicin!! -- Aya Qader iman-ik! Εni d « lmadamat » kan i yi-ixuṣṣen!… -- A yezzenz-ik-d umeddakel-ik. -- Anwa ameddakel-agi-inu, i yi-d-yezzenzen?! -- Amγar-nni bu cclaγem. -- Yusa-d Dda Qiqi?! -- yusa-d, yemmeslay-d γef izerfan n tlawin, yečča “ lgaṭu”, iruḥ. -- Dda Qiqi yemmeslay-d γef izerfan tlawin?!! Eğğ-aγ akin seg-s. Amek i tεedda tmeγra n “ssittat” ( tulawin s tmaṣrit, bγiγ a t-id-sseḍseγ)? Yebda-d Yuyu azewweq, yeḍra waya, nexdem aya, nenna aya… Γef wakken i t-fehmeγ, yebγa a d-yini : Lxalat yebhan, lgaṭu aẓidan, ijeğğigen fsan, imdanen akk zhan, s tuγac yelhan, ala kečč i ixuṣṣen ay afuḥan… Akken i imuqel ssaεa yellan deg ufus-is, yenna-yi-d: Nekk d axeddam, ma tebγiḍ ad teẓreḍ ugar n lexbar, εeddi-d tameddit γer Numidya. Yessenser iruḥ. Netta yeddez iberdan-is, nekk kemmleγ tikli-w γer “ plaṣ d arm”. Rewleγ-d si lḥebs, ufiγ-d iman-iw zdat tewwurt-is! Seg Yuyu, γer Dda Qiqi! Dda Qiqi ufiγ-t yeqqim γer winna akken yeznuzun cemma, akken i yi-d-yeẓra, yemmuger-iyi-d, yebda-yi-d asgedrurrez s lehdur-is: Anda teddiḍ a “budenεi” ( muqel kan i theddurin-ines!), iḍelli ur d-baneḍ ara?! -- Dayen, ttwaṭṭfγ. Sεiγ ccγel, Mačči d ayen ara ğğeγ! -- D lxir kan?! -- D yemma i d yi-iceyyεen. Dagi skaddbeγ-as akken kan ad yettu tamsalt-nni n tlawin. Εad ma yesla s tedyant i yi-texdem Ḥayat ad iεekki fell-i alma yerwa. Atan yebda la yi-id-iḥekku, ma d nekk ttxayaleγ-d ayen nniḍen, axaṭer ssneγ-t, kra yella, kra irennu-t-id kan sγur-s: « Yewweḍ γer Numidya, yufa akken i yebda wermud, yeqqim deg ukersi wis-3 yellan γef yimi n tewwurt. Γer Dda Qiqi Kullec d leḥsabat, yezga-d deg wemkan-nni axaṭer yeffer cwiṭ; yerra-d akk medden zdat-s, netta iẓerr-iten akk, nutni ur t-ẓerren ara. S waya yiwen ur t-yeḥṣi ma yefka-d idrimen, ma yuγ ajernan, ma yečča xirla n lgaṭu… Winna akken i yeldin armud, yenna-d ahil n wegraw n wass-a. DdA Qiqi yefhem a d-yettunefk wawal i imeεraḍen di taggara unejmuε. Atan yecqarrew, yundi timeẓẓuγin-ines, iεuss am wuccen, yerra lwelha-s anda ara tmal teqrint, ma nenna-d: “Imaziγen d imagdayen, ttqadaren izerfan n tlawin”. Netta daγen a d-yini:” Imaziren d nutni i d imenza di ddunit merra i yesbedden tameṭṭut d tagellidt. Iban a d-yebder Dihya”. Ma wiyaḍ nnan:” Imaziγen ur qudren ara tulawin, axaṭer ẓran d yir axemmem i sεant”. Netta daγen a d-yini: Imaziren sεan lḥeqq imi ḥeqren tulawin, axaṭer ḥṣan tulawin d yir sekka ( Ma ur yessetḥa ara yezmer a d-yini: Axaṭer leεqel n tulawin ger imeṣṣḍen-nsent i yella!)”. Dda Qiqi yemmekta-d areffiε-nni n cemma, a s-tiniḍ d tiggent i t-id- yeqqsen di ṭṭfer-is. Yeḥrurred yeḥrurred, yuγal yeffeγ. Di berra-nni γer yimi n tewwurt, yufa qqimen din kra n yelmeẓyen, yessetḥa ad icumm zdat-sen. Yerra γer tama-nni n “ frun d mer”, icumm, yeqqim din i ubeḥri, yettu iman-is. Ahat lewhi n ssaεa d wezgen d wamek i d-yemmekta anejmuε-nni. Mi d-yuγal-d, yufa-d d nnuba imeεraḍen, yettunefk-asen wawal a d-inin ayen ttxemmimen. Akken i t-id-yeẓra weqcic-nni i iseddayen armud, iwehha γer γur-s, yenna: Tura d nnuba n wemγar-ihin n lbaraka. Atan wawal γer γur-k a baba amγar! Dda Qiqi yesneḥneḥ tikkelt neγ snat, yebren cclaγem-is, yebda awal-is s lewhama: -- Llah wemṣelli fell-ak a nnbi. ( Wa yerra-yas-d s leεyaḍ, wa s leεqel kan, wayeḍ ulac akk, axaṭer ḥṣan mačči di lğameε i llan) A tiyessetmatin, ay atmaten! Aql-aγ akk d arraw n yemma Ḥewwa. Yal win i iḥesben iman-is d belḥaret (izem), ilaq ad yeḥṣu d tasedda i t-id-yurwen. Dagi ihedder yeṭṭallay γer yiwet tnebgit, ṣebḥan ay d-yexleq uxellaq, amzur awraγ, tiṭeṭṭucin tizerqaqin, terna lqedd d lufa! Akken i mlalent wallen-nsen, terqaqqes teqcict-nni ( temdel allen-is, teldi-tent-id, ur tεemmed ara, mačči d aγmaz i s-d-teγmez), Dda Qiqi ṣemmrent wallen-is, dayen “ yeddibuṣuli”, yesbeε, qquren iγeṣmaren-is, yeggugem! Akken i t-teẓra Nna Cabḥa (tinna akken yetturaren amezgun), terfed tiγratin ( teslallew), tenna i lγaci: Wwtet-as afus i wemγar n lbaraka! Bdan lγaci: Ṣerfeq, ṣerfeγ, ṣerfeq… Dda Qiqi “teldi-yas”, tuγal-as d agraj, yezmer ukamyun “Hinu” ad yekcem war ugur! Yuγal s awal, yewwet-d s leqseḥ di lqanun n twacult amezwaru, ma d ajdid-agi yewwet fell-as nneḥ, yugad! Imi i yekfa awal yuγal s amkan-is yeqqim. Attan tewweḍ-d nnuba n lgaṭu d lgazuz. Mačči d tikkelt neγ d snat i yečča, tin ara d-iεeddin ini tini-yas: Ax lgazuz a baba amγar. Ax lgaṭu a baba amγar. Yečča yesnager, almi yeqqeẓṭel, tuf-d tεebbuṭ-is. Tikkelt taneggarut d Nna Cabḥa i s-d-yewwin ( ass-nni ur d-telsi ara lqecc i tettlusu di tannumi, tewwet-itt-id s “lebniqa”, lqecc-nni i ttlusunt tetlemsaniyin!) lmektub-is. Dda Qiqi iluεa yiwen ilemẓi, yella γer tama-s i yeqqim: I tagi tejweğ neγ werεad? Nna Cabḥa ḥercent tmeẓẓuγin-ines, tesla-yas-d, iḥun-d Rebbi d tanecraḥt, tḥemmel ( tettḥibbi) ad tqeṣṣer, terra-yas: Werεad jwiğeγ . Εni tebγiḍ a yi-txeḍbeḍ i mmi-ik, neγ i yiman-ik a baba amγar?! Dda Qiqi ( winna akken i yeqqaren: Xedmeγ aya d wa di tlawin) yessetḥa, teḍra yid-s am win i d-yerḍen di tejmeεt. Yessenser yeffeγ. Yuli di tsawent-nni n “ Munṭubun” , yuγ lḥal teqqezbel tεebbuṭ-is, teččur d nnefs si lgazuz-nni i yeswa; ur yuḥtam yebra-d i wewriḍ amzun d lmedfeε, ma ur tcerreg ara tserwalt-is, ahat tebzeg si sdeffir, dγa yezzi amgerḍ-is γer tama ukessar anda tella Numidya, yenna: D acu i d-ttruḍun akka fell-aγ, wiyi?!! Zuni mačči d netta i d-yerḍen! Akken i yewweḍ γer “uparking”-nni n la ru d Xmisti, yettwali deg lxir-nni n tlawin, d amalah n teqcicin i d-yeffeγen ass-nni! Yernu cebḥent akk, akken i t-yenna netta deg wawal-is: Taggara-agi yettuqqet zzin deg Wihran, mačči am zik d tiberzegzawin akk!” Lḥaṣun Dda Qiqi ffγent-d wallen-is, yemγel meskin, tin ara d-iεeddin ini yesseḍfer-as tamuγli γer deffir. Ta tewwet-itt-id s userwal “ilaṣtik”, ta tcudd-d iman-is di “ jip ( jupe) poṛtfay”, ta tḥezzem-d taqummict-is “di jip kiluṭ”; llant ula d tid i d-yettcebbiḥen iman-nsent s lḥijab-nni n Surya… Kra seg-sent bubbent-d sdeffir-sent, ahat ayen i wumi ur tezmir ara ad tbibb rrumurka n weṭraktur! Dγa d ṣṣenf-agi i iḥemmel, yettḥibbi daγen titeftufin-nni ( ččiččiyat-nni) , tiyi yettḥibbi-tent kan i uqeṣṣer! Iḍaε umexluq n Rebbi, yemxel, yesderwec-it zzin! Akken almi i iḥuss yers-d fell-as ufus, yewhem, terkeb-it lxelεa, yenwa d argaz n kra n yiwet seg tidak-nni i “yettedragi”!? Imi d-yezzi yufa-d d yiwen ilemẓi, weqbel ara t-ilaεi yezwar-it-id s awal: Εeğbent-ak tlawin!? Yettuqqet zzin a lḥağ! Dda Qiqi di ccaw yugad, yebγa a s-yini: “A tent-yemsex Rebbi! Γef ddra-nsent i nectaq akka tiqqit n waman ( ad yettu akk ayen i d-yenna di Numidya). D wa ay d lqum n bni εeryan!” Yuγal ibeddel awal-is: Yal lğil s lweqt-is a mmi. Ma ur zhint ara tura, melmi ara zhunt?! Kemmlen abrid-nsen, teddun ttqeṣṣiren almi i wwḍen γer wexjiḍ “ apasaj”-nni ideg llant ssinimat: “Aṭlas akk d Afrik” (winna akken i yessufuγen si ” ru d Xmisti” γer “ru d Labasti”, ibeqqa-t s lxir weqcic-nni, iruḥ. Akken i yedreg weqcic-nni, yeḥlelli-d wayeḍ, yenna-yas-d i Dda Qiqi:”Winna akken i yellan yid-k d amakur, yessenser-ak-d aporṭabl si lğib-ik ur d-tukiḍ d yiman-ik”. A ziγ wagi yella deffir-sen, yeẓra-d kullec, ma mačči akken i kkaten taḍebbaltd netta d umakur-nni!? Aya yusa-d di ṣṣwab, wama ad yettεudd di Numidya i s-iruḥ upurṭabl-ines; a d-iger fell-aγ ayen ur nelli! ( dagi ilaq a d-ssfehmeγ aya: Arrac-nni i sin llan ttmeslayen-as-d s taεrabt) Dda Qiqi yengef, werraγ wudem-is, tγaḍ-it tlelluct-nni-ines, yernu d “Nukya”. Di ccaw yebγa a d-yerr llum γef at Numidya, zuni d nutni i d yir lğerra; yuγal ibeddel axemmem, mačči d at Numidya i t-iγaḍen, ur yebγi ara ad yesluγ i yiman-is tamda, amzun yufa lbenna deg tugniwin ( ttṣawir)-nni n tlawin i ineṭṭden deg wallaγ-is… Yerkeb aṭruli, yezreb ad yaweḍ s axxam, terkem-d teccuyt-is seg wayen i iwala ass-a.Yeḥren, yettnadi ansa ara d-yessew aγyul-is?! Ala taεwint n Nna Ququ i s-d-yegran. Yuγ lḥal yeḥṣa belli yell-is ( Ferruğa, tinna akken i s-iεeğben i yemma) ulac-itt deg wexxam, attan γur jida-s. Yesṭebṭeb, akken i s-d-teldi tawwurt Nna Ququ, yufa-tt d tazeggaγt am tḥemret ( meẓẓiyet xirla fell-as, tesεa 40 iseggasen kan di leεmer-is, yerna tusa-d si lḥemmam, teḥḥerqes), yemmeγ fell-as am yifis, yedmummeγ fell-as, tinna tdemmer-it-id, tenna-yas: Buh γef uqerruy-ik! D acu i k-yuγen akka ay argaz?! Nekk usiγ-d si lḥemmam akken ad qḍuγ lewqat-iw n tẓallit, yernu ma yebγa Rebbi seg uzekka ad uẓumeγ 6 wissan-nni i yi-yettalas; kečč aql-ik-id testufaḍ-d i tiyi, tuγal-ik-id temẓi! Dda Qiqi yejjet ( sellaw) am yifer-nni n yifit ( tanneqlet) di taggara n lexrif, yekreh iman-is, yendem di tlalit-is. Yekcem γer texxamt n yiḍes, yessaγ tilibzyu, yernu ala “ la ẓiru” ( entv)-nni-nsen i yellan deg-s, yufa ttmeslyen-d γef “ ssaqiya lḥemra”, din kan sεeddan-d tuddna n lmeγreb; Dda Qiqi yerma-d am wezger: Xxah, xxah! Si terga zeggaγen γer tẓallit! Slil imi-k d remḍan! » Tamawt: Atah yezwel n yixef i d-iteddun: Ass d yir ddunit, iḍ d yir targit. Agzul: Aṭlas ad yennuγni ilmend n liḥala ideg ttidirent tlawin s umata, timaziγin ladγa; ad igen s unezgum-nsent, ad yargu tusa-d γur-s Σelğiya i d-iceyyeε Sidi Valuntinu. Mi ara iruḥ γur-s a s-d-yini uneggaru-agi: D kečc ay d imsellek n talsa, ma ur tḥuddeḍ ara tulawin, a tent-yessenger Dda Qiqi! A ziγ Dda Qiqi yuγal d awaγezniw s ṣṣifa n ssaylala ( berret, neγ ačeγyay), yebγa ad yessenger akk tulawin n ddunit. Aṭlas ad yuγal d aferṭeṭṭu ( taḥacḥact) ameqqran, ad yesserkeb akk tulawin γef weεrur-is, ad yafeg yes-sent di tegnewt… Amek ara yili umennuγ gar uferṭeṭṭu akk d ssaylala, neγ gar Dda Qiqi akk d Aṭlas? Wissen anwi ara yernun (iγelben) wayeḍ? Wissen ma ad temlil Σelğiya akk d Ḥayat ilmend n tegnit n lḥerṣ? Wissen ma ad yessiweḍ mmi-s n Wemsed akken a d-isellek akk tulawin n ddunit, neγ a d-negri akk d “ li maččist”?!... Aya a t-naf deg wuṭṭunen i d-iteddun. atlasnatwemsed@yahoo.fr
Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat
Susem
- Tinin-is...Atan wayen yura: ...... "armi i usmeɣ deg wezger-nni, qqareɣ: lemmer ɣas d nekk i yeṭṭfen amkan-is.Taqemjet d tamellalt terna-yasent-id ccbaḥa i tebbucin-is i iṭennben am tbakurin-nni yessemṭin bla lweqt." ......
A lawliya ! A ziγ d Muḥ "Furnu" i d-yefka ṛebbi deg-s Waṭlas-agi ! Ḥemmu
- Tinin-is...Azul, Deg uḥric amenzu terẓiḍ kra yellan d asalu tzegreḍ akk-in ar yir awal. Imi d-nniγ "yir awal" ur bγiγ ara ad ak-zzmeγ maca llan wawalen akk-en yebγu yili wumdan ad ifriwes ma ad ten-id-yemlil. Am "ur d tcebbum ara tacεirt-is(n yemma-s n Aṭlas)". Ittbin-d deg uḥric-agi amenzu am akken d amyizwer ar tinin n waṭas n yir awalen. Dacu kan γas akk-en, tihuski n tenfalyin rrant-ed lmil. "Ixeddem γef tεebbuṭ-is, γef tkebbuṭ-is, γef tbebbuṭ-is.." d yiwen umedya i yi-εeğben aṭas.
Aḥric wis-sin yufrar ugar γef umenzu, akk-en ẓerreγ. Imi deg-s am akk-en Aṭlas yuki-d neγ yebγa ad d-yaki. Ula d ameskar ittağğa tamuγli-s tettezzer s talqi ar wayen γef d-yettawi.
Tihuski n uγanib-inek dayen ibanen, atan yiwen umedya nniḍen: ""Lxalat yebhan, lgaṭu aẓidan, ijeǧǧigen fsan, imdanen akk zhan, s tuɣac yelhan, ala kečč i ixuṣṣen ay afuḥan…" Dagi, d aγanib am win n Si Muḥend neγ n Muḥya deg kra n tceqqufin.
Tella daγen yiwet n tamawt, d tin γef d-yewwi Ğamal Benεuf yakan, d tira n wawalen akk-en ttwanṭaqen deg idurar n Tbabuṛt akk-in. Mači d ugur, maca a wi' yufan, tira n wawalen ad tili yiwet. Ma d asusru, yal yiwen akk-en yennum. Yerna llan imeḍqan anda tesseqdaceḍ talγa n kra n wawalen akk-en am Igawawen. Amedya: "di Numidya, di Wihran..." Maca "iwweṭ, iṭsa-d, iγleṭ..." Lemmer d nek ad aruγ "Deg Numidya, deg Wihran..."..."iwweḍ, iḍsa-d, iγleḍ..." "deg" deg usamar neṭṭqen-d kan 'g am " 'g Wihran"...deg umalu(igawawen) di am "di Wihran, di lxedma..."
Dacu kan akk-en yebγu yili ad ak-iniγ: Ayyuz, ayyuz, ayyuz !
Tanemmirt aṭas aṭas. "Ḥimyar" d mmi-s n takna n yemma-s n Aṭlas
- Tinin-is...“Susem”-ik yesmekta-yi-id s tezlit-nni n Uleḥlu: « Susem! Susem! Ma d tagi i d tterrebga Ruḥet ad teksem tisita » Daɣen s wawal-nni n Ṭaher Ǧeɛɛut a t-yerḥem Rebbi: “ Ma tneṭqeḍ-d temmuteḍ, ma tessusmeḍ temmuḍeḍ, ihi ɣas nṭeq-d temmteḍ”! Ula d kečč tjaḥeḍ a Susem a mmi! ɛeǧbent-k tedmarin n Ḥayat!... Ha…ha…ha!... Wissen ma a k-ɛeǧben “wat tmira d nniqab” d wigi kan ara d-temlileḍ deg yixfawen i d-iteddun, a xali! Ɛni tǧeɛleḍ di “ La Swis” i nella! Mačči ala tafsut i yella deg Wehran, a gma! Aql-aɣ gar ẓẓebra d yefḍisen! Ma tegreḍ tamawt i weḍris a t-tafeḍ mačči ala tayri ɣef d-yewwi, yewwi-d daɣen ɣef lmertat i ttidiren leqbayel n “ Lḥasi” lḥuma n “ Yexxamen ukarṭun, i d-yemɣin deg umejriw” ideg ttidiren leqbayel msakit, “ iɣriben di tmurt-nsen”! “Ass-a s lketra n tidi i nettaṭṭaf di tnaṣlit. Kra n wass a sent-id-nuɣal akk i tigi, wama tura ad neǧǧ kan imeɣriyen ad zhun s tedmarin n Ḥayat akk d theddurin n Dda Qiqi… Ma d Lalla Newwara-nni segmi i s-nniɣ a yi-d-texḍeb yelli-s n Nna Faṭi, ur d-iban lexbar-is, tewhem neɣ tesbek, neɣ tɣull-iyi, ur yi-tebɣi ara ad merrḥeɣ seddaw uceqlal-nni n “ Tturifal”, akk d Sunṭr Pumpidu”! Aṭlas seg Wehran “ Lbahya”.
Tamawt: Akk iḍrisen i n-ttazneɣ teffɣen-d xerben deg wesmel, ad as-tiniṭ d “ ṣṣabuṭaj” i yi-ttṣabuṭin iwaziwen-agi n yemyura. Qum ( ladɣa Newwara)! Alih! Bundibara!...
Ar tufat Aṭlas Tamawt nniḍen: Azul a Dda Ḥemmu. Ar deqqal a k-n-gerrzeγ tarkasin.
Newara
- Tinin-is...Ayaṭlas bu tlufa.
Timsal id-tewwiḍ ahat d ayen ttidiren yemdanen yal ass. Maca nettseḍḥi ad-nini awalen akken llan. Ula ma m'ara nettmeslay s tefransist neγ s tutlayin nniḍen, timsal ttbannen-t-aγ-d akken nniḍen. Nettseḍḥi s teqbaylit deg wayen icudden γer waya. Neγ ahat d ttrebga nni tamcumt, d lmwalfa ur nwulef ara. Maca di tidett daγen ayaṭlas, tmergeḍ-tt cwiṭṭ. Ayhuh, ulac akw acu teğğiḍ dγa kečč. Yiwet yiwet kan a gma, m'ulac terwi!
Tanemirt lḥaṣun...
Ameslub-nni!
- Tinin-is...Azul a Dda Ḥemmu. Tanemmirt-ik imi tefkiḍ azal i wayen akka ttaruɣ, ladɣa taɣuri-nni-inek talqayant iseg teggareḍ tamawt ɣer tid yeffren, wamag tid ibanen ẓerren-tent akk yemdanen. Tegra-d di kra n yir imeslayen-nni i d-tettmagareḍ di tira-w, si tegnit ara tayeḍ, wigi yessefk ad tewwteḍ fell-asen nneḥ, qqen tiṭ-ik fell-asen a Dda Ḥemmu, ur yessefk ara kan a tt-tandiḍ ɣef cceḥ ! Ur yessefk ara ad tettaniḍ am awkken ttanint temɣarin-nni-nneɣ iqerray n warraw-nsen zik-nni ! Ulac akk anwa ara d-iɛerqen s wawal ?! Ahat d aɛraq kan i d-ɛerqeɣ s yir awal, ahat ur ɛemmdeɣ ara, ahat ar ɣur-neɣ nekkni mačči d lɛib, ahat lliɣ ttjefjifeɣ ( ttlejlijeɣ) almi d-nniɣ yir imeslayen-nni, ahat mačči d nekk i ten-id-yennan, ahat d albeɛḍ-nniḍen kan i ten-id-yernan sɣur-s, ahat nniɣ-ten-id kan s lɣecc ( s wurfan) ur wwiɣ ara s lexbar , ahat bɣiɣ kan a ten-issinen (ismawen –agi n yir lehdur : am wakken i sen-tsemmam kunwi, wama nutni d ismawen am wiyaḍ, ma ulac amek i ten-sseqdacen imejjayen akk d imussnawen deg imawalen !) yelmeẓyen am wakken i ten-ssnen s taɛrabt akk d trumit!... I ḥqa ! Amek i teẓriḍ lehdur-agi diri-ten, ur ilaq ara a ten-yesseqdec yiwen ?! I lemmer ur ten-tessineḍ ara s teqbaylit, amek ara teẓreḍ diri-ten ?! « bun ! » kečč mlan-ak-ten-id warrac asmi telliḍ meẓẓiyeḍ, i wid ntura amek ara ten-issinen a Dda Ḥemmu, ccic ini-yi-d amek?! « nurmalmun » a yi-tessnemmrem ɣef theddurin-agi, acku d aselmed i sselmadeɣ ilmeẓyen, imi nekk ur ufiɣ ara anwi ara yi-yesslemden ! Yernu a yi-yekkes Rebbi ma d nekk i ten-id-yennan, ar d Dda Qiqi i ten-id-yennan a Dda Ḥemmu! Ma ualc aɣili a k-steqsiɣ a Dda Ḥemmu : Ma teɣriḍ « Alef layla wa leyla » , neɣ ungalen n Racid Buǧedra, neɣ ungalen yuran s trumit ? Ma tenniḍ-iyi-d « ih » A k-iniɣ qqaren-d ger wayen i d-nniɣ d wayen i d-qqaren wiyaḍ! Neɣ wiyaḍ a d-inin ayen bɣan ( ula d nekkni) s tmeslayin-nniḍen maɛlic, ma s taqbaylit ( tamaziɣt) ala, acku d tutlayt n lmalayekat, neɣ n wat Rebbi! Ihi a Dda Ḥemmu ilaq ad tesɛuḍ leɛqel d lmeɛqul! Ilaq kullec ad yili s teqbaylit, am wayen yelhan, am wayen ur nelhi, yiwen ur iḥettem ɣef wayeḍ akken ad iɣer timerruksa-yagi! Ma d kečč a dadda Ḥemmu atah wamek ara txedmeḍ: Yal mi ara d-temmagreḍ yir awal qqin yiwet tiṭ, simmal kan ara tennameḍ, ad yuɣal kullec a k-d-yettban “nurmal”... Qurk ansi i treffuḍ a Dda Ḥemmu, s yixef n Dda Qiqi bu lemraqi, ar k-ttɛuzzuɣ, am wakken i ttɛuzzuɣ arrac-agi-nneɣ n wesmel: imyura. qum, neɣ: imyura. nat ( “ nat”-agi ykka-k si tmaziɣt “lung ufisyal”) Yernu segmi i ttxalaḍeɣ akka asmel-agi, teḍra yidi am bu cemma, lemmer ur rezzuɣ ara ɣer ɣur-s xerṣum tikkelt i sin wussan a yi-yaɣ kra! Ḥemmleɣ-ken (t) akk, yernu ccah yehwa-yi, ma ur ken-ɛǧibeɣ ara “ ttumppi” a “ librubru”! Ma d nekk ad ruḥeɣ ɣef yiman-iw ɣer mamma ad ččeɣ lesfenǧ akk d lmeqruḍ ( lemberrǧa i s-neqqar di : B.B.A. Alih a wer d aken-yeṭṭef buberrak! Ččaw- sis-ku! Aṭlas ameslub
Muḥend U Remḍan Abdenbi.
- Tinin-is...Azul a Aṭlas a gma
Yessuter-iyi-d gma-tneɣ Ǧamal Benɛuf tamuɣli-w s aḍris-agi-inek i yi-d-yuzen ussan-agi iɛeddan. D tamuɣli n imeɣri ara k-n-azneɣ mačči d tasleḍt neɣ d azɣan imi ur ssawḍeɣ ara i waya. Ɣas ur k-ssineɣ ara, ur yelli uɣilif a Aṭlas a gma, ad ak-n-aruɣ ɣef wayen i ɣriɣ akken i s-ḥulfaɣ. Yura-yi-d Ǧamal kra n wayen yelhan fell-ak maca aḍris-ik ahat a d-yini ugar ɣef iḥulfan-ik, ayen tebɣiḍ d wayen tessarameḍ. Ayen yelhan deg waya d akken di tazwara turiḍ s tmaziɣt, tebɣiḍ ad taẓeḍ ɣer zdat di tira. Tis snat d iswi i tefkiḍ i lebɣi-k n tira s tmaziɣt, d asentel n tayri, temẓi d iḥulfan. Ur yeshil ara ccɣel-nsen di tmetti-nneɣ.
“Liẓ-Aventir n Dda Qiqi” ggtent mačči yiwet. Ayen yellan deg weḍris-agi ahat d yiwet seg-sent kan, ɣef waya, taqsiḍt s timmad-is, si tazwara ar taggara, ur zmireɣ ara ad mmeslayeɣ fell-as imi yella wayen iɛeddan yakan, nekk ur t-ẓriɣ ara, akken yella wayen i d-iteddun, nekk ur t-ẓriɣ ara. Maca deg weḍris-agi yugar umeslay ɣef wayen yexdem Aṭlas wala ayen yexdem Dda Qiqi, neɣ ahat deg uṭṭun-agi kan i yegget umeslay ɣef Aṭlas d tedyanin-is !
Si tɣuri tamezwarut, d taɣara n tira i d aɣilif imi deg weḍris-agi tettaruḍ akken ttmeslayen di temnaṭ n Bgayet, ihi kečč d Abǧawi !? Tira-agi ur wulment ara : iḍebbalen d iṭebbalen mačči kifkif. Yiwet n teqbaylit i yellan mačči snat neɣ ugar. Aɣanib-agi neɣ taɣara-agi n tira tezmer ad taf amkan-is di tmezgunt neɣ deg usaru, ma deg weḍris aseklan, ur tlaq ara.
Lemmer yettwaru udiwenni akken iwat lḥal, s tririt s asayes, ad yuɣal weḍris-agi d tamezgunt. D aɣanib n Muḥya (ad yettwarḥem) ladɣa anda llan imeslayen yecban plaṣ darm, čečču, arundivu, lafiray, ddeviz, lamur, pa mwayan, amarci, apurṭabl… yesseqdac-iten Muḥya s waṭas di tmezgunin-is.
Temgarad tayri (amour) d tuzzuft (sexe). “… Yeqqes-iyi wezrem, yeǧǧa-yi ssem-is…”, “… ahat tfehmem acu yebɣa a d-yini wawal-agi, aneggaru ! “. I win ur nefhim ara, amek ara teḍru yid-s ? Ma yella d ayen yettwafhamen s tɣuri tamezwarut, acuɣer asteqsi ! Ayen tebɣiḍ ad t-id-tiniḍ yessefk ad yili yettwafham, neɣ ahat ula d kečč tessetḥaḍ ad temmeslayeḍ ɣef “uzrem iteqqsen” akk d “ssem yettaǧǧa” !?
“… Ɛni meẓẓiyeḍ imi d-tessawaleḍ akka tiheddurin am tigi ?!...“ Tuzzuft d tayri mačči n yelmeẓyen kan. Ula d widen meqqren di leɛmer, argaz d tmeṭṭut zemren ad mmiḥmalen akken mmiḥmalen yelmeẓyen.
Deg wegzul yella umsawal (narrateur) : “Aṭlas yeffeɣ-d seg wexxam… “, “… tarwiḥt n terwiḥt-iw, akka i s-isemma netta…”, “… Dda Qiqi di tannumi yezga…”, “Aṭlas a d-yaf Dda Qiqi…”, “… Aṭlas texdeɛ-it tmeddakelt-is”, “… Ma d Dda Qiqi a ziɣen iruḥ yeḥḍer…”. Deg weḍris ulac-it, d Aṭlas i d amsawal, yemmeslay ula deg umur n Dda Qiqi : “… Attan teqṣiḍt i wumi ara sleɣ : …” Acuɣer a yekkes awal i Dda Qiqi akken Aṭlas ad yales tadyant deg umur n win ukud teḍra ? “…Ur t-ǧǧiɣ ara ula a d-ifak tamacahut-ines… ” Amek ara s-tgezmeḍ awal yili d kečč (Aṭlas) i la d-yettalsen deg umur-is, deg umur n bab n tmacahut ?
“… imeslayen-agi n Dda Qiqi zgan-iyi-d ɣef wul-iw gedged…”, ”… Ur zmireɣ ara a s-fkeɣ lḥeqq i Dda Qiqi i ikerhen tulawin…” Mgaradent tektiwin (contradiction). Aṭlas am tata, yettbeddil rray si teswiɛt ɣer tayeḍ. Tikwal yedda d imeslayen n Dda Qiqi, yebɣa-ten, tikwal yugi-ten, ur ten-yeqbil ara. Ahat akka i yella Aṭlas !?
Yettwakkes wazal i tmeṭṭut : “… ma ilaq a s-tefkeḍ azal i tmeṭṭut…”, “… Ma ur tt-tessarexseḍ, ar d ak-tessirxes nettat…”. Ulac anwa ara s-t-d-yerren azal i tmeṭṭut, ur s-tefkiḍ ara awal i waya. Ma yella tadyant-agi gar Aṭlas d tulawin yessefk ad sɛunt ula d nitenti awal akken ad tban tkerrist (intrigue, conflit…), ayen i ten-yeccerken d wayen i ten-yessemgaraden.
“… Ass umenzu n mayyu aql-i a d-aseɣ, a k-m-awiɣ ad tebbuḥruṭ deg Sidi Mḥemmed…” Ɣur yiman-ik, acu i tezmer a d-terr tmeṭṭut i wencad yecban wagi i d-yekkan sɣur yiwen wergaz ur t-tessin ur tt-yessin ?
Ssarameɣ ad ilint kra n tneqqiḍin-agi deg wemkan-nsent, ssarameɣ daɣen tiririt sɣur-k ma yella wayen twalaḍ ur iwulem ara deg wayen i k-uzneɣ akka. Lemmer ufiɣ lebɣi-w, ad neqqim ad nemmeslay udem s udem akken ad nini ayen iwulmen akken iwata imi s tebratin ẓẓay cwiṭ lḥal. Asentel, ma tufiḍ-as abrid ansi ara s-tekkeḍ, izad maḍi. Maca ur ilaq ara ad yuɣal d rregmat mgal tameṭṭut neɣ asenɣes seg wazal-is. Akken yettmeslay wergaz ɣef tmeṭṭut i ilaq ad temmeslay tmeṭṭut ɣef wergaz. D ayen yellan gar-asen, seg wayen i ten-icudden alamma d ayen i izemren ad ten-yefreq, i yessefk a d-iban, s uɣanib-ik n tira imalen aṭas s amezgun. Ẓer Ǧamal temmeslayem ɣef umezgun… Azul d aḥmayan, afud igerrzen.
Muḥend U Remḍan Abdenbi.
Amcum-nni n Wehran
- Tinin-is...Azul a Muḥend Uremḍan. Tanemmirt imi teγriḍ amagrad-inu, daγen imi terẓiḍ aqerruy-ik γef ddra-w, akken a yi-d-tefkeḍ tamuγli-yagi swayes ara aẓeγ γer γer zdat.
Llant kra n temsal (ahat) xerbent-ak imi d amaskar ( amyaru) i d asaḍ ( win iγef tebna tedyant), acku ur nuγ ara tannumi s waya. Maca, ad εerḍeγ ad ssisehleγ di tamsal ssya d afella. Ayen nniḍen a t-id-ssfehmeγ ass-nniḍen, ladγa deg wayen yerzan amennuγ γef izerfan n tlawin, imi d tamsalt-agi s timmad-is i yi-yeğğan ad rzuγ aya; γas ḥṣu nekk d amaziγ amegday, tamaziγt-iw d tin n tilelli akk d izerfan n wemdan, mačči d tinna akken n tidderγelt. Ihi, γas kkes anezgum a gma aql-i s idis n tlawin i yidra n tagada ( amsawi) ger-asent d yergazen. Ma Dda Qiqi amcum lemmer a s-fkeγ awal ugar a d-yini leεğeb γef tlawin, acku iḥemmel kan ccbaḥa-nsent, wama nutenti yekreh-itent; yernu Aṭlas yella iḥar, yezreb, maca yemla-d ayen i s-d-yemla Dda Qiqi. Tanemmirt-ik a gma. Tanemmirt tameqqrant i wugar n 200 imeγriyen d tmeγriyin i isekkden aḍris-inu, alammi tessawḍen ad yeṭṭef taqacuct deg wesmel. Ssarameγ kan ad yili yuklal aya. Ussan ad teγrem ixef wis-sin. Tanemmirt i tikkelt-nniḍen Aṭlas Nat Wemsed. Tanaṣlit
- Tinin-is...Aẓul a gma Ǧamal. Ssarameɣ a ken-id-yaf yizen-agi di talwit akk d lehna.
Attan tmuɣli-inu i yi-d-tessutreḍ ɣef weḍris i-yi-d-tefkiḍ ( Aḥric amenzu n “ Liẓ-avuntir n Dda Qiqi”, i wumi yefka azwel:“ Meɣres, d useɣres, d win ɣur-s” :
Izen-nni n wemyaru « Aṭlas Nat Wemsed » ɣriɣ-t akken ilaq, mačči d taɣuri-nni kan n menwala, imi ṣṣenf-agi n yeḍrisen ur ilaq ara ad nwali ɣer teclemt ad neǧǧ ul n temsalt, imi ilaq ad nnadi ger twinas ɣef taktiwin tuffirin i yebɣa wemyaru a ɣ-d-yessiweḍ.
Maca, bɣiɣ kan a k-n-iniɣ, qbel ara d-mmeslayeɣ ɣef yizen n Mass Aṭlas, akken tamsalt-agi n tukksa n “iṭabuten” d tin yesɛan tixxuṭert meqqren, dɣa mačči d yiwen neɣ sin i ixemmmen ɣef waya. Meɛna qbel ara d-nebdu tamsalt am ta ilaq ad nwali qbel d acu-ten iṭabuten? Ttuqqten! Aṭas i yellan, aya d ayen ibanen, ihi , win i yebɣan ad yergel iṭabuten ilaq-as ad iẓer seg wanwa ara yezwir, dɣa imi allaɣen n yemdanen ur ttemsawin ara, akken ula d tigzi-nsen akk d tmuɣli n yal yiwen deg-neɣ i temsal yecban tigi; imi llan kra n yemdanen ttwalin iṭabuten-agi d kra i icudden ɣer leɛwayed neɣ ɣer “ lmuɛtaqadat”-nsen, ur yeshil ara akken ad qeblen tamsalt n tukksa iṭabuten. Amedya d aḍris neɣ amagrad-agi n Mass “ Aṭlas”, ur yezmir ara ad iɛeddi s tin n tin n sshal ɣer yakk medden, imi yezmer walbeɛḍ deg-sen a tt-iwali “ d tukksa n leqder neɣ n leḥya” aya ger tacciwin, imi ur zmiren ara ad fehmen tamsalt-agi n tukksa iṭabuten. Iwakken ur nettaweḍ ara ɣer waya, ilaq di tazwara ad neẓẓu takti-agi n tukksa iṭabuten deg wallaɣen-nsen daɣen ad nextir talɣa i iwulmen akken ad nekkes iṭabuten-agi deg webrid war ma nessemxuxxel tigejda n leɛwayed d “ lmuɛtaqadat” n medden.
Aḍris n Mass “ Aṭlas” mačči d win i yezmer ad gzun akk medden, ( ur d-heddreɣ ara ɣef imeslayen maca ɣef talɣa yakk d taktiwin tuffirin deffir imeslayen) ur t-qebblen ara yakk medden s talɣa-nni i yes-s d-yella, imi yettḥaz kra n temsal i icudden ɣer leqder yakk d leḥya. Nekk ur lliɣ ara mgal tamsalt n tukksa iṭabuten, maca, ilaq ad yili waya s talɣa iwulmen ara gzun yakk medden ama d wid yeɣran ( lmuteqqafun) neɣ wiyaḍ , ama d lǧil n zik neɣ n tura, imi mgarradent lɛeqliyyat yakk d tegzi n yal tama seg wigi, ilaq ad nefren talɣa talemmast ara yessiwḍen tikta i yakk medden.
Aḍris n Mass “ Aṭlas..” d win qessiḥen aṭas yiwet am nekk ur t-qebbleɣ ara akken s talɣa-nni i s-d-yella, ɣas ma yella gziɣ iswi yakk d tikta n wemyaru maca ilaq daɣen ad nqader timsal n ddin yakk d leɛwayed n medden, ilaq ma yella nebɣa ad naru, ad naru i yakk medden, ayen ara gzun u ara qeblen akk s umata, mačči i kra kan, wiyaḍ ala. Wagi ad yeqqim d rray-iw kan ur ẓriɣ ara ma yella di ṣṣwab neɣ ala, maca akka i ttwaliɣ, lemmer aḍris am wa a t-id-nɣer neɣ a t-ɣren waṭas medden, qlilit wid ara t-iqeblen akka s talɣa-s ɣas ma yella ad qeblen asentel ( le sujet)-ines, maca, mačči yakk zemren a t-gzun akken i yebɣa wemyaru, aṭas ara s-yinin wagi « yesleb » neɣ « yestufa », neɣ « yesfuǧǧuɣ » ilmend n waya talɣa s wacu ara nessiweḍ timsal-agi i medden tesɛa azal meqqren.
Nekk mi ɣriɣ aḍris-nni, yusa-yi-d ɣer lbal-iw wawal-nni umedyaz Leḥlu mi s-yenna :
« wigi d isefra
Mačči d timsirin
Neɣ d lewṣayat
Yezmer ahat d tuffɣa n leɛqel
Maca, mačči d tuffɣa i webrid”
Awal-agi yeɛjeb-iyi aṭas, imi amyaru yezmer ad yaru ayen i s-yehwan, d wayen i yettxemmim, maca, ayen ara yaru ad yeqqim d tira kan, yezmer lḥal ad yili d ṣṣwab neɣ d tuccḍa, maca, ayen i ilaqen i wemyaru ad yeṭṭef deg-s d “ abrid” ur iteffeɣ fell-as, ma yella yebɣa ad taweḍ tira-s i yakk medden, imi imeɣriyen zemren ad ɣren ayen yellan, ala ayen i yeffɣen i webrid. ( ur d-qqareɣ ara d akken aḍris n Mass “ Aṭlas” yeffeɣ i i webrid, maca d talɣa-s ur yettwaddamen ara lɛeqliyyat n medden, daya).
Wagi ad yeqqim d rray-iw, ssarameɣ a yi-d-terreḍ fell-as, a yi-d-tiniḍ ma yecceḍ neɣ ala, nekk akka i yi-d-tban temsalt.
Tanaṣlit
Ğamal Benεuf
- Tinin-is...Azul ay “ amazan n tayri”*
Ssarameɣ tgerrzem akk , akken ma tellam. Buddeɣ azɣal-nni i d-yersen ɣef kra n temnaḍin, ladɣa tamnaṭ n Leqbayel , yella-yawen d tasmuḍi ( tesmeḍ) akk d talwit, am wakken i s-tuɣal tmess i mass-nneɣ Brahim ( “ Jeddi Yebrahim” akken i s-isemma Muḥ-ya i yiwen seg tugniwin-ines umezgun). Hhah!... Yella kra n tbexsisin, neɣ werɛad d-wwint? Wissen amek tessezrayem ussan-nwen dinna? A wi yufan ad yeṭṭef adeg-nwen xerṣum yiwet ssaɛa kan.
Ayen yerzan ilemẓi-nni (neɣ tilemẓit-nni ahat ?) amray : Aṭlas Nat Wemsed ( ger tamawt i yisem i yefren « Aṭlas »! Aṭlas: d irebbi iseg d-frurxent yakk tmucuha yettwassnen deg umaḍal, ama ɣer Legrig neɣ ɣer wiyaḍ. wissen dɣa ma yuki s wayagi, neɣ d nekk kan i icukken aya ?!) Nat « Wemsed » ! Amsed d allal, neɣ d taɣawsa ( yezmer ad yili d aẓru, neɣ d ayen nniḍen am lmileq…) s waydeg nessemsad akk ttawilat i nesseqdac di tudert-nneɣ n yal ass ( lemqes, lmus, agelzim, amger…). « Amsed » yesɛa daɣen anamek nniḍen : D abeɛɛuc yecban amulab ( ḥṣiɣ ur tessineḍ ara amulab), neɣ yecba tata ( tawekwakt) , netta « gris » iruḥ s llun azegzaw, ikeccem ɣer teɣrasin itett tamment alamma yerwa, ini yeffeɣ-d.
Ad neṭṭixxer i yisem, a d-nuɣal ɣer tira-s. S tidet kan yefren tawsit ( ṣṣenf) ur yuri ula d yiwen s teqbaylit. D acu kan ayagi yeḥwaǧ aṭas n tissas, akk d tuzert n wudem. Nekkni s leqbayel, (am kemm, nekk, d wiyaḍ) d “isettuten” , teḍra-yaɣ am ttewḥiyyat-nni yettbeddilen udem (yettuɣalen ɣef yal ṣṣenf, deg wass cebḥent, deg yiḍ ssufuɣent-d uglan d waccaren). Ger, neɣ ɣer medden d lmalayek, ma deg yimanen-nneɣ nugar ccwaṭen; bɣiɣ a d-iniɣ: Mačči d tid i nxeddem i d-neqqar, mačči d ayen i nettxemmim i nettaru. Anwi seg-neɣ ur nessibnin tiram yecban tigi, xerṣum ula deg uxayel ( asugen) ? neɣ, ḥqa kemm texḍiḍ, tettẓallaḍ, kemm d taḥurit n lǧennet, tɛebbdeḍ kan Rebbi s tteḥqiq, texḍiḍ i tigi n tuzuft ( lǧins)… Ɣurk ad terfuḍ fell-i! Ula d nekk aql-i qqleɣ d amger di tewser-inu; maca, lemmer s wawal (mačči s tira) d awezɣi a m-n-iniɣ akka, wamag ayen i d-yura Aṭlas, a yi-yesgugem d agugem…
Ayen i yi-d-tenniḍ deg tebrat-im ur yi-iqenneɛ ara, ur yi-yekkis fad; am wakken kan ur d-tenniḍ acemma fell-as. Lliɣ ttraǧuɣ seg-m snat tɣawsiwin:
-- Tamezwarut: Kukraɣ a yi-d-tiniḍ: Acimi ara yi-d-tazneḍ aḍris yecban wa?! Ad terreḍ iman-im amzun d tamrabeṭ. Ɣas ḥṣiɣ teɣriḍ iḍrisen yugaren wigi: Ḥalazun lɛanid ( ajeɣlal ( aɛrus) n ččaqlala, “deg-s d ḍḍker, deg-s d nnta”) i yura Racid Buǧedra; akken-nni yakk uɣaleɣ nedmeɣ, maca ifut teffeɣ-d tebrat, lamana tewweḍ bab-is. Uff! Tagi attan teslek.
--Tis-snat: Rǧiɣ a yi-d-tefkeḍ rray-im deg wannect-a, mačči kan iwakken a s-ssiwḍeɣ cwiṭ seg-s i bab n weḍris, maca ḥwaǧeɣ-t ula i yiman-iw; acku ṣṣenf-agi n tira d amaynut ɣer ɣur-neɣ. Taggara n tneggura, ur d-tenniḍ acemma, ur d-tenniḍ la zzant, la rɣant.
Tewwiḍ-tt kan : « Weqbel ara d-mmeslayeɣ s talqayt ɣef waya d waya… » Taggara ur d-tenniḍ kra.
S tidet kan tesswehmeḍ-iyi ! Amek ?! Ayen ( imeslayen-nni) i yellan d ugur ɣer wiyaḍ, kemm banen-am-d mačči d ugur?! Ayen i iɛejben wiyaḍ ( talɣa, ccekl, la manière) , kemm ur d-tenniḍ acemma fell-as!
Wid ikukran, neɣ wid i wumi ur ɛjiben ara imeslayen-nni ( deg wulawen-nsen ahat qqaren : “lemmer ɣas a d-yernu kra yugaren aya.”), qqaren-d : Mačči d nekkni i d ugur, nkukra seg medden a s-inin “wigi ur ttsetḥin ara”. Maca, d acu i d-yenna Aṭlas? Yenna-d kra n wawalen i d-yeddan deg isefra n ” Si Muḥend U Mḥend”, yenna-d kra n wawalen i d-yeddan di tezlatin n At Meslayen.
Atan westeqsi ara d-fkeɣ nekkini ( maca, ɣurk ad tɛuddeḍ d aḥuddu i ttḥaddaɣ Aṭlas-agi, neɣ d ayen nniḍen) : Wissen, (imdanen i ikukran seg imeslayen-agi ) lemmer llin di tegnit ideg yedder Si Muḥend, amek ara s-xedmen ?! Wissen ma a s-gezmen aqerruy?! Tura ttarran-as akk tajmilt, ma d kra seg imeslayen-is, ma yenna-ten-id wayeḍ terwi! Wissen dɣa ma zemren a s-medlen tawwurt i teẓrigt i d-yessufɣen tisfifin n At Meslayen?! Neɣ yettwagdel kan i wiyaḍ a ten-id-inin ( imeslayen)?! Tegra-d deg wayen i d-yenna a s-yexdem
( lemmer yufi ? dagi d axayel kan! ) i Ḥayat ( i lemmer d nettat i t-iḥemmlen, wissen ma a d-txayel a s-texdem akken?! D acu tenniḍ deg waya?!), atan ɛad iḥezzeb, lemmer d wayeḍ yesɛan lkuraj am netta, yili a d-yini leɛǧeb, a tt-yessiweḍ ɣer lmuḥal, a d-yini: xedmeɣ ( mačči xuyleɣ-d) yid-s ugar, deg “ubagus d akessar”!? Ayen i yi-yesswehmen, d ayagi: Yefren iman-is d netta i d asaḍ ( “hiéro” , ccexṣiyya tagejdant), mačči d wis-tlata ( albeɛḍ nniḍen) , ɣas yebdel isem-is, maca ɣur medden d netta “ Aṭlas”! Ayagi wissen ma d tisselbi, neɣ iɛemmed, neɣ d lkuraj i yennernan deg-s?! Acku ma yecceḍ, neɣ yeɣleḍ d netta ara yettwaḥasben ɣer imeɣriyen. Wissen ma yettwelleh, neɣ iɛedda fell-as uzaglal?! D acu tenniḍ deg waya?!
--“Talɣa”, nekk tban-iyi-d telha, acku ma yekkes imeslayen-nni, ma ibeddel –as talɣa i tira-s, ad tuɣal d ulac, ad timsus, yiwen ur yettarra lwelha i wayen i yebɣa a d-yini; ahat ( nniɣ-d ahat?!) ayagi iga-t d tasennart a d-yejbed yes-s imeɣriyen, ɣas a d-banen ugin-t, maca deg yimanen-nsen s ccuq d tujjma s wayes ara t-ɣren . Imdanen teḍra-yasen am teslit-nni iɣummen udem-is, teǧǧa “igecriren-is” ɛeryan!...
-- Tikta, neɣ ayen yebɣa a d-yini ( wissen ma akka, neɣ d nekk kan i wumi d-tban?!) : Yeɛreḍ a d-yawi ɣef wemgirred yellan ger tsutwin, tin n zik ( Dda Qiqi, yezzwer-it dɣa d azwel, akken i t-yezzwer di leɛmer) akk d tsuta n wass-a, netta s yimmad-is ( Aṭlas). Dagi, ger dɣa tamawt: Dda Qiqi iḥemmel nezzeh ayen sɛant tlawin, ɣas yekreh-itent ( tulawin) nutenti s yimmad-nsent. Aṭlas iḥemmel ccbaḥa, iḥemmel zzhu maca, ur yekrih ara tulawin, ɣas yerfa ɣef Hayat am wakken i yezmer ad yerfu ɣef wergaz neɣ ɣef tmeṭṭut nniḍen, yettqaḍar izerfan n tlawin… Daɣen yebɣa a ɣ-d-yessebgen tizzelgi yellan di tmetti yebnan ɣef “ lellu” (lmadda), amek i ttraben( tteɣlayen) deg-s wazalen n talsa: yecban tayri, iḥulfan… Agnu n tmeslayt yefka-yas azal: Yemla-d : mačči kan iḥemmel tamziɣt, maca, yeɣra-tt, ( Mačči seg wid –nni yeqqaren: Ur ttaɣet ara tiyaḍ, nutni ugaren wiyaḍ) Yeɛreḍ amek ara yesdukel snat tɣawsiwin i iḥemmel: tayri-s “Ḥayat” akk d tmaziɣt, maca yemla-d i wid yettnadin ɣef snat, yiwet a s-truḥ. D acu tenniḍ deg waya?! Yemla-d daɣen amek i ttidiren leqbayel n Wehran, am wakken yebɣa a d-yini (ahat tban-iyi-d kan i nekk, wissen?!) : Aql-aɣ di temdint ideg i ɣ-d-zzin wiyaḍ, mačči weḥḥed-neɣ di taddart. Amek ara nadir?! Ad nefsi , ad nuɣal d wiyaḍ?! Ad nemdel ɣef yimanen-nneɣ tiwwura, ad neffer deg yexxamen-nneɣ, neɣ a d-naf kra n ttawil s wayes ara nidir?! Ahat yebɣa a d-yini : Ma nebɣa ad nidir , ilaq ad nbeddel tikli, ilaq ad nqaḍer iman-nneɣ akken a ɣ-qaḍren wiyaḍ, ilaq ad neṭṭef di tmeslayt-nneɣ, di tnaṣlit-nneɣ, ɣas ad nesɛu uguren tura, ssya d afella ad tennefsusi ɣef tarwa-nneɣ. Wamag tin nga d aɛewwiq, ffer neɣ qqim, sqizzeb neɣ qqim, ma ulac a d-neḍḥu d “Zzwawa”—isem-agi n “ Zzwawa” dagi deg Wehran d rregma, mačči am ɣur-neɣ nekkni: Azwaw/Izwawen d yiwet n tewsit ( ṣṣenf) n yizmawen -- kan, (u, ad neqqim d Zzwawa i lebda, alamma tenger ddunit, yewcem deg-nneɣ, dayen!) yernu war tameslayt, am weydi-nni akebbun ( Abaṭar-nni yettmenṭaren) , isem n weydi yenṭeḍ deg-s, ma d netta kksen-as laṣel-is…
-- Asentel, d ayen yellan d amiran, yerza tudert nettidir ass-a; yewwi-d ɣef wayen yerzan akk medden: Tayri, tudert, lmadda, ahat ssya d afella a d-yernu ayen nniḍen; wissen…?! Ur lliɣ ara d agezzan! D acu tenniḍ deg waya?!
Bɣiɣ a yi-d-tefkeḍ rray-im, i wakken ahat, a d-naru nekk yid-m yiwen weḍris ideg ara d-nefk yiwet tmuɣli, acku ḥṣiɣ ad yeḥmu useqqi ( s wawal kan, mačci s tira), mi ara d-yers “Dda Qiqi” di Tafukt. Nekkni ilaq a d-nefk rray-nneɣ, ur ilaq ara ad nessusem, ɣas ad nxalef Aṭlas, maca ilaq a d-neldi abrid i wiyaḍ. Akken i t-yenna Vultar: “Ɣas ad mxallafeɣ yid-k di rray, maca , ad mmteɣ ilmend akken a t-id-tiniḍ”.
Azul i kemm “Ay amazan n tayri”, azul i twacult-inem akk. S tujjma meqqren.
Ǧamal Benɛuf.
* D tabrat i s-uriɣ deg unebdu-nni, asmi tella di tmurt.
__ Amazan n tayri: nnbi n leḥmala.
Tanaṣlit
- Tinin-is...Ayen yeɛnan aḥric wis-sin n weḍris-nni n “Aṭlas” ( i wumi yefka azwel: “ Ay ack uqeṭmir, lemmer ideg yeɛmir”), ɣri-t daɣen, ufiɣ-t ur yemgerrad ara aṭas ɣef weḥric-nni amezwaru, imi yusa-d d akemmel i tedyant-nni. Ɣas ma yella tikkelt-a yerna-d yemmeslay-d ɣef “ uṭabu”-nniḍen, win akken i yeɛnan assaɣ gar imawlan d dderya-nsen, amek i yella, dɣa amek i d as-yemmeslay i yemma-s ɣef tedyant-is n tayri, amek i yergel ugur-nni usetḥi, yekkes ṣṣur-nni i d-yebna ukukru gar-as akk d yemma-s, yesqerdec yid-s tamsalt-agi n tayri d iḥulfan.
S tidet asentel d ayen yelhan, maca, tidmi-w ɣef talɣa-agi i s-yettaru ur tbeddel. Tura i gziɣ akken ilaq d acu i yebɣa a d-yini s yisem-nni i yefka i yiman-is.
Amdan-agi, yeẓra akken ilaq d acu i yebɣa, dɣa ur ixuṣṣ ara di tegzi. Yeẓra d acu i ixeddem akken qqaren” Win yuẓamen yenwa ɣef ccer”, ur yeḍfir ara abrid-agi n tira almi i yenwa d acu i t-yettrajun.
Tanemmirt .
Tanaṣlit
Muḥend U Remḍan
- Tinin-is...Kra n tamiwin ɣef weḍris-ik* ** I tikkelt nniḍen tigi d “lizaventir n Aṭlas” mačči d Dda Qiqi. D Aṭlas i d asaḍ, yettmeslay ɣef yiman-is, ɣef wiyaḍ, itekkes-asen ula d awal. D netta amsawal (narrateur), d netta i Dda Qiqi, d netta i d Aṭlas.
** “Aṭlas yeṣker ilmend n wayen i s-tga Ḥayat”, “… ttmaleɣ akin d wakka, amzun d aṣekran…” Aṭlas yettmal imi “YEṢKER” mačči “AMZUN D AṢEKRAN”. Nezmer a d-nin : “Aṭlas itezzi leɛqel-is, yuɣal ileḥḥu yettmal amzun d aṣekran”. Dagi Aṭlas ur yeṣkir ara maca yettmal amzun d aṣekran. Ttarra lwelha-k s amgarad yecban wagi.
** “Lhemm yellan daxel n tqerɛet, temdel fell-as tadimt, kkreɣ am ddeɛwessu, kkseɣ-as tadimt-nni, ssurgeɣ-t-id ɣer tqerruyt-iw ! ” Tafyirt-agi tgerrez, tzad maḍi.
** Ur cukkeɣ ara ad tekkseḍ fad s waman n wasif n lkawter yellan di lǧennet ma tsummeḍ neɣ tessudneḍ imi neɣ taqemmuct n teqcict !!! D aman iṣemmaḍen n Ǧerǧer ara k-yekksen fad, d wigi i ken-ixuṣṣen dinna ɣur-wen di Wehran. Eǧǧ lkawter, lǧennet, Adem d Ḥewwa deg yidis, teǧǧeḍ tayri d tuzzuft deg yidis nniḍen. Ur ttemlilin ara, d awezɣi.
** Ur teshil ara tɣuri n udiwenni anda yella deg weḍris. Yessefk ad tnadiḍ ɣef tɣara n tira n udiwenni, ayagi ad yesshel taɣuri d wefham n weḍris. “Atan yebda la yi-d-iḥekku, ma d nekk ttxayaleɣ-d ayen nniḍen, axaṭer ssneɣ-t, kra yella, kra irennu-t-id kan sɣur-s : “ Yewweḍ ɣer Numidya, yufa akken i yebda wermud, …” D KEČČ I LA D-IḤEKKUN MAČČI D NETTA. Ur iban d amsawal ur iban d Aṭlas, yal yiwen s tektiwin-s. Yella udiwenni gar Aṭlas d Dda Qiqi, yuɣal Aṭlas ihedder deg umur n Dda Qiqi, acuɣer a tekkseḍ awal i Dda Qiqi imi kečč mačči d amsawal ?
** Ddeqs si “leccɣalat-agi n teqcicin” tezzin ɣef ...!? Tettmeslayeḍ ɣef teqcicin d tulawin s umata alamma tewwḍeḍ a d-tiniḍ : “… Ma ur yessetḥa ara yezmer a d-yini : Axaṭer leɛqel n tulawin ger imeṣṣṭen-nsent i yella…” war ma tefkiḍ-asent awal akken a d-rrent ɣef yiman-nsent. Tesberkeḍ (noircir) tameṭṭut, ur s-tefkiḍ ara azal, ayagi ur ilaq ara. Ma d leccɣalat n tmetti s umata i k-iceɣben d lḥaǧa, ma d tiqcicin n ... ?! d lḥaǧa nniḍen. Surref-iyi, tagi ur zmireɣ ara ad tt-fehmeɣ imi mačči dinna yid-wen i lliɣ, maca si sin yeḍrisen-agi, iban-d belli ugur n tulawin meqqer aṭas aṭas. Tettadreḍ-d ula d ismawen : “?!: Amek a yir argaz ?! Teǧǧiḍ armud n tiddukla, truḥeḍ ad teblagiḍ ɣef yiman-ik !?” “…?!, yili terwi fell-i, a yi-yessired am ujeɛbub”. “…?!. i s-yewwin…” Lemmer ufiɣ ad iyi-d-terreḍ ɣef temsalt-agi…
** Eg-as isem akken i k-yehwa : lizanventir, les kronik, tullist… tamazrart, yal yiwet deg-sen tesɛa ilugan n tira, yessefk ad tissineḍ ilugan-agi akken a d-tiniḍ ayen yeččuren ul-ik d wayen iceɣben allaɣ-ik. Di snat tirawin-agi ɣriɣ ḥulfaɣ am akken ugar i yellan deg-sent usummel (dénonciation) n wayen tugiḍ wala ayen nniḍen yeɛnan tasekla.
Muḥend U Remḍan
Tamawt : *Yeqseḍ-d ixef wis-sin n « Liẓavuntir n Dda Qiqi”.
Mmi-s n Wemsed.
- Tinin-is...Azul d tnemmirt i gma-tneɣ Muḥend Uremḍan ɣef tamawin-agi i d-yettak, imi d tid n tezɣent mačči d asqecmeɛ. Riɣ daɣen a n-greɣ yiwet tamawt s wazal-is: Bedleɣ kra n wawalen deg weḍris-ines ( kkseɣ ismawen i d-yebder d amedya, akken llan deg weḍris-inu “ s talɣa-nni-ines tamenzut”), maca, giɣ s ccwer-ines, almi i yi-d-yefka amettawi-ines d wamek giɣ aya. Acku d tamsalt n tafrit ( kunṣyunṣ), nniɣ-d aya i wakken ad kkseɣ tuzzma ɣef wallaɣ-iw. Nekk mačči seg wid-nni yebbehban, neɣ yekkaten kan s lewhi. Mmi-s n Wemsed.
Tanaslit
- Tinin-is...Ass d yir ddunit, iḍ d yir targit( aḥric wiss kraḍ n Liẓ-avuntir n dda Qiqi )
Ass d yir ddunit Yeεteb si nnhati-s wul Iḍ d yir targit Nleḥḥu abrid iḍul A gma ayen i nεac akkit A ziγ i ccwal i d-nlul !
Yeččur wul-is aḥlil Mačči d yiwet i d-yettawi Ur yeslib ur yejhil Yewhem deg wayen yettwali
Nnan-as medden ijaḥ Yeεceq zzhu d tullas Ur ẓrin ma yettwaqraḥ Neγ ma d imeṭṭi taḍsa-s
D agellid n tisselbi Tisselbi-s tif leεqel Akka i nniγ nekki Wiyaḍ qqaren yejhel ! yal wa d acu n takti fell-as i d-yessekfel
Acewwiq i d-yeggar wul-is Ḥulfaγ-as acḥal yeḥzen S zzhu yessedrag leγben-is Akken ur yettban i medden Ma d tawla izedγen daxel-is Ala netta i tt-yessenen !
Awal-agi mačči d acebbeḥ n lehdur, maca d tidet i d-yessekfel wul-iw mi qqareγ deg weḥric-agi wis-kraḍ n”Liẓ-avuntir n Dda Qiqi” i yeddmen azwel “Ass d yir ddunit, iḍ d yir targit” n wemyaru “Aṭlas” neγ “Agellid n tisselbi” akken i smenyafeγ a s-semmiγ , maca ma yella semmaγ-as akka, ur qsideγ ara a d-iniγ d ameslub i yella, εniγ tisselbi-nni i yifen leεqel-agi s wacu ttzuxxun akk tura, acku yella kra n leεqel tif-it tisselbi-nni tazemnit; yeqqar wanzi:”Awit tazemnit seg yimi n imeslab”A yi-isuref gma-tneγ Aṭlas ma yella ur s-yeεjib ara yisem-agi, maca ssarameγ kan ad yegzu anamek i qesdeγ- yes-s.
Asentel n weḥric-agi wis-kraḍ d win i yellan d amerkanti s waṭas n tketwa i yerzan tametti, i yeεnan akk medden ur yezgil ḥedd deg-neγ merra. Yebda-tt-id si leεwayed-nni n zik i γ-d-ğğan imezwura, imi mačči daymen iṣeḥḥa neγ yelha, γef waya ilaq ad nessexdem allaγ-nneγ akken ad nefren i yiman-nneγ ayen ilaqen d wayen ur nlaq, mačči ad nleḥḥu kan am iderγalen ama negrareb neγ newweḍ “kif-kif”. Yewwi-d γef temsalt-nni n “ṣṣbuḥ n wewtul akk d ṣṣbuḥ n wuccen’, γef wayen gziγ nekk seg waya, yebγa a d-yini neqqel tura nettamen s wayen i γ-yehwan kan, war axemmem, daγen ur nettak ara i yal taγawsa neγ yal tamsalt azal-is i tuklal s tidet, ayen n dir neckenṭid deg-s, nessiεziz-it, nessibnin-it, ma d ayen yelhan nettarra-t di rrif: “Lḥeqq s wuzzal yeqqen Ẓẓur s wureγ nektal-it Tasga d lekdeb i tt-yeṭṭefen Tidet teččeḥ di tqernit”
Acku akken i qqaren “yuεer lebni, yeshel uhuddu”. Ameslay yezzuγer-d tamsalt-nni n lεeqliyat-nni n medden i yettemgerraden seg yiwen γer wayeḍ , imdanen-agi yakk i yettemlil deg weṭruli; nezmer a d-nini akken aṭruli-agi yezmer ad yili d amedya γef tmetti s umata, imi ad naf deg-s akk leṣnaf n medden, yal wa deg-sen d wamek i yettxemmim, yal wa deg-sen d wamek i yettwali timsal, yal yiwen deg-sen d tadyant neγ d lbaḍna si lbaḍnat n tudert-agi i ten-yezdin. Imi yal ass yezmer wemdan ad iγer tamsirt tamaynut seg wayen i isell neγ i yettwali ama deg webrid neγ deg weṭruli, neγ anda ma yerra di tudert-is n yal ass. Maca mačči menwale yezmer ad iger tamawt i waya, imi ala amdan i yettḥulfun s unazeε akk d leγben n wiyaḍ i izemren ad iγer timsirin yecban tigi, nezmer a sent-nsemmi ahat: “Timsirin n ddunit”, Aṭlas (Agellid n tisselbi ‘tazemnit’) d yiwen seg wigi i irefden taεekkemt n wid i s-d-yezzin, i yettḥulfun s waṭṭan n wiyaḍ d leγben-nsen. Iwala titbirt-is yečča-tt wemcic, wissen d acu i d sebba! Acku mačči d laẓ i t-yuman, ahat i wakken kan a d-ibeggen tazmert-is zdat n tetbirt iḍeεfen! D tamsalt n tḥeqranit i d-yewwi, dγa taḥeqranit n wergaz i tmeṭṭut, imi aṭas n tulawin i yettilin yal ass d asfel n tḥeqranit akk d ddel, ssbubb ttuqtent mačči d yiwet. “Dda Qiqi” i d-yefka d amedya γef wergaz-nni aγersiw i yettwalin γer tmeṭṭut akken d taγawsa n tuzuft kan, i yessumsen ccbaḥa i yellan di ddunit, i yessawalen “nnger “ i talsa d tayri . “Aferṭeṭṭu n lehna”, ‘Aṭlas’, i d-yekkren di tlemmast n ccwal akk d yegna i s-d-yezzin, yebγa ad ibeddel timsal ad iḥadd talsa d tayri, d kra i yesεan anamek n ccbaḥa di ddunit s umata, s tezdeg n wul-is d ṣṣfa n iḥulfan-is, yessaweḍ akken ad yeg taggara i tḥeqranit, a d-yessukkes talsa si tallest. D targit yelhan i yeddren di rruḥ n” Aṭlas “, akk d rruḥ n kra n win i yettargun tayri d ccbaḥa, ssarameγ ad tuγal d tilawt ara inewweren tudert-is d tudert-nneγ merra. Riγ a s-iniγ i gma-tneγ” Aṭlas” tanemmirt meqqren imi d-telliḍ allen-nneγ γef tidet γas ma yella qerriḥet, tanemmirt imi d-tesskefleḍ tilawt si deffir wagu n tkerkas, tanemmirt imi γ-d-tefkiḍ tagnit akken a k-nissin u a k-negzu ugar, acku ar mi d tura i k-ssneγ s tidet, yegra-yi-d kan a k-d-iniγ :
“Γas deg-k ma heddren Γas yecceḍ yiles Wid-nni i k-iḥemmlen Wid-nni i k-ifehmen Tekkiḍ-d seg-sen Yiwen ur k-iεeffes” ‘At-Mangellat’.
wehran: ass 11/01/2007.
Tanaṣlit
Amejjay
- Tinin-is...azul fell-ak a Aṭlas. yekker dḥis γef wulac. D ttidet, nekni d aγref am akk iγerfan inselmen, nelluẓ tayri. Tterbegga-nneγ tuzligt, tessexreb ula d-tuzuft-nneγ. Aṭas n tγawsiwin i mazal klalent awal... Maca gar-aneγ a Aṭlas, mačči d imeqqarsa-k ad d-yawin kra n ddwa. Mačči d idles-nni n "Rai" i yes-s ad nrebbi tarwa-nneγ, ad sen-nekkes "iṭabuten"-nni. Tin γers, ḥala amejjay i izemren ad yesseḥlu aṭan, mačči d win yuḍnen. Ad k-welheγ a mass Atlaṣ, i wudem n Rebbi, tasekla mačči mačči d aqesser, mačči menwala d amaru. Ruḥ ad tecnuḍ, ulac din ccek ad yeffeγ fell-ak "Rai".
Ad ak-d-yawi Rebbi ccfa. Ḥemmu
- Tinin-is...Atan wayen i d-tenniḍ ay amuḍin: "D ttidet, nekni d aγref am akk iγerfan inselmen, nelluẓ tayri." D tidett diγen, wawal-agi. Kečč meqqaṛ teẓriḍ anda i tuḍen icc-is. Deg tneslemt-nni dγa. Iban-ak webrid ar wanwa amejjay ad tafeḍ asafar i waṭan-ik.
Tenniḍ diγen i Aṭlas: Ruḥ ad tecnuḍ, ulac din ccek ad yeffeγ fell-ak "Rai".
Netta ad yecnu Ṛṛay, kečč a s-d-tḍefṛeḍ s "Tala3a albadro 3alayna" neγ ?
Atlasnatwemsed
- Tinin-is...Azul a Dadda Ḥemmu. Tanemmirt i gma-tneγ-agi imi yeγra, neγ yessaked iḍrisen i uriγ. Yenna-d: D amejjay. Wissen ma d amejjay neγ d "imejjan" ( imezzuγen iγezfanen)!? Ma d amejjay n tidet, ahat ad yili d "amejjay war lebγi" am winna n Mulyar; neγ d ṭṭbib n lmal am "Si Leḥlu" n Muḥya. Yenna dγa bu tqerruyt-nni n Dda Ğamal Benεuf, di tmezgunt-nni-ines " Aneggaru a d-yerr tawwurt, yeččur wesqif n ṭṭmana": Ttxilek a Ssi Leḥlu A ṭṭbib n walu Argaz wwten-t lejnun Ddwa s lkilu Ad yejji, ad yeḥlu Ad yezhu umeγbun. Gma-tneγ -agi, atan yettmeslay s yisem n tneslemt, ahat yessen "JJWAJ N LMUTΣA". Yuγ lḥal ssnen amek i ttidiren am tmess seddaw walim, ad xeddmen igejduren di tlawin, ad rennun ad ttẓallan; ahat teγram tasekla-nsen. Aql-i a k-d-uγaleγ ay uḥdiq. Amejjay
- Tinin-is...Mass Ḥammu, azul.
Ur cfiγ ara anwa amusnaw-nni i s-yennan: Akk imdanen uḍnen, amgared yella-d, gar cwiṭ d waṭas. Ihi awal, ssarameγ ad yili yeddez yebrez. Ay ameddakel, ma yella umejjay deg umaḍal-agi i zemren ad idawi ajeğğiḍ n Lislam asertan... awi-t-d. Jemεeγ limin, ad ak-xelṣeγ tabyirt tasemmaḍt, ma yebγa Rebbi. D ttidet, Rray d Ṭalaεa lbadru, akken i ddukulen. Gar lbar d lğameε, ur nesεa ara talemmast. Akka nella tura, ur nesεi ara initen nniḍen, d aberkan neγ d amellal. Ma yella d tamsalt n Rebbi, yiwen wass ad uγaleγ γer-s. Maca zemreγ ad iniγ war akukru, Rebbi d amdan i t-id-yesnulfan acku, yeḥwağ-it. Daya. | |  |  |  | |
|
|