Tira γur weγref amaziγ mačči d kra yellan d amaynut. Γef waya, amezruy yenna-d nella seg imezwura i d-yesnulfan isekkilen akken a nnaru tutlayt-nneγ. Maca…
Ma neεreḍ a nerzu γef wid i γ-d-yezwaren akken a d-neddem kra imedyaten –kra kan acku ggten- a naf ayen ur yezmir a t-yerfed wallaγ n wemdan. Illu fell-i d anagi, liḥala am tagi tesseqber idmaren-iw. Ula d mass Kafka cukkeγ ad yewhem di tmacahutt-agi.
Wali kan wali…
Ungal amezwaru deg wemḍal yura-t s tlatinit umaziγ Apulée n Mdawruc umi yefka azwel : Aγyul n wureγ. Agustan neγ Saint Augustin, d netta i yefkan lsas i tkaṭulikit deg yedlisen yura s tlatinit γas akken inawen-is s tmaziγt i ten-yettak di tmezgida-s. Yuba wis II, agellid amusnaw, yura s tegrikit, tidmi-s, tewweḍ-aγ-d deg yedlisen n weglim n iγersiwen. Ajarrum, yerra deg yidis tutlayt-is, iruḥ yejmeε ilugan n tutlayt taεrabt. Amahil-is, aεraben qqaren-as : Al ağramiya. Ma d Dda Lmulud, acku d amusnaw amaziγ, yerra-yas tajmilt, yefka isem-is i ilugan n tutlayt-nneγ, ayen umi neqqar tura :Tajerrumt. Uxeldun neγ Ibn Xaldun, d amaziγ ineslem i yuran d amezwaru γef lsas n tγerma d wamek iteddu umussu n umezruy, ayagi, s tutlayt taεrabt. Uṭṭunen yesseqdac wemḍal tura 1,2,3,4,5,6,7,8,9 si tesdawit n Bgayet i d-ffγen, d leqbayel i ten-id-yesnulfan. Kateb Yasin, Tahar Ğaεuṭ, Muḥemmed Dib, Asya Ğebbar d wiyaḍ uran s tefransit. Aṭas n tγermiwin iεeddan deg umḍal, anda yezga yettekka umaziγ s tiwin-is n kra i talsa. Maca akka amaziγ am useklu n kalitus, akin i yetterra tili.
Eğğet-iyi tura ad arguγ cwiṭ akken a d-iniγ : lemmer akk imyura imaziγen uran di 20 leqrun-agi yezrin, yal yiwen deg-sen yiwen weḍris s tmaziγt, γas ad yili wezzil, ttili a d-naf tura ččurent temkerḍiwin d idlisen. Ttili tura win yebγan ad yelmed yiwen seg yemyura i d-nudder d wiyaḍ, ilaq-as ad yissin tamaziγt acku d tutlayt n tyemmatt iss yura weḍris-nni. Γef taluft-agi, dda Lmulud yenna : « D ayagi i γ-yeğğan nekni s imaziγen nezga nedda-d d irbiben kra yekka umezruy ».
Ma nger tamawt, deg wennar n umennuγ a naf daγen ula d imeγnasen n tmaziγt, tuggta deg-sen ur ssinen ara ad arun isem-nsen s tmaziγt. Γur-sen tamaziγt d aferciḍ-nni yeqqar Muḥend U Yeḥya. Kra qqaren-aγ-d, s nniya tameqqrant, tamaziγt ur tezmir ara ad tessenfali tidmi tamirant ? Kra nniḍen qqaren-aγ-d daγen : Asmi nella deg uγerbaz ulac tamaziγt… Timucuha mačči d yiwet. Maca, timrawin-agi n yemyura yettarun srid s tmaziγt yettekkan di temlilit tis kraḍ n wedlis d wegtelγu amazigh di Wehran mačči seg uγerbaz azzayri i d-fγent. Tin γer-s, init-iyi-d, d tutlayt i d-yurwen amdan neγ d amdan i d-yesnulfan tutlayt ? Tutlayt akken tebγa tili d arraw-is i tt-yessemhazen, d nettat i d lemri i d-yezzakanen aswir n tidett n yal aγref. Amedya n tefransit neγ teglizit ma meqqer ccan-is meqqer ula d ccan n warraw-is.
Aḥlil, meskint tamaziγt i γ-yesεan d arraw-is. Awwah, tagi a winnat cukkeγ d deεwessu ? Ala, γef akken d-nnan imusnawen, wagi d aṭan n “lkerh d weḥqar n yiman-nneγ”. Ay imeddukal, ad asen-nini i wigi akk am akken i s-yenna ucennay di tezlitt-is : “…εawed leḥsab-ik yexṣer a Dda Σli…”. Tussna d tmusni ma ur nṭiqent ara s yiles-ik mačči inek γas allaγ-ik yeččur d igerdasen. Tatrara, d tameddurt di tγerma n wass-a s tutlayt-nneγ akken ur d-ngerri ara d aklan di tzuliγt n umezruy ad aγ-ččen nekni d imudduren. Annar n wemḍal akka i yetterwat mačči d nekni i ifernen. Wid tt-ifehmen cemmren i yiγallen…
Smaεil ΣEBDENBI