Dacu-t wudem n tudart n win iddren am uskuti? Win iddan s uḍar izrin di tγanimt akken tebγu tusa-as-d tegwnitt? Dacu-t uzal n tlelli i win idren am uxemmas yerna d netta i t-ibγan?
Win yudren almi d da ibra i isaγ u igruri am yiγid. Yugar askuti. Askuti d aqcic nni kan ilmeden tikli deg “ubrid”. Deg ubrid is d-inejjren ccifan-is.
Am iγwersan, askuti deg unnar asertan idda war axemmem. Teqmeḍ neγ tefka lwi tegwnitt, askuti idda yas s yiwet n tikli. Mi ara d-taweḍ tizi n leḥris, iâemmed ur yuksan. Ittiki ur yuki. Maca, imi iγwersan mgaraden γef imdanen, tikin tegguni amdan.
D tagi i tamsalt id-iseqcar Ssaâid Saâdi deg ungal is Askuti. Maca send ad nezzer cwiṭ deg usentel n ungal-agi issefk ad nenni amek d melmi id-iffeγ acku Askuti d ungal ikecmen s amezruy n tsekla taqbaylit imi illa gar ungalen imezwura id-ittwasufγen s teqbaylit.
Iffeγ-d ihi ungal-a di teẓrigin n Imedyazen deg ussegwass n 1983. Di tallit-nni d ddḥis d umdeggar, macci d ayen fessusen tira s teqbaylit. Adabu azzayri n imiren, am win n tura, idda fell-as ad tt-inḍel, ad tt-irbu deg uḥelwiḍ n tnekkit id-isnulfa i Iqbayliyen.
Ineγmasen γef tnekit taqbaylit, imi ssawalen imiren tanekkit tamaziγt, am Ssaâid Saâdi d imeddukal-is ulac tin ur nezri ara γef iqerray nsen myal mi-d γlin gar ifassen n iγalen n laman. Wa ẓmin-t s uḥtec wayeḍ âesren-t almi ittquṭṭur. Maca tamsalt tekka nnig akk-in tixnanasin n wid iγ irran d Aâraben d Inselmen war ma cewren-aγ ma tezga-yaγ-d neγ ala tnekkit-a. Maca tassudest nsen d tugdi. D aya i γef tt-id sseγlin γef medden d tirni.
D tugdi ihi. Neqqar γef umdan yugad. Yugad tikkelt. Neqqar diγen γef umdan ittagwad. Ittagwad myal ass. Di myal tagwnitt. Win yugaden d win ittagwaden mgaraden. Aṭas. Tugdi tesneqlab udem i umdan. Ad tafeḍ di kra n tegwnatin itteḥduduy am win iwwet wejjir. Tugdi tettbeddil diγen tikli i bab-is. Maca mi ara as-d-iban i umdan dacu i yugad, ittaf-as abrid. Ittaf amek ara iqazem ayen t-issagden acku ittakwi d yiman is mi ara t-ttrus fell-as tugdi. Imiren amdan ittakwer taqejjirt. Iteddu d timendeffirt u ayen ibγun iḍru yides iqqar “ulac deg-s”.
Timti tesbundel tugdi amdan amek i tḍerru yid-s? Anda id-ittaf iman-is imi tezga tagut sdat wallen-is? Amek idder win ur nukwi d yiman is d tissargagin sbaḥ meddi?
D tiktiwin-a d iseqsiyen-a iyi-d iqqimen deg uqerruy mi kfiγ taγuri n ungal Askuti n Ssaâid Saâdi. Acku ur d-irri ara s wawal fell-asen. Yerna macci d anect-a i d iswi n ungal. Ala. Ungal-a ewwi-d awal γef yiwen umdan, Ameẓyan, d aqbayli ibedlen taclimt d teglimt almi yuγal itett di tbarda-s. Ikkat, iẓemmi, iâesser deg ilmeẓyen d telmeẓyin irefden amennuγ γef tnekkit taqbaylit, irfed netta yagi s timad-is. Ruḥ tura kecc! Tin tent-yugaren akw diγen d ayenni imi netta s timad-is d...Aqbayli.
Yuγal Umeẓyan seg ass-mi ikfa ṭṭrad n 54-62 d amsulṭi. D akumiṣar. Ssuref iyi: d Ssi kumiṣar, akken ttamsawalen gar-asen, a war asen-taweḍ!
Mi ikcem ussegwass n 80, ar tefsut, ass-mi akken d-ukin ilmeẓyen si xuxxuc, ass-mi akken tezher Tizi deffir Dda Lmu, yufa-d iman-is Umeẓyan gar ibbhimen iddehmen tasuta akken as-erren tadimt.
Di tzenqatin, di tseddawit n Tizi mgagin isardasen d iγalen nniḍen n laman ad sdubzen wid d-innan hemma aql-aγ da! Ameẓyan ewwet ayen i wumi izmer deg sen. Kra n win iâeddan gar ifassen-is ur ittuγal ad t-ittu. Isâedday-iten di tiṭ n tisegnit. Akka ihi, illa Umeẓyan d aγaref n lemâinsra udabu, imḥeq kra n win d-iγlin ar gar ifassen-is.
Kra akken, iruḥ am aken yuki d yiman-is. Iḥsa d akken win iccan iẓuran-is ijja iman-is ḥenturi. Dagi tura i tebda tmeqqi tekti nniḍen deg allaγ-is. Tebda twekka taγuzi. Diγen-netta izga, am umsuḍ, ittmelsay d yiman-is. Ittxemmim. Ittara taḥjurt i uqerruy-is d wayen d-slalen wuḍan. Win iẓran iman-is iḍur medden di lbaṭel, ad xeṭṭi iman-is s yiman-is. Tassirt n ddama ad tezzad’ ayen d-jja tuzma d uḥras deg iman-is.
Yufa-d ihi iman-is Umeẓyan am Raskulnikuf n Dostoievski, deg ungal Imenγi d tyersi. Ur iẓri amek issaweḍ iga taxnanast. Amek almi iâser, ihettem u iẓmi deg ilmeẓyen irefden amennuγ irfed s timad-is? Dacu i issawaḍen amdan alma ijja iman-is yuγal d war-isaγ? Amek i izmer yiwen ad izgar akk-in i ibardan u ad iddu d ucengu? Amek ittuγal urgaz d askuti?
M.A.U