Kles(Rijistri)

Timenza  
  • Tagara Umerri
  • Asenqed usidi "Nnaqus" n Murad Zimu s usefru
  • Amud isefra "Brut-as i wawal-iw!" umedyaz Nufel yeffeγ-d tura di teẓrigin Lulu.com.
  • Adfel d ideflawen
  • Tamaziγt di Libya
  • TASRAFT
  • Taɣenjayt n weɣrib sɣur Karim Akouche
  • ASXERBUBEC-IW yeffeγ-d γer teẓrigin Lulu.com
  • Ṣut n tlawin
  • Ttxil-m a taqbaylit, nṭeq!
  • Zun akken
  • Imaziγen n Libya ur brin ara i ṭṭbel deg waman!
  • Awes-i tala (sγur Saγru Band)
  • Tajmilt i Muḥend u Yeḥya.(Sɣur: Ɛebdella Ḥaman, Wehran.)
  • Tawerγdemt n Lezzayer tessuffγ-d semm-is ar yeqbayliyen n Wehran
  • I kečč kan
  • Halloween neɣ tameɣra ulaxart
  • Tajmilt i Muḥya ass n 01.11.2011(azemz n talilit n Muḥya, amulli-s wis-61)
  • Yemma-s umusnaw-nneγ Kamal Uzerrad tewweḍ sanda ara naweḍ akk.
  • D acu-tt tlelli ay akli ?
  • Ccaw n tegrawla… Ilibiyen (Malek Houd)
  • Eğğemt abrid a tilawin!
  • Taskelmuḥyet
  • Tennam tuɣal-d talwit ɣer tmurt n Iqbayliyen?!
  • Irbiben n tegrawla
  • Imseγret n timunent n Libya s tmaziγt!
  • Anda-la-t Uqbayli-nni? (Crif Wanuɣi)
  • Sgunfu deg talwit a Nour Ould Amara
  • Arezqi Rabia
  • Nutni 9% wisen nekwni
  • Tazlitt taqbaylit
  • Bu ddkir iγerdayen n at Wemsed
  • Tis 54
  • Masin Ferkal ar yidis n Imaziγen n Libya
  • Farid Waras yemmut
  • Askuti, ungal n Ssaâid Saâdi
  • Kra isefra n Lunis at Mεemmer
  • Tamussnizmt
  • Abrid
  • Ayennat-nni d iyennatin-nni-nniḍen
  • Yuγal-ed 63
  • Muḥend Abdelkrim (Aumer U Lamara)
  • Mas At Cebbib d amedya
  • Zwaren, ewwḍen d imezwura u ad d-qqimen d imezwura
  • Maεtub, akk-in i uẓekka
  • Seg ass-mi iɣli Umeẓyan ar ass-a
  • Tanemmirt a Lwennas!
  • Tafaska Malek Bugermuh (Taẓrigt tis semmus)
  • Imedyazen am zik am tura
  • Di tfeswin taεrabin ar da: beṭṭu inɣa asirem
  • spacer
     

    | | |

    Umerri: Assaḍ Agawa

     

     

    Amagrad-agi isenned ɣef udlis yura Tahar Useddiq ɣef Umerri. D wagi kan i d adlis i yufiɣ ɣef Umerri wanag kra imagraden ittwarun fell-as kkan-d akw seg udlis-agi n Useddiq. Awidu-kan imi id-iqqim udlis-agi acku Umerri yuklal ugar n yiwen udlis u yuklal diɣen ugar n ubdar deg awal imi t-id-nettader di tallit-a nneɣ. Ur t-nettu ara xas akka nhemmel-it.

    D tidett urjjin ttun-t medden di tmurt n Iqbaylyen. Ewwin-t medden deg sefra, di tezlatin u izga ɣef yimi di kra n temnaḍin n tmurt. Maca anadi ɣef tudart d umennuɣ n Umerri atan d ilem ar ass-a n wussan. As-tenniḍ ulac ɣur-neɣ kra imusnawen umezruy d inmezrayen izemren ad nadin amek idder, amek innuɣ, amek ittwaḥbes, amek i yerwel si taẓult, amek innuɣ ttrad amḍlan wis-sin, amek i t-nɣan, ayen i t-iznez umeddakul-is, atg. Ladɣa tadyant-agi n uznaz d ubexxes ilaq ad as-nekker akken i wulem imi ula di tallit n Yugurten, Buxus ifka afus deg ugellid nneɣ amuqran almi d-yufa iman-is ittexnunus di Tallianum.
    Ad iniɣ nestehza. Nestehza macci drus acku Umerri di tallit-a nneɣ i idder. Nɣan-t deg Iεezzuzen di tegrest n 1947. Imiren dɣa taɣmist tafransist (Écho d’Alger, Le Journal d’Alger) tura macci d kra fell-as xas akken ṭaqa n wayen tura d tiyita deg-s d useknu deg uzal-is. Yerna ahat ar ass-a n wussan ad ilin mazal dren wid i t-isnen s timad-is, wid i t-imlalen imi netta ikka-d akw i tmurt n Iqbaylien.


    Tura imi ulac kra ittwarun γef Umerri s teqbaylit nniγ-as ahat d ayen ilhan, ma uriγ kra n wawalen fell-as xas d ayen kan, am akken i t-id nniγ iwessawen, id-ittwaksen deg udlis Umerri n Tahar Useddiq. Amagrad-agi ad ibḍu γef kuz (4) yeḥricen.

    Aḥric amenzu


    Temẓi-s

    Illul Umerri di taddart At Jjimaε n temnaḍt n At Buaddu deg Iwaḍiyen. Ur ufiɣ ara anwa assegwass i deg illul maca imi deg udlis n Useddiq inna-d d akken ikcem ar laεeskar gar ussegwass n 1937  d 1939 imi yufad-t-id ttrad amaḍlan wis-sin d aserdas di tnezruft. Imiren ɣur-es 20 issegwassen, nezmer ad nenni ihi d akken illul-d gar ussegwass n 1917 d 1919.

    Ass-mi illa d aqrur, itturar akw d tezyiwin-is di taddart uraren-nni n warrac n zik: tuqemca tufra, timqarqart, tiqqar, tebbib, atg. Yiwen wass, iṭṭef abrid iteddu s axxam, imlal-d ultma-s tettru, acebbub irwi war timeḥremt u isteqsa-tt: dacu i kem yuɣen? terra yas: d Aḥsen at I*... iyi-ewwten. Umerri xas d aqrur, xas akken meẓẓi u rqiq ɣef Aḥsen, ibarrez fell-as u ifka-yas tiyita s uqerruy isexnunes-it di tmurt. Limer ur as-tekkisen ara gar ifassen-is yelli atan ikkes-as ṛṛuḥ.

    Tewweḍ ihi taluft ar tejmaεt, baba-s n Aḥsen iggul ar d-yerr ttar ittwaksen ɣef mmi-s. Baba-s Umerri diɣen iggul kif-kif imi inna yasen di tejmaεt ‘ihi ay tadart taluft tewweḍ ar tmegwḥal’. Maca imɣaren n taddart urzen-ten u rrant-ten-id s abrid dɣa teqqim kan akken taluft. D akud d tatut i tt-ifran.
    Maca xas ur meqqwert ara taluft-a gar twaculin n Ḥmed d tin n Aḥsen, tejja-yas-d i Ḥmed terzeg deg imi. Ahat imiren i igza d akken taɣdemt d tayett u win ur nesεi tayett ad tt-yecc d taṣemmaḍt.

    Baba-s Umerri d amɣid ixedmen tamurt am netta am medden di tallit-nni. Seg-mi id-illa umennuɣ-agi d Aḥsen, iteddu akw d baba-s ar llexla u ixeddem yid-s. Issassay-ed s axxam am argaz.


    Amek iteddu kan iman-is

    Xas akken ihi ṭaqa n wakud-is isεedday-it di tferka ar yidis n baba-s, mi yufa kan cwiṭ n wakud i yiman-is ad inser ar teẓgi ad iḥewwes neɣ ad icali. Ad yekk akw ibardan d wezzu, isafen d ixarban n taddart acku iḥemmel ad eqqim iman-is. Ittaf iman-is mi ara yelli iman-is kan deg umadaɣ. Itxemmim aṭas. Aṭas n wid t-iẓran afus ɣef lḥenk icexc deg ilem. Mi ara yilli ihi iman-is, allaɣ-is itezzi am tẓarbuḍt.
    Win igan lmendad ɣef wamek illa di temẓi-s ad yaf ur imgarad ara ɣef wamek illa di temɣer. Izga di teẓgi u azday d waṭas n medden ur as essin tikli! Agwlaf ur as-yufi anamek!


    Ittemɣur:

    Idda ussegwass ɣef wayeḍ, imed aṭas Umerri. Tazmert am ulɣwem. Ccurent tuyat-is, nnernan ifassen d iɣalen-is, tebda-t-id tamart u taɣwect-is tuɣal tesharhur cwiṭ, zuret. Mi i t-iwala akken baba-s, inna yas yiwen wass mi itetten imensi:
    - A mmi! Bɣiɣ ad iyi tsaεfeḍ ar ssuq n Buɣni.
    Yemma-s diɣen teddem awal u tenna-s
    - Yak a mmi tura kecc  mmeqwreḍ u ula d nek bɣiɣ a k-id walin medden yerna ilaq ad txedmeḍ axxam tura!
    Umerri irra kan awal i baba-s:
    - Ur illi ayen ara dduɣ yid-k ar ssuq! Ur ccukeɣ ara illa kra i zemraɣ a t-xedmaɣ din di temdint! Maca tura akken i k-ihwa a baba! Atan ihi ad dduɣ yid-k azekka.
    - Atan ilha a mmi! Maca ur qqar ara ur yelli dacu ara texdmeḍ di temdint! Ilaq ad tessineḍ amek teddunt temsal di ssuq. Ad tlemdeḍ amek znuzun d wamek ttaɣen medden. Ad twaliḍ diɣen amek dren medden di temdint. Xarttum macci d yiwet i ɣef a t-fajj tiṭ-ik!

    Azekka-nni di tafrara zrin ar ssuq n Buɣni. Dinna, ifka yas baba-s cwiṭ umesṛuf u msefhamen anda ara mlilen tameddit mi ara yefru ssuq. Umeri iddem abrid-is iteddu, ittemdeggar d imsewqen. Kan akka izga yas-d yiwen uterras anect-ilat deg ubrid u irra ad ittuεeddi fell-as. Maca Umerri ur asent-ittanef ara i tigi. Iwesseε ifka-yas tiyita ar ibeṛdi. Ixmemmi din di tmurt uterras-nni amcum. Dɣa Umerri inser irwel ad iffer. Kra  iḥedren din ssexcen ad feṛzen anwa-t akka uqcic-agi iṣṣemken aterras s yiwet n tyita? Yerna aterras-nni ittwasen di ssuq n Buɣni u ttagwaden-t medden. Di tallit-nni qqaren medden fella-s isεa lhiba. Di taddart-is ttargigin medden mi ara t-walin.

    Syin ikcem Umerri ar lqahwa, iswa ttay. Iṭṭef abrid-is ar yiwet n tḥanutt yuɣed laḥlawat d tẓidanin i watmaten-is (ɣur-es yiwen gma-s d yiwet n ultma-s) u idda ittrajju baba-s. Tameddit, mi-id-uɣalen, ur t-id yuli wawal ɣef umennuɣ-a di ṛṛehba n ssuq. D baba-s, ar imesni, id-immuchen i at wexxam ayen iwala di ssuq. Ḥmed irra iman-is am akken ur ḍrint: ur iḥdir ur iwala. Icca am netta am at wexxam bu-zelluf, imi akka igan wansayen n tmurt: ass amenzu ara yekcem uqcic ar ssuq, nefqen-d at wexxam u ttaɣen-d aqerruy n uzgar. Am akken ttagan-as tameɣra i win yuɣalen d amuqwran, d argaz!
    Ḥmed diɣen-netta issusem kan. Ibḍa tiẓidanin I watmaten-s akken ur sseqḍen ara, yuli ar taɛrict izzer di tnafa.
    Mi d-irfed baba-s awal ɣef umcciqlel-nni di ssuq, Ḥmed ikukra awal ɣef temsalt-a acku yugad imahat iwalla-t-id baba-s. Akken ad ikkes ccek d usurdu isteqsa baba-s:
    - Twallaḍ-t ihi uqcic-agi a baba?
    - Ur tris tiṭ-iw fell-as. Maca nnan di ssuq akken tazmert-is am ulɣwem, tuyat hraw-it, netta d awezlan cwiṭ. Diɣen d umsibrik n wudem, ahat iceggeḍ-as yiṭij tagwlimt.

    Tura imi aglam neɣ udem d-ifka bab n Umerri ɣef uqcic-a tezga-yas-d i Ḥmed am tcacit, wisen ahat baba-s iẓra d mmi-s i d lefḥl xas ur t-id-inni ara. Ma d at taddart ttawin akw aqcic-a deg awal war ma ḥsan d mmi-s n taddart nsen.


    Timlilit d Muḥand Areẓqi n PPA

    Idda akken cwiṭ n wakud, Ḥmed izga iman-is kan. Ur iteddu d yiwen, ur isḍuqqut awal d yiwen. Ayen ilaq-en kan ayen nniḍen akw d ashetref. Izga di teẓgi d waylaten nsen di taddart.
    Ihi iεya cwiṭ deg iman-is dɣa yiwen yiḍ inna i imawlan-is d akken ad iruḥ ar tamdint ad inadi amahil as d-iskecmen cwiṭ usurdi. Imawlan-is ddan-as kan di lebɣi. Azekka-nni di tefrara, ezzi abernus ɣef tuyat-is,  icca-tt-id di Buɣni. Simi  issers iḍaren-is di temdint yuzel ar lqahwa ad issu ttay. Issexc akw di medden acku iḥsa d akken wid izedɣen di temdint mgaraden cwiṭ ɣef wid id-yusan seg udrar. Imesdurar di temdint ttkukrun ula d tili nsen. Maca di tilawt iḥsa kif-kif-iten akw.
    Ites ihi ttay itmuqul di medden, dɣa immeslay i yiwen uqcic  iqqimen iman-is diɣen ar tama-s:
    - Ak-selkaɣ lqahwa ay ameddakul? Aqcic-nni irra-yas-d awal:
    - Ur ttagwiɣ ara ay ameddakul!
    Dɣa mmeslayen akken cwiṭ anwa-k, ansi dd-kkiḍ, ansi d-usiḍ, almi d ewḍen ar taluft umahil. Inna yas Umerri aqli ara ttnadiɣ aɣrum-iw dagi. Aqcic-nni, Muḥand Areẓqi, irra yas: “ak awiɣ ad txedmeɣ ar xali di lkuca maca ɣur-ek dagi medden ssexdamen iẓawaliyen war ma fkan asen ayen id-ḥella tidi nsen. Illa zzur d lbaṭel”. Muḥand Areẓqi d aneɣmas n PPA (Akabar n Ugdud Azzayri n Messali Lḥajj) u tektiwin n tegrawla rrekemnt di tmelɣiɣt-is am ibawen di teccuyt.
    Fɣen ihi si lqehwa, uɣen abrid ar lkuca n Dda Σacur. Deg ubrid, awal ɣef medden d iqqeddacen iṛumyen izga ɣef yimi n Muḥand Areẓqi. Immel-yas-d akw amek ttwasknan yergazen di Buγni, amek ttwaṛzan kra n wid d-yuli wawal γef war-tiγdemt d miḥyaf.

    Ixdem akken ihi Umerri kra n wussan ar Dda Σacur di Buγni, ar xali-s n Muḥand Areẓqi, u yiwen wass ikker yurag ar Umecras ad icali cwiṭ. Lqahwa tamezwarut i iwala ikcem γur-es. Yufa din Muḥand Areẓqi isekkef ttay. Swan akken-nni yiwet n tγellayt, qeṣren cwiṭ. Muḥand Areẓqi imiren yuki d nnda mi tekkat u awal asertan izga deg imi-s. Ikkat di Lqayed d Ccambiṭ d wid akw itetten deg fus uṛumi d wid iεefsen aẓawali d ugellil. Xas akken, Umerri ur icekcem ara aγbwel i temsal-a, iγil d tiqwulhatin n wid izedγen di temdint. D tawat kan d wayen txeddem wanag win illuẓen ilha kan d uγrum-is. Yerna kra d-inna Muḥand Areẓqi inna-yas-t-id yagi di Buγni ass-mi mlalen tikkelt tamenzut. Umerri itett-it kan s wallen ittecmumux. Inna deg ul-is : aqcic-a yuγ-itent! Yerna am tfunast ittara di llifeẓ!

    Iffeγ-d ihi si lqahwa-nni u imlal-d Ccambiṭ bu uεekkwaz γef umnar n tewwurt. Ccambiṭ, abernus azegzaw ittejgugul γef uzagur-is d ukras n unyir, ittwassen deg Umecras d yir sekka imi iḥeqqer medden u izga isrusuy d tirect kra n win ur nezmir ad yerr tiyita. Irna medden s tmerna n tfunast akken qqaren at zik. Ula d tineggura yagi akken ad issusem uqcic iccebwlen imawlan-is qqaren-as: "ssusem ad t-aya Ccambiṭ!" Dγa aqcic ad ikmumes di tesga ad irked. Yuγal ihi Ccambiṭ d aberaεruε neγ ugar: d amaεmuc!
    Immeγ Ccambiṭ ihi iṣṣemek Umerri s uεekkwaz. Umerri inkaḥ amzun d aqjun ittewten, imzaraz. Ikker, izdi lqed-is u ifka yas tiyita ar tgeẓẓal d tayeḍ ar umayeg u Ccambiṭ icca-tt-id deg ubaluz ittnazaε. Itti iman-is am llufan. Ixnunes. Iγli wanza-s γef umnar!

    Umerri irwel, yuzel u yuγal ar Buγni s tufra. D yiwen b-ukamyun i t-iselken imi γef tiṭ-is kra d-iḍran gar-as d CCambiṭ. Mi ewweḍ ar Buγni, xas akken izwar-it wawal n wayen d-iḍran deg Umecras yuzel ar lkuca ad iddem lqec-is. Ur inni awal i Dda Σacur xas akken wagi isla, iẓra ayen iḍran. Yerna bu-lkuca, udem ur as fkin ara, ur isetḥa ur iwwura: simi tefka tewwurt Umerri issaweḍ awal i yemsulṭa. Akka i d tagmatt n wid isuzuren udem!


    Iffeγ si lkuca, iṭṭef rif-rif n ubrid almi d ijufar d Buγni. Tiṭ-is γef ubrid ukarrus ittmuqul ma illa win ara  t-yawin ar Tizi. Akken kan ihi atan iteddu-d yiwen ukamyun, izwer-as ar ubrid Umerri ittwehi-yas ad iḥbess s sin iffasen. Iḥbes ukamyun, msefhamen γef ssuma akken ad iddu yid-s ar Tizi u irkeb ar deffir.Umerri inna-yas nek d Saεid, Saεid Waεmer. Bab-ukamyun irra yas “ atan a Saεid ma illa win iγ-d iḥebsen kecc d axeddam-iw”. Akken dγa id-teḍra, ar tewwurt n Tizi Uzzu, ttwaḥebsen, Umerri d axeddam n bu-kamyun u isεedda taswiεt akken. Ula d netta s timad-is, mi-d fγen cwiṭ i Buγni, is-teqsa-t-id  yiwen seg ijjadarmiyen i wumi ssaweḍ Dda Σacur awal, ma iwala neγ essen Ḥmed Umerri. Umerri irra iman-is εit-εit.


    D Saεid Waεmer di Tizi Wezzu

    Di Tizi wezzu, imi mazal ttnadin fell-as yemsulṭa iṛumyen d iγallen nsen gar Iqbayliyen, ijja kan isem-nni n Saεid Waεmer akken ad ifer yis. Yufa-d amahil ar yiwen Uṛumi mi ssawalen Jean. Jean isedday di Tizi yiwet n taṛmist n uxnac u isexdem Umerri akken as tt-ittεasa. D amahil fessusen i umesdrar.
    Umerri am zik-is kan. Ur sḍuqqut awal, ur isεi imeddukal. Ula d ucci d wid itefγen is-t-id-ittawin si berra. Ula d Arrumi-nni akeswaḥ isker-s aγwbel u isteqsa-t yiwen wass:
    - A Ssaεid, carhaγ s uxeddim-ik. Xas macci aṭas i tettaxeḍ dagi γur-i maca s iγallen-ik d tidi-k i ten-id-ssasayeḍ. Maca tella yiwet ur iyi-t-kcim ara s aqerruy. Amek alami ur tettefγeḍ ur tettmeslayeḍ aṭas d yiwen ur tesεiḍ kra n imeddukal?
    - Qqim kan a mass Jean, iweṣṣa-yi baba γef tikli d udukkel d medden. Inna-yi win ibγan ad yecc aγrum-is di talwit, ad iṭṭixer i medden d tkerkas nsen. Yerna nek d mmis n udrar u tkli teddun medden di temdint ur teffiγ fell-i.
    - Baba-k d amusnaw. Atan ihi imi d yagi kan am akken ur ḍrint!
    Ihi Jean ayen wallant wallen-is d ayen illan. Acku "Saεid Waεmer" macci kan iweṣṣat baba-s, tweṣṣat ula d tudart d wayen iwala yagi. Ur as-tefki ara tegwnitt ad iffeγ. Yugad ad t-kkarcen u ad t-hawṣen ar taẓult.

    Nneflen kra n wussan γef wiyaḍ, izri kra n wakud d Ḥmed illa di teglimt n "Ssaεid Waεmer". Ixxeddem u ilha kan d yiman-ines. Irked kan iffer.
    Yiwen wass ibed γef umnar n lluzin isla i yisem-is sanwi is-d-issawlen: wa! Ḥmed! Waaa! Ḥmmed Umerri!. Ifrawes anwa i t-isnen s yisem-is n tidett. Iγil sanwi i t-id iεeqlen. Irfed allen-is iwala Mḥend, εemmi-s. Iwehha yas yusa-d γur-es u iḥka yas akw ayen illan. Σemmi-s agi ewwi-yas-d akw issalen n uxxam nsen d wid n taddart. Inna-yas-d yiwen yiwen amek llan at taddart u issaweḍ-as-d diγen awal d akken sawlen-as-d γer lεesker. D ijjadarmiyen is-ewwin lekwaγed s axxam. Inna-yas d akken ilaq ad iruḥ Umerri ar ijjadarmiyen akken ad t-awin ar "Maison-Carrée", Lḥerrac n wass-a.
    Azekka-nni ifka yas taḥawact issurdiyen Umerri i εemmi-s iweṣṣat a tt-ifek i baba-s yerna ad as yenni "aqli-yin ussan-a s axxam". Isseda-yas awal akken ur iqqar i medden taluft n Saεid Waεmer is-d-iḥka iḍelli-nni akken ur  skaren ara aγwbel deg uxxam yerna ur ilaq ara ad tettawin medden d awal s yir iles.

    * ur d-inni ara Useddiq anta i d tawacult n I...

    .../..


    Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


    winn n'da - Tinin-is...
    MAU - Tinin-is...
    lmumen - Tinin-is...
    Amjaḥ - Tinin-is...
    Mmiiiiiiiεεεeeewwwwwwwwwwww!......... - Tinin-is...
    hsen nat-jimaɛ - Tinin-is...
    MAU - Tinin-is...

    Zdi-t deg Facebook
    Copyright 2006 imyura.net