 | | |  |
 |  |  | |
|
|
|
Ddayxa (Malek HOUD)
Lukan ad tili temsizzelt n tlawin tucmitin akken i d-ttilint temsizzlin n tlawin icebḥen d Ddayxa melba akukru ara yawin arraz amezwaru deg wakken tecmet. Akken qqaren: « Ad tessusfeḍ deg-s wala deg lqaεa ».
Ɣas akken medden akk γef tikkelt gezmen-tt deg rray, ttwalin Ddayxa d tameṭṭut icemten yella yiwen qqaren-as Akli, netta rray-is ahat yeffeγ i ubrid, yettwali Ddayxa s tiṭ n win iḥemmlen. Qqaren-d: « Ayen idergen γef tiṭ idreg γef wul », maca Ddayxa d tin i yettwali yal ass s wallen-is, d ul-is i t-yettseggiren ad iḥemmel Ddayxa yal ass ugar n wass yezrin.
Tayri taderγalt asmi ara tezzi γef wabεaḍ dayen tefra fell-as, ur yezmir ad ixemmem s leεqel n leεqel-is, yettxemmim s leεqel n wul-is yeččan tiyita n tayri ur njebber. Daymi i deεεun yimezwura qqaren: “Awer neεceq deg udγaγ”. Adγaγ ṣṣifa ulac ma d taẓẓayt ala nettat, win t-iḥemmlen ad t-ittbibbi kra ara tekk tudert-is war ma yenna-d: “Aḥ!”
Ddayxa urεad teqfil tlatin n yiseggasen deg tudert-is. Tizziwin-is ha-tent-id ttrebbint dderya-nsent deg yixxamen-nsent, taneggarut γur-s sin neγ tlata gar warrac d teqcicin. Nettat mazal-itt deg uxxam n baba-s tettidir d yemma-s Mennun yeǧǧlen ur tuklal kanakken d tilemẓit deg ttrad n tsellullit taγelnawt n tmurt n Lezzayer. Argaz-is Yidir, baba-s n Ddayxa, yemmut d ameγras deg udrar n Jerjer. Ayen yellan deg ufus-is, ixdem-it, yewwi-d timunent i yelli-s d tmeṭṭut-is akken ad idirent d tilelliyin deg tmurt-nsent. D aya i yezmer ad t-yexdem, d aγan-is. Ayen i d-yernan γef waya d tilufa n Rebbi. Rebbi yerna-d Ddayxa γer twacult-is. Akka i s-yefka baba-s isem, s yis-s yebγa ad d-yerr isem n yemma-s yewwḍen leεfu n Rebbi mačči aṭas aya. Yemma-s imi d tahuskayt isemma-as γur-s akken ad d-tecbu deg-s, maca nnan-d yimezwura: “Imγi n ṣṣaba meεqul” Ihi tlul-d teqcict tewwi-d yid-s ayen i ttagadent teqcicin ad t-sεunt: ccmata. Lṭufanat akk ttemyaken anzi mi ara d-lalen, γur-sen yiwet n ṣṣifa. Maca skudmal yeggam lṭufan, iferreẓ-d wudem-is, yettuγal d win ara yettawi yid-s kra ara tekk tudert-is. Akka i teḍra γef Ddayxa. Tura, temmed, tewweḍ d tameṭṭut, γur-s yiwet n tfekka mennu ḥedd-itt.Tiddi-s d talemmast, iḍarren grurzen, taglult taččurant, idmaren ccekḍen amzun ttawḍen, amzur awraγ am ukbal yewweḍ-as-d γer wammas, aglim-is amellal tewwi-t-id γer yemma-s. Udem-is γur-s sin yiḥricen mgarraden am yiḍ d wass neγ am tqejjirin n bururu. Qqaren-d agdiḍ-a n yiḍ γur-s snat tqejjirin ur εdilent ara. Yiwet temmed, telha d tamagnut, ma iṭall γur-s ad d-iḍes, ma d tayeḍ ur tewwiḍ ara tejjex, γef waya mi ara tt-iṭill amzun yettru yeqqar: “Bururuu! Bururuu!” Ihi, Ddayxa teḍra yid-s am bururu, yefka-as Rebbi kra n wallen d timeqqranin, d tizegzawin am yigenni n tefsut. Maca sser n wallen-is d teqmumes n tqemmuct-is terna-ten ccmata n wanzaren-is. Rsen deg tlemmast n wudem n Ddayxa am win yessentan din tabaṭaṭat tameqqrant nnig ucenfir ufella. “Anzaren n lbaṭaṭa” akka i tt-ttεayaren, ṭṭfen aḥric ameqqran deg tlemmast n wudem-is, amzun ččan-d deg tlisa n yiḥricen-nniḍen. Tectaq ad d-terfed aqerruy-is am nettat am tlawin-nniḍen, yezga dima yuder akken ad teffer lεib-is. Allen-is tettent lqaεa war tawant, amzun tettεanad ilef yefkan lεehd ur yeṭall s igenni ma ulac ad tenger ddunit.Ddayxa teqqar deg wul-is: “Anef-as ad tenger ad teglu yis-i, wissen d acu i ixedmen yimawlan-iw n wayen ur nelhi imi d-gliγ s ṣṣifa am ta assen akken i d-luleγ”. Tekreh iman-is s tidet, nettat d lemri ur d-mmezgen ara acku teḥṣa d acu n wudem ara s d-yessken ma yella teṭall deg-s. Teẓra lbaṭaṭa-nni yeččan meḥsub akk aqadum-is yezga din alma d lmut anda ara d-yeqẓuẓer seg-s ad yefruri d aγebbar. D aya i tessaram i wanzaren-is.
Yemma-s n Ddayxa, Mennun akka i d isem-is, teqmumes, tahuski i s-yefka Rebbi tεedda. Akken i tecmet Ddayxa i tezzyen yemma-s. Ala allen-is tizegzawin i d-tewret Ddayxa sγur yemma-s, wanag igejduren-nni n wanzaren-is tewwi-ten-id sγur baba-s. Ɣas akken meqqrit wanzaren-is, baba-s s ṣṣifa n urgaz ur yecmit ara yis-sen, yerna cclaγem-is izuranen γummen cwiṭ deg-sen.
Ddayxa, ala nettat kan i tesεa yemma-s, teḥmmel-itt nezzeh. Acḥal n lhemm i d-tewwi fell-asmi ara tt-id-ttεayarent tizziwin-is. Sqaqarent-tt-id teqcicin alma d amnar n tewwurt s yiwen uḥiḥa yeqqaren: “Anzaren n lbaṭaṭa! Anzaren n lbaṭaṭa!” Ad s-d-tsel kan yemma-s tettwejririḥ ad d-teffeγ deffir n uẓeṭṭa ad tazzel deffir n tteryulat ad tent-tesqaqer. Akka i sent-tsemma i tidak icenfen tawenza i yelli-s. Mi ara d-tuγal γer yelli-s ad tt-tḥell, ad s-d-tfek s wacu ara tedhu nettat ad as-teqqar: “Tifeḍ-tent a yelli, ma yella d tanzarin-inem i d-ttεayarent γur-i fazent, yerna ad timγureḍ kan ad yimγur wudem-im nutenti ad d-banent meẓẓiyit”.
Kra n wayen d-tcar Mennun i yelli-is ur yeffiγ, d tanmegla i d-yeḍran, mačči d temẓi i meẓẓiyit wanzaren n Ddayxa, rnan deg temγer.
Nna Mennun teskker-d yelli-s akken i ilaq, deg lεezza, acemma ur tt-ixuṣṣ. Tefka-tt teγra yerna tewwi-d iman-is. Lxersum ur tufiḍ deg wacu i tt-tγull. S yiṣurdiyen i tettaγ γef urgaz-is yemmuten d ameγras γef tmurt-is, tefka i yelli-s yiwet n ttrebga igerrzen. Kra n wayen d-tessuter yelli-s yewweḍ-itt. Ala yiwet n temsalt iwimi ur tezmir ara, ur d-as-tufi ara tifrat: Talγa tameqqrant n wanzaren n Ddayxa. Wa d lamer n Rebbi, mreḥba s wayen i γ-d-yefka. S wawalen-a i tettṣebbir yelli-s d yiman-is.
Nna Mennun tbedd γer yelli-s akken i iwata. Txemmem ula γef uzekka-s, teldi-as amiḍan deg tneẓraf anda i s-tesrusu yal ayyur cwiṭ seg yidrimen-is. Teqqar deg wul-is: “Ad ten-taf γer sdat mi ara naweḍ anda ur d-nettuγal”.
Ddayxa mi d-tewwi akayad n Bak s tezmilt igerrzen tga tizrawin tunnigin deg tesdawit. Ɣer taggara tessaweḍ ad d-tawi agerdas n turagt n tutlayin. D ayen i tt-yeǧǧan ad tuγal d taselmadt n tutlayt tafransist deg uγerbaz alemmas.
Kra kkan yiseggasen deg tesdawit ur d-temmuger ugur amectuḥ deg leqraya-s acku Ddayxa d taqcict timegzit, yefka-as Rebbi yiwen uqerruy fessus nezzeh. Tigzi-ines d timezgit, urǧin fell-as iεedda uzaylal, γur-s tiririt yelhan thegga i yal asteqsi. Ugur ameqqran i d-temmuger d tamuγli n tmetti s umata d tin n yinelmaden n tesdawit wukud teqqar. Iẓri-nsen amzun yettwali kan yiwen n ugman n tfekka n Ddayxa: anzaren-is. Iḥricen-nniḍen ur sen-ččuren ara tiṭ, ad s-tiniḍ dergen γef wallen-nsen. D annect-a akk i tt-yerran terra-d ẓẓerb γef yiman-is. Tawala n ukkuẓ n yiseggasen i tesεedda deg tesdawit ur tt-tebḍi d yiwen, teqqim tedder d yiman-is. Ulac γur-s ameddakel am teqcicin-nniḍen i d-yefka Rebbi ṣṣifa-nsent tseggem, dγa ula d tagnit yefka-asent ad ttbeddilent imeddukal akken i ttbeddilent iselsa. Ddayxa meskint, ur tt-id-iṣaḥ ara ad tẓeḍ assaγen n tdukli d teḥdayin i yettseḥin ad tent-id-afen medden qqiment yid-s, dγa ula d nettat trewwel fell-asent. Aseklu-nni ines n wafrayen tefres-it akk, i d-teǧǧa ala afurek-nni n lebγi n leqraya. Afrayen-nniḍen yecban tayri, tagmat, aḥezzeb, aqader, tadukli, aγiḍi atg… twala-ten amzun sennan-ten medden d tẓwayt tameqqrant, ssaγen deg-sen times yekkren d aḥǧaǧu, yis-s ẓẓaẓnen ula d itran imi ilizeq-ines yewweḍ s igenni.
Yal iḍ mi ara tεeddi ad tgen, send ad tt-yawi yiḍes, tafat tensa am leεwayed akken ur tettwali ara iman-is, dγa ad d-terr asaru n wass-is yezrin γer deffir, tettales-d i tmuγli n yir tugniwin yerzan timetti merra d nettat. D ayen n diri i yezgan kan. Tikwal tettargu allen-is ldint teqqar: “Lufan imdanen s umata ttaken azal mačči i ṣṣifa maca i lxedma, i tmussni, i kra n wayen yezdin imdanen ur ten-ibeṭṭu, talfi tuklal tudert ad tt-nidir”. Mi ara tfakk target-is ur netteffeγ tettuγal-d γer tidet-nni tarẓagant s yiwet n nnehta taγezzfant i d-yessefhamen akken i ilaq ṭṭiq ideg tella ddayxa.Tettezzem deg zzman d wayen akk yuran fell-as, maca urǧin teqḍiε layas, dγa teqqar: “Mazal lxir γer sdat, yiwen wass ad d-rreγ ttar deg wayen akk yexdem deg-i wakud”.
Ddayxa tezdeγ d yemma-s deg taddart Tawrirt anda i d-teldi allen-is i tikkelt tamezwarut a-t-ah krad tmerwin n yiseggasen aya. Txeddem deg uγerbaz alemmas ameγras Σmiruc deg temdint Tazerrajt iggugen γef Tewrirt azal n temrawt n yikilumiṭren. Akken ad taweḍ γer wadeg n umahil tettaṭṭaf tal tanezzayt aṭaksi. Trekkeb deg tkerrust n Muḥend Akli, yiwen n yilemẓi n taddart-is. Imeddukal n lxedma ama d iselmaden neγ d tiselmadin ttbanen-d akka ḥedqen, ttqadaren-tt. Maca teḥṣa rwan taḍsa deffir-s, srusun-d anzaren-is d asentel n uqesser n kra n teswiεt. Nettat telha-d d ccγel-is i txeddem seg wul-is. Inelmaden γas gan am yimdanen-nniḍen, ssnen ad gen amgirred gar uselmad ixeddmen akken ad yali uswir-nsen, aselmad i ten-ifehmen d win yekkaten kan ad iεeddi wakud. Massa Ddayxa ssersen-tt yinelmaden-is deg terbaεt tamezwarut, tin yettnadin ad issinen. Dγa azal ameqqran n yiwellihen-is n yal tamsirt issettu-asen talγa n wanzaren n tccixt-nsen. Uγalen nnumen-ten. Dehhun-d kan deg wayen i ten iceγben: leqraya-nsen.
Yal ass mi ara tekker ad truḥ γer Tzerrajt ad texdem, tettṣubbu γer tlemmast n taddart-is Tawrirt anida i tettaf aṭas n yiṭaksiyen derren din, ttrajun wid ara awin. Ddayxa seg wasmi tebda amahil tetteddu kan deg yiwen uṭaksi, win n Muḥend Akli. Ma, tal tikkelt d netta i tferren gar amayendin n yinehharen, tella ssebba. Teḥmmel ad terkeb aṭaksi n wakli neγ Bakli akken i s-ssawalen yimeddukal-is. Mi ara tali γer daxel n tkerrust ad teqqim deffir ad teṭallay γer lemri yessexdam unehhar ad yettwali d acu i iḍerrun deffir-s. Ddayxa tettwali udem n wakli γer lemri-nni yettaḍsa-as-d, nettat diγ, mačči am leεwayed-is tesrusu aqerruy-is, tettarra-as-d taḍsa. Yal yiwen itett wayeḍ s yiwet n tmuγli talqayant almi ur ttakin ara akk i ubrid, amzun mraw n yikilumiṭren d amecwar wezzilen.
Wissen d acu akka yeḍran d Ddayxa? Mačči am yimdanen-nniḍen i tettwali Muḥend Akli, amzun yella kra n wafud i tt-ijebbden γur-s tal tikkelt ara t-id-temmager yekkat wul-is abedayer, amzun ibeqqu ad d-yeffeγ seg yidmaren-is. Meskint teεder iman-is, ur tenwi ara yiwen wass ad s-teḍru akka: yedla-d γur-s waṭan n tayri. Aṭan-a tebγa-t, urǧin yerza-d uḥulfu am wa γur-s, ur t-tessin ara, teḍra yid-s am tin yeffuden teswa. D yiwet n tnufli tamaynut, tusa-d am temhersant ad teṭṭef tafekka-s. Taḍsa-nni i tectaq kra n wussan uqbel tuγal tezdeγ imi-s. Ad s-tiniḍ mγin-as-d wafriwen, tettafeg deg yigenni n tumert.Ula d yemma-s Mennun tfaq-as tbeddel, tugad ma yella d acu i tt-yuγen imi texdem kanakka yelli-s tezwi fell-as aγebbar n leḥzen-nni i yezgan yal ass. Tuγal teldi-d tawwurt n wul-is akken ad s-tanef ad t-yekcem lferḥ ur tennum. Tenṭeq γur-s yemma-s ur nesbir tenna-as: “Yak ur tehlikeḍ ara a yelli?
-Xaṭi a yemma, kkes aγilif, tazmert-iw tgerrez.
-Ttwaliγ-kem mačči am umayna, anyir-nni inem yezgan yekres yuγal yekkes-as ukras, d taḍsa i d-yerzan s udem-im.
-Ih a yemma, bγiγ ad tbeddel fell-i, εyiγ seg leḥzen.
-Ih a yelli, ula d nekk ferḥeγ nezzeh mi kem-ttwaliγ tettaḍsaḍ. “Ttu lhemm ad kem-yettu” akken yeqqar win”.
Nna Mennun ur telli d taεeggunt, ula d nettat tεedda-d syin. Tfaq yella win i ibeddlen akka tudert n yelli-s maca terra iman-is am tin ur neẓri, teǧǧa-tt ad d-tekkes seg ddunit-is ur tt-nqal cwiṭ n lferḥ i tuklal.
Lferḥ-nni i d-yerzan γer Ddayxa ur yessaweḍ ara ad issufeγ γef tikkelt leḥzen-nni i d-yufa izdeγ deg-s, yeggra-d cwiṭ yerna d win yestufan, yeqqim-d ad s-d-yesmektay amek i iga wudem-is, d acu-tt tγawsa-nni yeṭṭfen talemmast. Imiren-nni kan ad tuγal γer yir axemmem, win i s-yettarran ddunit-is akk d taberkant am tgerfa yersen γef tirect n tẓuẓant deg tlemmast n yiḍ n dujenber. Asirem-is ifeččel, tugad azekka am teqcict yugaden tteryel n tmucuha. Teqqar deg wul-is: “Wissen amek i iyi-d-yettwali Wakli, ḥṣiγ tamuγli-ines ḥninet, temgarrad aṭas d tin n yimedγal maca yiwen deg ddunit-a ur yezmir ad yidir tudert-is akk d tmeṭṭut yesεan inzer am wayla-w, d awezγi”. Nnhati ta deffir tayeḍ gezzment axemmem-is aγezzfan.Yettfakka warmuy-is (monologue) s wawal-a: “Ulac aγbel ur nesεi tifrat”. Aγbel n Ddayxa iban am lemri d anzaren-is d wamek igan. Tifrat iγef tettnadi d amek ara tuγal am teqcicin-nniḍen, tid rran wanzaren-nsent qmumsent, cebbḥent, ttiqint seg sser, mačči am nekk rran-iyi d tucmit, d tin iγef rewwlent wallen, d tin yemγunfan. D yir ddunit. “Maca yella ttawil, ttawil yella” i teqqar i yiman-is.
Muḥend Akli d yiwen n yilemẓi urεad yessaweḍ tlatin n yiseggasen deg tudert-is, netta d Ddayxa i ihemmel s tuffra d tizziwin. Ula d netta iga tizrawin tisdawanin, γur-s agerdas n turegt n tutlayt taεrabt.Ɣur-s tazmert ad imahel deg yiγerbazen maca yefren tanhart, seg wasmi yella d amecṭuḥ iḥemmel-itt almi i tt-yerra d tawuri-s, yis-s yettawi-d aγrum-is. Yeqqar deg wul-is: “Lufan mačči d tanhart ur ttissineγ ara Ddayxa”.
Yiwen n wass n yebrir, Akli yessaweḍ-d Ddayxa almi d tawwurt n uγerbaz tenna-s: “Raju-iyi, tura kan ad d-uγaleγ”. Tekcem γer uxxam n tedbelt n uγerbaz, tura isem-is deg umuγ n yiselmaden i igan asunded teffeγ-d. Sdat n tewwurt tufa-d Akli yettkeyyif agaru n Rim yettraju-tt.
-Ass-a d ass-inek, nekk d timessindedt, ulac ixeddim, kečč aṭas aya i d-γriγ deg wallen-ik tettnadiḍ ad d-teγli tegnit am ta. I d-as-tenna.
-Aḥeqq Rebbi ar d tidet, ur ufiγ ara amek ara m-in-iniγ γur-i tesεiḍ azal annect-ilat, a-t-an tifeḍ-iyi, d kemm i d-igan asurif amezwaru.
-Ula d kečč ur txusseḍ ara, s taṭṭucin-ik i iyi-d-theddreḍ imi k-in-ttwaliγ γer lemri n tkerrust.
-D tidet d ayen yellan, ihi ini-iyi-d d acu i m-in-qqareγ.
-Ass-a ad neεnu takwat idergen γef wallen n widak akk nessen, din ad iyi-d-tiniḍ akk s yimi ayen i iyi-d-teqqareḍ s wallen-ik tuḥricin.
Kkan s yiwet n tḥanut uγen kra n wučči d tissit d tẓidanin, ṭṭfen abrid n Tala n Wudi i d-izgan deg yiwet n teẓgi send ad tawḍeḍ γer tizi n Tirurda. Mi wwḍen γer din, ddan ddaw n yisekla n ukerruc n teẓgi-nni almi i d-γlin deg yiwet n talmat. D yiwen wadeg iwimi d-zzin yisekla, d tamrijt yeččuren d rrbiε d yijeǧǧigen. Aman ggten, igdaḍ seg yal zzin ččewččwen-d seg tal tama. Kra dagi akk yeqqar-aγ-d deg tsemhuyt n tefsut ideg nella. Tafsut d tallit n tayri n kra i d-yexleq Rebbi. Dγa Ddayxa d Wakli d ayen yellan gar-asen i ten-yewwin γer din ad mlilen akken ad myussanen ugar. Tawrirt d taddart meẓẓiyen, myussanen akk yimezdaγen-is. Akli d Dayxa d arraw n yimeγrasen i sin. Dda Yidir baba-s n Ddayxa d Dda Σacur baba-s n Wakli d imeddukal n ttrad n tsellullit taγelnawt, akken i mmuten deg udrar n Jerjer send ad tefru s kra n wayyuren kan. Nna Mennun yemma-s n Ddayxa tessen Nna Ṭawes yemma-s n Wakli yerna ttemyekcament. Zwaren-d deg wawal s usmekti n yimawlan-nsen send ad d-uγalen γur-sen: “Teẓriḍ ttḥareγ ad yali wass akken ad d-kkreγ ad kem-awiγ deg tkerrust-iw s ixeddim-im. I d-as-yenna Wakli.
-Ula d neck, kra n wuḍan ttawiγ-d tafat s wallen-iw, ulac ddqiqa n wakud-iw ur d-tεedda tugna-inek s yimi-k yettaḍsan, amer ttafeγ ur teṭṭixir ara akk deg lexyal-iw. I s-d-terra Ddayxa.
-Ihi tḥemmleḍ-iyi?
-Ah ay Akli ma ḥemmleγ-k? Awal-a “ḥemmleγ” drus n wazal i yesεa deg wakken i k-ḥemmleγ aṭas aṭas, ilaq i d-yennulfa wawal ijehden ugar wa.
-Ula d nekk, lufan ad twaliḍ acḥal i kem-riγ.
I sin yid-sen qqimen s tuẓẓla n yiḍarren wa γef yiri n wa γef rrbiε n temrijt. Uqbel ad ifakk awal i s-yenna ijbed-itt-id γur-s netta yeṭṭef-itt-id ddaw n tγerdin, nettat tefka-as lebγi, tessenda ticenfirin-is tizeggaγin am usisnu i tid n Wakli. Qqimen akken ddaqqes yal imi amzun yelseq deg wayeḍ. Akli mi iḥulfa anzaren-is rsen γef wanzaren n Ddayxa iruḥ leεmer-is, yesraffeg s igenni wis sebεa, amzun d ayen-nniḍen yugaren aya i d-yeḍran yid-s. Ticenfirin ssudunent taqemmuct n Ddayxa iwimi yessuhel leεqel, ifassen n wakli slafayen i tebbucin yettnadin ad ǧǧent llal-nsent seg wakken i d-beddent. Rnan ddaqqes akken, uγalen msebran-d yal yiwen seg wayeḍ amzun amrar-nni n tayri i ten-yurzen d ssnasel n wuzzal. Yerna ilaq ur ttεeddayen ara i kra n tlisa akken yenna umedyaz deg usefru anda i d-tenṭeq yiwet n teqcict tenna i win teḥmmel:
“Ax tibbucin slef-asent
Ticenfirin ssuden-itent
Nnig waya ad d-yeγli yiḍ”.
Ma yella tebder-d awal “iḍ” deg tseddart n usefru-a, ur d-teqsid ara iḍ i d-iteddun maca iḍ-nni amezwaru mi ara d-teddu d tislit s axxam n win ara yuγalen d argaz-is. Ssaεa uqbel i d-tetteffeγ Ddayxa seg uγerbaz ṭṭfen-d abrid n tuγalin s taḍsa n tidet yeččuren d tayri. Msewεaden ad d-bernen γer temrijt-nsen deg wussan i d-iteddun.
Akli mi yuγal s axxam d yemma-s i t-yemmugren teldi-as-d tawwurt
Twala-t ibeddel, mačči d win tessen yettarran kullec γer daxel ama d lferḥ ama d lqerḥ. Tikkelt-a ur yezmir ara ad yeffer addad ideg yella. Lferḥ n tayri yerna aḥtut. Tiyita n tayri i s-d-tefka Ddayxa tessenguga-t akk amzun teshucc-it akk almi t-terra d wayeḍ, yeεreq i yiman-is. Nna Ṭawes ur tesbir ara, tebγa ad teḥṣu d acu akka yeḍran d mmi-s γas ma tekkes aγilif mačči d ayen n diri, maca d ayen yessefraḥen nezzeh. Annect-a d udem n Wakli yettaḍsan i t-id-isbegnen, yerna urǧin t-twala deg waddad am wa anagar ass-nni i d-yewwi ikayaden-is n bak akk d turegt. Lferḥ n tikkelt-a d win izaden, mazal tiẓeḍt n yicenfirin n tqemmuct n Ddayxa ur tekkis ara deg ddehn wakli.Yemma-s truja-t ad d-yuγal d mmi-s tessen winna yeṭallay s igenni, issenhaz aqerruy-is, yettecmumuḥ irennu. Mi d-yekcem ur tesfuḥ ara tariḥt n tesmem maca tettwali-t amzun yesker. Tenṭeq γur-s tenna-s: “Σni teswiḍ-d ay argaz imi ur temlikeḍ ara iman-ik?
-Ih a yemma swiγ-d maca mačči d aman n tẓurin ixemren yettarran amdan ur yettayal ara deg yiman-is, swiγ-d aman n Tala n Wudi yeččuren d tayri…Tegzem-as awal tenna-as:
-Buuh! D acu-tt tala n yetri i γ-terniḍ akka?
-Mačči itri a yemma, tayri, tayri… Iεedda ad s-d-ifek tabadut n wawal-a yuγal yeẓra i yiman-is kan i yettmeslay, yekker isseshel fell-as tamsalt yenna-as:
-D ayen a yemma ufiγ-d tin ara yidiren yid-i ayen i iyi-d-yeqqimen deg tudert-iw. Ɣas ma segmi yebda awal i yettfelsif yid-s tefhem-it. Terfed yiwen uslilew issezγaben aglim.
-Anta akka a mmi, ini iyi-d wi tt-ilan ad lseγ tiṣebbaḍin tura ḥḥah ad ruḥeγ ad k-tt-id-xeḍbeγ. Nnig n temrawt n yiseggasen i ttrajuγ yiwen n wass am wa. Ikukra abrid amezwaru yuγal amzun yeffi-d γef tikkelt.
-Ddayxa a yemma, yelli-s n Dda Yidir At Wulmu ameddakel n baba, yelli-s n Nna Mennun. Mazal ur ifukk ara awal tεeyyeḍ s ṭṭelq n ugerjum-is.
-D acu-t? Fukkent akk teqcicin almi d-teγliḍ deg m wanzaren n lbaṭaṭa?
-……… Imiren yeqqim yeddhec, awal ur t-id-yuli ma d nettat tugi ad teḥbes deg lehdur d lemεayrat deg Ddayxa.
-Yuγ lḥal, akka i s-yenna wuccen: “I mecṭuḥeḍ a ddunit i meqqreḍ ay aqerruy-iw”, ulac tin ad d-yeγlin d tislit-iw ala ddayxa n At Wulmu. Anzi-a yuγ-d aẓar seg yiwet n temεayt i d-qqaren yimγaren. Yiwet n tikkelt deg uεerqub-nsen yella yiwen n umeksa yeksa kra n wulli d yizamaren. Yeqqim isenned γer lǧedra n yiwet n tzemmurt yetturar, ireǧǧem yiwet n tmadaγt yellan sdat-s s yiẓra yemmden. Lexber kan iǧelleb-d yiwen wuccen seg tmadaγt-nni irewwel yeskiγwiw. D yiwen udγaγ i t-imeknen deg tlemmast n uqerruy-is. Uccen n twaγit d agaber i d-igubber ad s-yečč yiwen n yizimer. Mi yewweḍ γer tiγilt, yeḥbes yenna-as: “I mecṭuḥeḍ a ddunit i meqqreḍ ay aqerruy-iw. Yuqa anda ara d-teγli teblaḍt i d-idegger umeksa almi d tres γef uqerruy-iw”.
-Annaγ a mmi amzun d lxir-ik, wehhi-d kan ad d-teddmeḍ, tin i iyi-d-twellheḍ ur d-teqqar ara ala. Ur ifut ara lḥal, tzemreḍ ad tbeddleḍ rray. Ruḥ tura sgunfu, azekka ad yexdem Rebbi ttawil….
-Tesliḍ a yemma, nekk ad m-d-iniγ yiwen wawal: d Ddayxa neγ tissulya-w ad tebṭel, yerna ur d-tḍerru ara akk ma mačči d nettat.
Iṣṣeεṣṣeε tawwurt deffir-s yeffeγ s zzεaf. Tikkelt-a, yemma-s tekkes aγilif, tceyyeε-it srid γer tberna tamezwarut ad d-yuγal ur iεeqqel ara abrid-is.
Ddayxa d Wakli ttemwalin mi ara tt-isserkeb deg tkerrust-is yettawi-tt ad tesγer. Maca mi ara mmcedhin, acḥal d abrid i d-teγli tegnit, ttuγalen γer teẓgi n Tala n Wudi iwimi fkan isem “Adeg n tayri-nneγ”, ttγimin din ur s-ttakin i wakud yettεedday. Awal gar-asen yettezzi γef yimira, amek i llan, d acu i ixeddmen deffir n umahil n yal ass. Ttmeslayen diγen γef uzekka-nsen. Asentel i ten-iceγben deg sin γas ma yal yiwen deg-sen ala fell-as i yettxemmim maca yeqqim yeffer-it deg wul-is d timlilit i d-yettilin gar-asen ma ad tuγal d tunṣibt neγ d tiqecmaεt kan. Ddayxa ur tezmir ara ad d-tebder nettat awal γef lexḍubegga-ines, yerna deg tmetti taqbaylit tilawin ssusument, ur sεint ara awal deg temsalt-a n tissulya. Ihi tettraju Akli ad d-yebder ayen yellan yugar akk ayen tedder yagi imi taluft-a d ayen ara tidir sya d afella. Akli yeṭallay-itt γer wallen-is tizgzawin s yiwet n tmuγli yeččuren d tayri n tidet yenna-as: “Teẓrid ala kemm i ḥemmleγ a Taddexduxt-iw.
-Ẓriγ, ula d nekk ala kečč i sεiγ. I s-terra s yiwet n taγect yettergigin acku teḥṣa d acu i iteddu ad s-d-yini nettat ur thegga ara iman-is i yiwen n yisalli am wa.
-Ihi, imalas i d-iteddun, yemma ad n-tas s axxam-nwen ad kem-id-texḍeb i mmi-s.
-Anwa akka mmi-s? I s-terra s udhac.
-Am wakken ur tessineḍ ara yemma. Yemma am yemma-m, tal yiwet tesεa-d yiwen. Mennun turrew-d Ddayxa ma d Ṭawes turew-d Akli. Akli yeḥmmel Ddayxa, yebγa ad yebḍu iseggasen ineggura n tudert-is yid-s. Tura tebγiḍ ad m-d-geγ unuγ γef lkaγeḍ akken ad tegzuḍ?
Akli ihedder nettat tleddi deg yimi-s d warquqen-is izegzawen. Ur tezmir ara ad teffer lferḥ i d-yettdeggir wudem-is. Imeṭṭawen n tnufli sserḥen-d d tiregwa γef leḥnak-is ixuxiyen. Deg yimir-nni tettu akk anzaren-is. Mi i tesla s yimeẓẓuγen-is i wulγu-a n tayri temmeγ γef Wakli tekker tessuden-it deg yimi, deg wanzaren, deg unyir, ur teǧǧi aḥric n wudem-is. D tagi i d tirit-s i Wakli mi i s-yessuter ad tuγal d tameṭṭut-is.
Deg ubrid mi tetteddu ad tuγal s axxam ur tefhim ara akk d acu akka i d-yeḍran yid-s. Kecmen-tt-id sin wafriyen d inemgalen: tanufli d tfuγalt. Tanufli i d-yedlan fell-as d tin i ttḥulfunt merra teqcicin i d-xeḍben wid i tent-iḥemmlen. Ma d tafuγalt terra-tt am wakken d kra i tt-yeskuffuren, iḍaq nnef-is, lferḥ-nni i d-immargen fell-as isfeḍ-it leḥzen-nni i tt-yeṭṭafaren am tili seg wasmi i tfaq s wanzaren-is amek i gan. Ar tura tettewhem amek akka i tt-yeqbel Wakli ad tuγal d tameṭṭut-is alamma d lmut. Ɣef waya i d-qqaren tayri d taderγalt, iqmec Rebbi allen γef kra n urbaε, Akli yedda-d gar-asen. Medden sserwalen-ten wanzaren-iw netta amzun d tameṣmart n wuzzal i d-ijebbed ddkir. Ula d inaragen d yicenga n twacult-is ur ttamnen ara s tyuga ur iqebbel leεqel ad temlil. Ad s-inin mebla ccek d iḥeckulen i s-tessečč m wanzaren i Wakli akken ad tt-yaγ, tesderγel-it yis-sen almi yuγal ur yettwali ara udem-ihin n ṣṣifa tawellahit. Ula d yemma-s ur tumin ara yiwen wass ad d-asen medden ad d-xeḍben yelli-s mi s-tenna Ddayxa ad theggi iman-is i yimalas i d-iteddun ad d-terzu γur-sen twacult n Dda Σacur At Yiγil. Ula d nettat ikcem-itt win akken ikecmen yelli-s, ad tettru neγ ad teslilew. Teqqim deg yiwen umkan amzun yewwet-itt bukerraε, teggugem am yisγi awal ur tt-id-yuli. Tenwa d targit i tettargu, tettraju melmi ara d-taki seg yiḍes akken ad uγalent temsal akken llant seg zik. Ddayxa tuki, temlek iman-is, teḥnec-d yemma-s, tẓeyyer-itt-id γur-s s ugejdur n tezmart-nni i s-yefka Rebbi, tessuden-itt acḥal d abrid nettat teqqar-as: “D tidet a yemma yelli-m ad teddu d tislit… D tidet a yemma yelli-m ad teddu d tislit…Wissen acḥal n tikkal i d-tules i tefyirt-a.
-Aya lxir-nneγ, iṭall-d Rebbi γur-neγ. I s-tettarra yemma-s, tiregwa n yimeṭṭi n lferḥ uγent-d leḥnak-nsent yettmecruruqen i tafat n wass.
Lferḥ n Ddayxa yekka ayen itekk yifeṭṭiwej mi ara t-id-issusef uqejmur ireqqen deg lkanun mi ara t-ismenteg walebεaḍ. Aγilif-nni i tt-yennumen ibren-d γur-s, tikkelt-a yegla-d s wafud isseḥzanen idurar. Dγa kra itekk wass nettat teqber, tḍaq amzun d kra neγ kra i s-iweḥlen deg ugerjum-is, ur iṣṣubb ur yuli. Segmi teḥṣa Akli mačči d askeεrer i t-id-yewwin γur-s, d argaz n wawal, dγa tedhec cwiṭ, tenwa yiwen seg yirgazen akk n taddart-is ur d-ittqerrib γur-s acku tilawin am nettat iγelli-d bur fell-asent, ttidirent iman-nsent alamma tfukk temẓi-nsent, fukken wussan-nsent. Ddayxa tga am tsureft n ulugen, ad tebḍu tudert-is d Wakli, maca d acu ara s-tfek? D acu ara d-yaf deg-s? Ala anzaren. Ad yejwej mačči d tmeṭṭut, ad yejwej d wanzaren. “Waah! Gulleγ yerna mačči s limin ḥanet d ttar ar t-rreγ deg ddunit-a i iyi-icenfen tawenza, tefka-iyi-d terna-iyi-d s wacu ara cemteγ, s wacu ara tirẓig tudert-iw” Akka i teqqar yal ass. Axemmem i itezzin deg uqerruy-is seg zik, d win i s-d-iqqaren: “Aγbel-inem γur-s tifrat, d kemm kan i yestehzan wanag zik d tura mačči kif kif, tasnajya texdem yiwen usurif γer sdat annect-ilat. D amsuji yettcelliḥen ara m-d-yefken tahuski tuklaleḍ mi ara m-iseggem lbaṭaṭa-nni inem i kem-icemten, wanag anyir-im, allen-im timeqqranin tizegzawin, taqemmuct-im tamecṭuḥt am duru yeflan, acebbub-im awraγ am ukbal, ulac tid i ten-isεan”. Aγbel-is deg tidet d Akli ugar n wanzaren-is. Tebγa ad tt-id-yaf akken i tettargu iman-is tella, deg wudem mačči d tacriḥt-nni n uksum yeččan akk aqadum-is maca kra n tanzarin yeqmumsen, yeddan akken i ilaq d yigman-nniḍen. S ṣṣifa am ta tezmer ad tekki s uzday n lqedd deg temsizzelt n tullas icebḥen arraz amezwaru yiwet ur s-tettekkes.
Dayen tegzem-itt deg rray, tuγalin γer deffir ulac. Ula d yemma-s taεzizt i tt-id-isεan ur tt-tgir ara deg lbaḍna-s. Tṣubb snat n tikkal γer Bgayet twala-d yiwen n umazzag n tesnajya n ucelleḥ akken ad d-yedhu d wanzaren-is. Tikkelt tamezwarut d lehdur i s-yehder ddaqqes, yefka-as-d kra n yiseqsiyen bḥal: Ma yella s lebγi-s ara texdem tamhelt-a? Ma ur tneddem ara? Ma yella ad teqbel ṣṣifa-nniḍen? Ɣer taggara n temlilit-nsen yenna-as: “Ccγel-a d ayen isehlen maḍi”. Yefka-as-d umsuji asihar i wass n umhad n yimalas aneggaru n wayyur n yulyu.Ddayxa theyya-d iman-is aṭas aya. Taswiεt i tefren teγli-d deg yimuras n unebdu acku d taγezzfant, tezmer ad texdem amayendin n lecγal yerna ad ten-tfakk akk. Nettat ala yiwen n ccγel i d-tger deg uqerruy-is, icγeb-itt, yehma-tt, yerwi-tt, yessufeγ-as leεqel, ala fell-as i tettxemmim: tamhelt n wanzaren-is.
29 yulyu d ass n tidet, yugar ass n tlalit-is deg ccan, mačči aṭas n wakud i s-d-iggran ad d-yaweḍ. Ddayxa ikcem-itt yiwen n lḥir ur tezmir ad d-tessefhem acku urǧin tbeddel anzaren-is. Teḍra yid-s am wakken γaḍen-tt cwiṭ. Tewwi-d abrid yid-sen ugar n tlatin n yiseggasen. D tamuγli n tmetti i d ssebba n waṭas n tlufa wanag nettat tennum-iten. Maca mi ad d-temmekti ayen i s-d-uǧǧwen n wurfan d timuγbent, tenna: “Hdak! Anef-asen ad sahlen ur ten-ttwaliγ ara sdat-i mi ara ṭilleγ lemri. Anef-asen ad nfun seg wudem i iyi-irran d lemεayrat ur d-ssasiγ s lecγal-iw, wanag tidak stahleγ-tent.
Ass n 27 n wayyur yulyu tenna i yemma-s ad truḥ ad tesεeddi kra n wussan n yimuras γer tmeddakelt-is Zwina, tin akken yeγran yid-s deg tesdawit. Akka i teskiddib i yemma-s assen akken i teqqar deg tesdawit, tettzuxxu-as γur-s aṭas n tmeddukal. Nettat meskint ulac γur-s ulamma d yiwet ad s-teḥku leγbayen-is. Tikkelt-a diγen teskaddeb γef yemma-s, mačči γer tmeddakelt-is ur nelli wuγur ara truḥ maca γer yiwen n sbiṭar amecṭuḥ iwimi qqaren “Asirem” anda ara texdem tamhelt n ucelleḥ n wanzaren-is.
Deg temliliyin timenza d yimsujiyen tella-d lxedma n uheggi ama n leεqel n tmuḍint ama timsal-nniḍen yerzan tadbelt. Sseknen-as-d ula d tugna n wanzaren ara tesεu sya γer sdat. Ma neserwes-iten d wid i s-d-yefka ugama ad ten-naf mgarraden aṭas. Tanzarin timaynutin meẓẓiyit azal n mraw n tikkal γef yiqdimin, widak iwimi ara tini awer timlilit yid-wen.
Imsujiyen fukken amahil-nsen, ur qqimen ara aṭas fell-as. D yiwen n ccγel i isehlen maḍi. Ddayxa teẓẓel tinegnit γef wussu n yiwet n texxamt n sbiṭar-nni amecṭuḥt, talemmast n wudem-is tγumm s uceṭṭiḍ amellal. Tuki-d seg ssikran i tt-ssekren maca tuγal γer yiḍes, akka i s-yelha, ljerḥ iḥellu zik mi ara igen bab-is. Mi d-tuki tettu akk iman-is anda tella, tuγal tferreẓ timsal cwiṭ cwiṭ almi i d-temmekta d acu i tt-id-yewwin γer din. Ɣer lemri yedlen lḥiḍ i tt-id-iqublen twala iman-is, maca ayen akken i tebγa ad t-tẓer yeffer s ubeḥnuq amellal i d-yezzin γef wudem-is d uqerruy-is. Leεmer i tḥar ad twali anzaren-is am wassen maca tugad yiwet n tugdi ur tefhim ara akk. Akken yebγu yili lḥal dayen, tekkes aγilif acku teḥṣa teǧǧa γer deffir kra seg timmad-is. Tegzem timiḍt d Ddayxa-nni i d-yeddren ar ass-a. Tlul-d Ddayxa tamaynut, Ddayxa ara yecbun tura tullas-nniḍen neγ ad tent-tif maḍi, tfukk Ddayxa-nni yettarran iman-is deg ṭṭarf, tin ur nesεi nnuba sdat n tteryulat n tlawin, tin yettγimin d taneggarut alamma εeddant akk tiyaḍ. Ma d tura lqedd-is ad yezdi, tamuγli-s γer wallen n win neγ tin ara d-yeṭillen γur-s, tfukk tudra n wallen, dayen.
Axemmem-is ameqqran i d-ittezzin fell-as war εeggu d tasedmirt n wid i tt-iḥemmlen s tidet am yemma-s neγ Akli. Tamuffirt i sen-d-thegga tεedda tilas, teḥṣa ad s-ferḥen akken tefreḥ nettat, maca skudmal ur yekkis ara uγummu γef wanzaren-is mazal ur tethenna ara.
Zrin kra n wussan, Ddayxa tettuγal-itt-id tezweγ n wudem-is γef waya i yerfed ṭṭbib rray ad s-yekkes aceṭṭiḍ-nni amellal yedlen udem-is. Igezzem-it-id s lemḥadrat s temqessin netta ihedder i tmuḍint am wakken d yelli-s tamecṭuḥt: “Ur ttagad, tura ad m-kkseγ akk ayen yesburen anzaren-im, tura ad ten-twaliḍ, ḥṣiγ ad m-d-zgen deg lxaṭer”. Lehdur akk i s-yeqqar tejγem-iten am waman mi ara teffad, ssedhan-tt almi i d-tufa iman-is mebla kra iγummen udem-is. Teṭall γer win n ṭṭbib twala-t yecmumeḥ-d, d ayen i isneqsen cwiṭ seg uγilif-is. Iweddeε-as umsuji s leεqel lemri, udem-nni daxel-is yettẓiẓi-d γur-s cwiṭ cwiṭ almi d-yewweḍ azal n εecrin n yiṣenṭimen sdat-s. Mi akken i twala iman-is, imi-s yeqqim yeldi yettaḍsa, allen-is cerεent teddunt d imeṭṭawen n lferḥ. Temmeγ ur tuki γef ṭṭbib-is tessuden-it deg leḥnak, deg unyir acḥal d abrid nettat teqqar tettales-as i wawal: “Tanemmirt a ṭṭbib! Tanemmirt a ṭṭbib!”
Lemri-nni iγef trewwel seg wasmi i d-tekker yuγal ur yeṭṭixir ara fell-as, teṭallay deg-s mebla εeyyu. Ad s-εerqent kan ad t-id-terfed ad tesmuqel deg wudem n tin i d-yettaḍsan γur-s. Teqqar: “Ahat d targit i ttarguγ, ad d-akiγ kan seg yiḍes ad waliγ widak yezgan deg tlemmast n wudem-iw ṭallayen-d γur-i s ujqejqej. Din din ad d-terr i yiman-is: “Mačči d targit i tettrguḍ a nneya, cwiṭ-nni n tanzarin yeqmumsen rnant deg ccbaḥa i wudem-im, d ayla-inem, ma d igejduren-nni i tεebbaḍ azal n tlatin n yiseggasen dayen ddan d yiḍelli.
Temmekta-d assen i d-usan yimawlan n Wakli ad tt-xeḍben d wass n uεeyyen-is. Sin wussan-a γazen takwat i lebda deg wallaγ-is, ur tezmir ara ad ten-tettu. Imeεraḍen ggten, kra n win yettilin i Dda Σacur n At Yiγil ddan-d d iqeffafen ad fken tiẓri. Akka i dlεada, win iwalan tislit ad s-ikemmes, ad s-yefk ayen i s-d-tefka nneya-s. Ttemεanaden yerna kkaten ad d-sbegnen iman-nsen sεan, γef waya yal wa ittak-d ugar n wayeḍ seg yidrimen γas ma rqiqet liḥala-s. Akka i d taqbaylit. Llan yinebgawen n twacult n Wakli rnu wid n Ddayxa n twacult n At Wulmu, yeqqim uxxam yeggemgem seg lγaci. Ass-nni n uεeyyen-is tesres-is gar wussan i tγucc akk, ur ten-tettawi ara deg wul-is acku ǧǧan-d deg-s ccama. Ckika irgazen inebgawen, wanag tilawin ulac d acu ur d-ǧǧint ara i temγart n Ddayxa: “Amzun negrent teqcicin mi teddumγeḍ γef wanzaqen-ihin, deg tmeγriwin ur tezmir ar ad s-teεreq i Wakli, llan wanzaren n lbaṭaṭa ad tt-id-zzenzen”. I tenna yiwet n tγirdemt. Mačči ala aya i tesla Ddayxa deg wayen n diri maca awal ur tt-id-yuli, kullec tesbleε-it, terra-t γer daxel. D Akli i d ddwa n waṭan-is, ad t-id-temmekti kan ad tettu akk lehmum-is.
Ma d tura a wi d-yerren ussan-nni n tteεyin d tlawin-nni akk i d-yusan zaεma ad as-srebḥent tislit i Nna Ṭawes. Tettwali iman-is gar-asent amzun d tageldunt s tanzarin yeqmumsen, nutenti seg tismin udrent maḍi i taṭṭucin-nsent. S tanzarin-a timelḥanin i terra ttar deg zzman i tt-icemten deg ṣṣura-s acḥal d aseggas. Teggul ur teḥnit, d ayen d-treggem i texdem. Teggra-d deg yidrimen s wacu ara tqabel ṭṭebbat tesεa yerna awer d-uγalen. Nettat seg wasmi txeddem tjemmeε, rnu ayen i s-d-tefka yemma-s. Ala nettat i tesεa, tezmer ad s-tfek tamemmuct n tiṭ-is d asfel, awudu kan ad tefreḥ yelli-s, ad d-tecbu tizziwin-is.
Imi jjin akken i ilaq wanzaren-is, uγalen amzun akken i d-ddan yid-s asmi i d-tlul, teffeγ-d seg sbiṭar. Mi d-tewweḍ γer taddart tedda γef uḍar almi d axxam. Deg ubrid kra n win i d-temmuger d tameṭṭut neγ d argaz, yiwen ur tt-yeεqil yerna ssnen akk Ddayxa, yelli-s n Dda yidir n At Wulmu. Nettat diγen terra iman-is ur tessin yiwen, tettecmumuḥ kan iman-is terennu, iεǧeb-as lḥal nezzeh. Tewweḍ γer tewwurt n uxxam-nsen tesṭebṭeb, teldi-as-d yemma-s. Inaragen nwan-tt d tinebgiwt n Nna Mennun. Mi tezger amnar n tewwurt tekcem γer daxel n uxxam, yemma-s terra aḍar γer deffir, tettewhem deg tmeṭṭut taberranit i d-ikecmen axxam-is mebla akukru amzun din i tezdeγ. Ddayxa tettmuqul deg yemma-s tettaḍsa. Nna Mennun, izad udhac-is, tuγal tettḥekkir deg wudem n tmeṭṭut i d-ibεebεen s axxam-is. Udem-is twala-t yagi, taḍsa-s tessen-itt, terna cwiṭ teṭṭerḍeq d imeṭṭawenmi teεqel yelli-s tameεzuzt Ddayxa.
-Annaγ a yelli akken tuγaleḍ! Teεrqeḍ-iyi, nwiγ deg tazwara d abεaḍ n trumyin iwimi i d-yeεreq ubrid.
-Ih a yemma. I s-terra ula d nettat s yimeṭṭi d teḍsa. D nekk, d yelli-m Ddayxa. Bγiγ ad m-xedmeγ yiwet n tmuffirt, ha-t-an wwḍeγ γer lebγi-w nnig llazem. Yiwen seg yimezdaγ n taddart ur yeḥṣi d Ddayxa i d-iεeddan s axxam. Ddayxa i ssnen tunag wissen anda yerna ur tettu ara tewwi yid-s anzaren-nni yessexlaεen. Ddayxa tamaynut teṭṭef amḍiq-is deg tal taγult ama γer Nna Mennun d yelli-s neγ γer wakli d tameṭṭut-is s yagi γer kra n wussan. Ulac imuras ẓiden am wid n useggas-nni. Deg wass n 29 yulyu tbeddel anzaren-nni ines n lbaṭaṭa s wid yeqmumsen, wid i s-d-yewwin ala tanufli d telwit n wul. Mazal ad ternu ayyur ad d-asen At Yiγil ad awin tislit-nsen ass n 29 γuct. Ma d tura tettheggi iman-is ad tqabel taswiεt akken i iwata. Tuγ-d iselsa i d-yennulfan taggara-a kan, ass n tiwin ad teεnu anersam iẓẓewren ad s-yemceḍ diγ ad tzewweq iman-is alamma tif akk tislatin yeddan seg taddart neγ tid i d-ijewjen γer Tewrirt.
Ala yemma-s deg taddart i yeḥṣan s wudem amynut n Ddayxa, ma d taberranit-nni i d-ikecmen s axxam-is nwan-tt akk at taddart d tameddkelt n Ddayxa ur ssinen i d-yusan d tinebgiwt γer tmeγra-s. Ddayxa ha-tt deg uxxam n xwal-is tesεedday kra n wussan din simira ad d-yaweḍ wass n tikli s axxam n Wakli. Akka i yuzzel wawal seg yimi γer umeẓẓuγ deg taddart.
Kra n wussan send tameγra zwaren-d yinebgawen imezwura s axxam n Yidir At Wulmu, d wid i yettilin i twacult-a. Gar-asen llant snat n tsetmatin n Nna Mennun tugar-itent deg leεmer, tigi d Melxir d Melεez. Yemma-tsent temmut zik, d uletma-tsent tameqqrant i sent-ikemmlen ttrebga, dγa ttqadarent-tt nnig n llazem. Nna Mennun tessawel i yessetma-s, Melxir d Melεez, tewwi-tent γer texxamt n Ddayxa i tent-yettrajun din. Deg tazwara wehment d acu i txeddem tmeddakelt n Ddayxa din iman-is. Ssusment, ur d-nnint la zzant la rγant, rujant d acu akka ara sent-d-tini uletma-tsent tameqqrant. Nna Mennun i d-yerran yiwet n nnehta ur nettfakka tenṭeq tenna-asent: « Ad εeddiγ ad kent-id-greγ γer lbaḍna-nteγ, maca ḥadremt awal ad yeffeγ, ma yella kra i d-yennulfan d kunemti i ssneγ. Melxir d Melεez izad udhac-nsent.
-Ahya a Nnana Mennun yak d kemm i γ-d-irebban. I s-terra tmaẓuẓt Melεez.
-Ẓriγ annect-a, maca ayen ara went-d-iniγ yugar akk ayen ara tenwumt.
-S yixef n Ureẓqi-inu, ala win i sεiγ, d ayen ara sleγ da ad yeqqim γur-i. Akka i d-teggul Melxir.
-Nekk ad d-ggaleγ s Rebbi imi ur iyi-d-yerẓiq ara s uqcic, yefka-iyi-d ala tiqcicin, ur qqareγ i yiwen ayen ara slent akka tura tmeẓẓuγin-agi inu. I s-terra Melxir.
-Ihi imi akka teggulemt-d, d nekk i d Ddayxa a xwalti. I sent-tenna tberranit-nni i εuddent d tameddakelt n yelli-s n uletma-tsent.
-Waah! I Nnant γef tikkelt. Melxir tcukk-ikem, acḥal d abrid i iyi-d-tenna tameddakelt-ihin n Ddayxa tettak anzi γer Ddayxa, kkes-itt,ffer-itt d lermaḥ-is akk.
-Ayakka tzeyneḍ a Ddayxa, tgiḍ amzun d taεelǧet! D acu akka i txedmeḍ almi tbeddleḍ udem? Tuγaleḍ d tayeḍ. Mačči d yiwet n tuttra i s-tefka Melεez.
-Ih! Ih! Yiwen wass ad went-d-sfehmeγ akk kra da ma d tura yella wayen yugaren aya. Ala yemma d kunemti i iwalan anta i d nekk. Ula d win akken ara yuγalen d isli deg wussan-a, tessnemt-t i snat ur yeẓri ara beddleγ akka. Bγiγ ad s-xedmeγ yiwet n tmuffirt iγef ur yebni ara akk fell-as. Yessen Ddayxa m wanzaren n lbaṭaṭa, d tin i d-iεeyyen, ma d tin ara yeddun d tislit s axxam-is urǧin i tt-iwala. D tin yesεan tanzarin tiqmumsanin. Nettat terfed aqerruy-is s igenni tessenhaz-is seg zzuxx. Ihi sya d tasawent d kunemti d yemma ara iyi-d-iqedcen. D kunemti deg snat ara icebbḥen i teslit. Ilaq yiwen seg taddart ur iḥeṣṣu amek i giγ. Assen ara dduγ d tislit udem-iw diγen yiwen ur t-ittwali, ad t-iγumm uqelmun n ubernus ara lseγ. Amdan wis ukkuẓ ara iyi-iwalin d Akli deg uxxam-is sdat n yinbgawen n tmeγra mi ara nεeddi ad nṣewwer deg sin akken ad nesεu tiwlifin n tissulya-nneγ i usmekti n wass-nni. Din ara iẓer i tikkelt tamezwarut udem-iw amaynut mi ara iyi-ikkes aqelmun n ubernus-iw. Deg yedra-s akk i giγ aya wanag wiyaḍ ur iyi-tuqiε ara deg-sen. Akli yuklal nnig waya, ḥemmleγ-t am leεmer-iw, netta diγen mačči tikkelt i iyi-d-yenna iḥemmel-iyi. Aṭas i iḥar γer temlilit-nneγ n dima.
Ass n tmeγra yewweḍ-d, d ass n ssebt. Imawlan n Wakli usan-d deg yiṭaksiyen. Irgazen wwten lbarud, tilawin slalwent, Melεez d Melxir grent-d gar-asent tislit i iγumm ubernus amellal seg tqacuct n uqerruy-is almi d timceḍt n yiḍarren-is, grent-tt daxel n yiwet n tkerrust i icebḥen am teslit. Deg ubrid ssekkren s tkerrusin-nsen d tyitiwin n lbarud d uslilew yiwen uhetwir annect-ilat. Tameγra n Wakli ad s-cfun medden, ad d-teqqim deg umezruy n taddart n Tewrirt. Aserbabuε-nni n tkerrusin, mi yewweḍ s axxam n Dda Σacur, rsen-d akk yiqeffafen d tqeffafin, tislit d tamezwarut. Send ad tezger amnar n uxxam ara yuγalen d ayla-s tdegger γer deffir urawen n waman, terna urawen n leḥlawat d lkawkaw d waṭas n tẓidanin i warrac d teqcicin yeggten deffir-s, akken ad iẓiden wussan-is. Tekcem axxam n urgaz-is dima gar snat-nni n tεessasin n xwalti-s, s lbarud d uslilew. Tezger afrag awesεan terra srid s axxam n yinebgawen yebbuḥran imi ldin sin n yisfuyla-ines, teεna tasga teqqim din. Ma d tilawin-nniḍen, ta telha-d d cceγl-is tqeddec, ta tettekki deg wurar tcennu neγ tceṭṭeḥ. Tameγra i itekken sin wussan ha-tt-an deg wass -is amezwaru. At Yiγil sseččen akk imezdaγ n taddart n Tewrirt. D azger i zlan, aksum d seksu ugaren. Azekka-nni tameγra tettkemmil, tezzi-d nnuba n teslit ad tecḍeḥ yerna ad tsewwer nettat d urgaz-is. Afrag n uxxam n Dda Σacur yeggemgem seg tlawin yekkaten urar, deg tlemmast-is d taqaεet anda i d-ttεeddayent tullas ceṭṭḥent s nnuba, tal yiwet tefren taγect i d-yekkaten deg temγart-is neγ γef tnuḍt-is. Ssaεa tewweḍ yiwet n tmeddit, d nnuba n teslit ad tecḍeḥ. Tekker-d kanakken s ubernus-is tẓaẓ iman-is γer tlemmast n tqaεet, Akli s tlaba tamaynut n yisli immuger-itt, s ufus-is aẓelmaḍ yeṭṭef afus ayeffus n Ddayxa-s, iẓeyyer-it cwiṭ akka i s-yessaweḍ azul mebla ma slan-d neγ walan-d yinebgawen i d-ittnezzihen. Send ad tεeddi ad d-tezzi abrid neγ sin deg tqaεet, yewwi-d γef teslit ad tṣewwer nettat d yisli. Tin ad ten-isewwren d tameṭṭut, tbedd-d sdat-sen tasewwart deg ufus. Akli s lemḥadrat yekker ad yekkes aqelmun-nni n ubernus n Ddayxa γef uqerruy-is. Irfed-it kan d asawen iban-d wudem n Ddayxa s yiwen n ucmumeḥ i tt-yerran terna deg sser. Akli imi d-zgant wallen-is deg wudem amaynut n Ddayxa iǧelleb timendeffirt s yiwen n usurif. Udem-is d win yetwehmen mačči d kra, yeqqim akken yedhec yiwen umeslay ur t-id-yuli. Ddayxa mazal taḍsa-s ur teṭṭaxer ara imi-s, tenna-as i Wakli: “Qerreb-d γur-i, d nekk, d Ddayxa!
-Ddayxa i ssneγ mačči d kemm. I s-yerra s zzεaf. Yebda iεeqqel kra n yigman n wudem n ddayxa yessen am wallen-is, anyir-is, imi-s, ula d taḍsa-s.
-Ala ay akli, d nekk i d Ddayxa, ur telli tayeḍ.
-Ddayxa i ssneγ, Ddayxa i ttarguγ, Ddayxa i yettilin yal dqiqa yid-i, ulac-itt sdat-i ass-a.
Tilawin ḥebsent urar-nsent, inebgawen merra, argaz tameṭṭut ggugin-d γef tikkelt ad walin Ddayxa tuzyint, mačči Ddayxa i nnumen ttwalin. Tagi ur tesserwal ara, tjebbed-iten-id γur-s yerna bdan ttfaqen yella kra i yettnamaren Akli. Tres-d yiwet n tsusmi izi ma iεedda-d ad s-tesleḍ, ala ṣṣut n yisli d teslit i d-yettalin seg ugraw-nni n yinebgawen.
- Ahya ay Akli! Nniγ-as ad k-xedmeγ tamuffirt ara yerren leḥmala-k γur-i tugar tin n umayna.
- Aya tawaγit-im! Kemm akka i tenwiḍ, terriḍ iman-im tcebḥeḍ mi tqerḍeḍ anzaren-im, wid akken i tγucceḍ. Nekk a taεeggunt, ayen i ḥemmleγ deg-m, ayen i iyi-d-ijebbden γur-m d anzaren-nni inem, txedmeḍ tadyant-im mebla ma tcawreḍ-iyi, nwiγ tfaqeḍ s wannect-a, d ayen i tettwaliḍ kemm icmet-ikem i ḥemmleγ nekk, d ccmata-inem i riγ, i εuzzeγ. Ayen i iyi-qqnen γur-m tenγiḍ-t…
Yezzi-as-d aεrur i teslit, yezzeḥweḍ yeffeγ. Seg wass-nni ur d-iban anda yerra.
Yezzi-d useggas, slan yis-s kra, deg tmurt n Kanada i d-yeggra.
Malek HOUD
Deg Jeljel, yulyu 2010-07-16.
Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat
mestafa
- Tinin-is...Azul fell-awen a wid iqeddcen γet tmaziγt abeεda wagi i d-yuran akka tullist-agi tamelḥant i yerran Ddayxa i ixessren acḥal d asurdi akken ad texdem tamuffirt i kra n win tt-iḥemmlen γer taggara teffeγ-as tirga mxelfa, asteqsi ara d-yeqqimen, Ayedra d acu-t uzekka n Ddayxa d azekka yelhan neγ d aẓekka? Allik Mahmud
- Tinin-is...Azul a Malek Mass Ḥud Malek musnaw d amedyaz mucaεen, isefra-s sεan azal, mar ad yeṭṭef aṣawaḍ s taγect-is tazuṛant tesṛusu-d tasusmi deg tseqqa... yernu yesen amek ar as yefek tudert i wawal. S Ddayxa tucmit i-sedrewcen Akli, s Ddayxa tucbiḥt yenfan Akli ar l Kanada isebgen aγ ed udem niḍen, udem n wumyaru n tullizin. Tanemmirt a Malek kemel deg wubid a, wa d iseγzef Rebbi deg lεemer ik.
Γelliq Meḥmud winn n'da
- Tinin-is...tella yiwet n'tqseiṭṭ tettcavi γer ta id yehkka malek houd.d'yiwen wumdan id yexleq rebbi ducmit,yerna d'aglil,teccat l'miziria segmi id yers γer ddunit,aeddan aṭṭas isgasen di laemer-is,ur tufiḍḍ d'acu iveddlen γurs.almi d'yiwen was,irevhedd la lotri,yekker imiren,iaewed taqadumt-is,"chirugie esthetique"-,yuγed levsa,llah,llah.iruh γer lhemam yesucfed,el haṣṣun yefγed d'amelhan.akken kkan iruh ad yegzem avrid,tewtit tekkarust, tenγat din,mi yewweḍḍ γer uxelaq yecetkayas,yenayas amek alaağğava,yibwas ikkreγ ad zhuγ,tejmaeḍḍiyi-d?dγa yerayazd rebbi,ziγ d'kecc,ilaenaya-k m'ur iy-it surfeḍḍ,wellah ma aeqleγ kkin. Ubezwi
- Tinin-is...Tira ttwaliγ-tt d tikci n tlelli i wallaγ n umaru ad icali anda yebγa. Taggara n Ddayxa? Yal yiwen deg-neγ yezmer ad ikemmel aḍris-a akken i s-yehwa. Kemmel-itt ihi a Mesṭafa γef lxaṭer-ik.
Ma d kečč a Winna n da d tidet ttemyaken anzi sin yiḍrisen-a. Lufan i qqimen akken llan ama d Ddayxa , ama d argaz-nni i icemten talfi ur tufiḍ d acu ara yeḍrun yid-sen deg wayen n diri, maca amdan yettḥulfu, yessaram, yettnadi dima ad tbeddel fell-as, ulac γur-s tawant, ma yewweḍ ayen iγef yettnadi, din din ad d-ilal yiswi-nniḍen iγef ara d-inadi... Ubezwi
- Tinin-is...Tira ttwaliγ-tt d tikci n tlelli i wallaγ n umaru ad icali anda yebγa. Taggara n Ddayxa? Yal yiwen deg-neγ yezmer ad ikemmel aḍris-a akken i s-yehwa. Kemmel-itt ihi a Mesṭafa γef lxaṭer-ik.
Ma d kečč a Winna n da d tidet ttemyaken anzi sin yiḍrisen-a. Lufan i qqimen akken llan ama d Ddayxa , ama d argaz-nni i icemten talfi ur tufiḍ d acu ara yeḍrun yid-sen deg wayen n diri, maca amdan yettḥulfu, yessaram, yettnadi dima ad tbeddel fell-as, ulac γur-s tawant, ma yewweḍ ayen iγef yettnadi, din din ad d-ilal yiswi-nniḍen iγef ara d-inadi... Zdi-t deg Facebook | |  |  |  | |
|