TARMIT-INU G TẒURI D TIRRA
Seg yiseggwasen itamrawen (80) ayd lliγ ar ttarmeγ tirra n tmedyazt. Imyasa-d wakud-nnaγ d tifi n Usadrer Wiss Sin n teqbaylit d-izzruyen yiwet n tesgilt n tmedyazt ar yakka awal i tεerrimin d yiεerrimen, timedyazin d yimedyazen ittelmaden.
Aruγ tamedyazt s taεrabt, aruγ-tt s tefransist, urmeγ-tt awd s tneglizit. Aruγ s yisekkilen iεraben imkinna aruγ s yisekkilen n tfinaγ d winin temεemmrit neγ talatinit ; widdeγ imeggura ayd stiγ acku ssneγ is fessusen i tγuri n tmaziγt d ulemmud-nnes. Winna iran ad nettaru s tfinaγ zeglen g tenbaṭ-nnsen acku ran hilli ad zdin Yimaziγen d tsertit n tmarrayt d ufulklur ; nekwni nra ad tgem tutlayt-nneγ g tlelli d usetrer meqqar ur nugiy amur-nneγ g ufulklur, ur idd ad t-neg.
G tmedyazin-inu, sawleγ γef uzγiγ d tlelli, aruγ γef tmukras n tmetti tamaziγt idduhdan, walu mayed as-isskanen abrid s asidd d tudert. Ufan-tt yixendallasen nna γifes ittnuyen a riss tteggen isekkinen-nnsen ttun agdud-nnsen irebbjen.
Idrus digneγ nekwni s Yimaziγen mayed yakken atig i tmedyazt, ar nesselku imedyazen allig druγ amuγ awd nekkin g winna isselkun iγfawen-nnsen. Mer idd i yitsen yimeddukkal amm Muḥend SΣIDI d Ḥemmu KEMMUS d yismunen n tẓuri ikaṭalanen Jurdi BADYIYYA d Juzip MARYA JARKI isissnen kigan tamedyazt-inu γur Yiṛumiyen allig aγulen Yimaziγen ukin d watig n tmedyazt tamaziγt. Maca Iṛumiyen ur ssinen timedyazin-inu imkinna gant, is hilli γran isuγulen d yismummuyen nna asent-giγ s tefransist –nisin asuγel is iga assefreγ meqqar nenurez diges- g nn-ufan azal axatar. Ayenna asen-innegzan ad t-akzen sgulan-asen-t-inn yinaẓuren-nneγ imariren yusin timedyazin-inu gen issent tizlatin γudanin.
Ad beddeγ daddeγ ad snimmreγ akw inaẓuren d ssareγ tawuri zund : Cucu, Imenza n Tlelli, Saγru, Times, Tinba, Anegmar, Taγensa. Widdeγ ayd irnan afud i tmedyazt-inu imkinna i-sbeγsen ad nadaγ ugar sγuduγ ayenna ttaruγ. Ad awd snimmreγ Amussu Adelsan Amaziγ g tesdawiyin nna aγ-yakkan akud d udγar g nn-nesselkam taẓuri-nneγ i kigan n medden.
Meqqar da ittiγil kra is nn-igula wahli g tirra d wubuy n tiwan ur da ittakey d uzgal-nnes ard imyafa netta d kra yaḍen γur iseksiwen yaḍnin d tektiwin stinin. Tsul tella tmukrist n mayed isemyassanen imedyazen imaziγen isemmegraw-ten amm tmesmunin maca ur illi kra isawalen γef uya imkinna walu mayed issififen ayenna ittyarun neγ ittyanna ad d-issufeγ ayenna igan tamedyazt d uyenna ur tt-igin.
Illa yiwen ugraw n yimedyazen imaziγen g yiwen usmel isem-nnes www.poetasdelmundo.com, tidenγi Tamazγa. Amuγ g winna d tinna t-isbeddan ; wahli ayd diges yamun maca ur ta telli kra n twuri g nettemrara awal γef tmedyazt tamaziγt d tirra acku tella tmukrist n tirra d usekkil s nettaru. G usayrur-a, nufa ad naru ayenna nra d uyenna igan tamukrist g yiger n tsekla s umata d tmedyazt s ustay maca drusen kigan yimyura-nneγ ikkaten anfa g twuri-a, γalen idd γas aserrus n snat neγ kraṭ n tmedyazin ayd igan tawuri ; llan akw winna d tinna ur ğğin iseqsan mayed innegzan neγ mayed tra tmedyazt tamaziγt, asra ar ttinin nwis walu nitni d mi ittilin tawuri. Ad d-aγuleγ s tmedyazt-inu iniγ is ur taγ g tmedyazt tamaziγt taqburt. Nekkin ẓḍiγ timedyazin-inu nil tmedyazt taqbaylit maca rniγ-as kra seg uyenna d-ugmeγ g tmedyazt tafransist ; aya mek nsawel g tiṣki. Tettwassen tmedyazt taqbaylit d tefransist s uzizzel n tmeγrut idrusen g tmedyazt tamaziγt taqburt. Akat n tmedyazt, kkiγ ufiγ-as yiwet n tγarast s ides ttmuneγ : da tteggaγ tizlit ar as-sniliγ iwaliwen as-d-yusan, asra kkseγ-as anya zund tt-griγ g usemdey. Suleγ awd dγi zdiγ g ubrid-a, netta ayd isefsisen i yimariren tifi n tezlatin meqqar ilγet unada n unya.
Γuri kraḍ n wammuden n tmedyazt d-iffγen g Kaṭalunya :
· Anfara Desglaç g 2005
· Taskiwin g 2008
· Ha-yi g ubrid g 2009
Meqqar nniγ aya ur inumik is gan yidlisen-a winu γas nekkin maca ccareγ-ten d yimeddukkal-inu inaẓuren ikaṭalanen Jurdi Badyiyya d Juzip Marya Jarki d unaẓur amaziγ Muḥend Sεidi. Tiwizi-nneγ llan diges awd yidlisen El te a Merzuga (Atay g Merzuga), Els 37 d’Anefgu (Kramraw d sa n Unefgu) d Elegia (Asefru i yiman) d-issafeγ Jurdi Badyiyya. Nekkin amuγ s usuγel-nnsen s tmaziγt.
Da rettuγ ad afeγ kra n twizi izeddigen g tmazirt af ad d-ssufγeγ idlisen-inu yaḍen da acku da ttakiγ is gan yidlisen-inu imezwag. Maca ur da ssurufeγ i yitsen Yimaziγen i-izzerẓagen tawuri n tmazirt acku tekka γifi tin yitsen yimeγnasen n ukabar n Umussu Tanamurt Taγerfant yurmen ad i-nn-siwin s γursen. Ar i-ttqawalen ad i-d-ssufγen adlis-inu Tanemmirt i udrar –isulen da itteqqel ar assa- maca uznen-d ttren-i ad amuγ g uγmis-nnsen Tidmi. Ugiγ tasemsaṛt-nnsen bbiγ idsen akw izdayen seg wass-nnaγ.
Snaγseγ seg wahli aya is idrus uswingem-nneγ g tẓuriwin, dinna s teddid ur da ttafad γas winna ittarmen tamedyazt maca idrus kigan dinna g nn-tesniγised tilli n tẓuriwin yaḍnin. Nessen idd sat as llant tẓuriwin, ur idd snat. Tella tmedyazt tili teklut yili uẓawan d umezgun babasent imkinna illa usreqqet d tallast d ssinima neγ iniẓri.
Inger tẓuriwin nna urmeγ tella tallast d umezgun ; meqqar nniγ aya γas tarmit ayd iga imkinna iga tisurifin timezwura g tẓuriwin-a. taggara-a, nessafeγ-d nekkin d umyaru amaziγ Lḥu AZERGI yiwen wammud n tsiway n umezgun, azwel-nnes Is nsul nedder ? γur Teẓrigin Timaziγin g Fransa aseggwas-a n 2010.
Iskiččen nna aruγ fkiγ-ten i yitsen yinaẓuren ten-yuraren g tesdawiyin d tmesmunin ; ad bedreγ digsen askičč Imicka d Ba Sekku d memmis, ilin yiskiččen ur ta ittyuraren zund Iwer-d d Yiwer-inn, Tigert n Mkerḍul, Ameṭṭa d Tetrit…atg
G tama-a, ad snimmreγ anaẓur-nneγ ameγnas Ḥmad ΣLAL d yismunen-nnes itteggan ussisen-nnsen ad ssilin amezgun amaziγ ar rettuγ ad uten yimeγnasen d tmeγnasin n Umussu Adelsan Amaziγ g tesdawiyin neγ g tmesmunin anfa g umezgun d tẓuriwin yaḍnin s ussudes n twuriwin tidelsanin g akkan akud i yinaẓuren d tnaẓurin-nneγ ad d-ssiγen ayenna illan γursen. Awd inaẓuren, iqqen-ten-inn ad munen gen timesmunin-nnsen d trubba g ttafan ad ssikzen tilli-nnsen nnaγen γef yizerfan-nnsen. Ad ur netteqqel s yicenga-nneγ ad aγ-sseknen abrid s tẓuriwin g illa usidd-nneγ !
Σumar DERWIC
Tizi n Yimnayen g 04 abril 2010
Amawal (lexique) : tarmit : expérience ; taẓuri : art ; asadrer : radio ; tasgilt : émission ; asetrer : modernisation ; sselku : mépriser ; snimmer : remercier ; tiktiwin : idées ; tameγrut : rime ; asuγel : traduction ; anya : rythme ; tisiway : pièces ; ammud : recueil ; anaẓur : artiste ; tidenγi : rubrique ; adlis : livre ; tasertit : politique ; amezgun : théâtre ; asreqqet : sculpture ; taklut : peinture ; tallast : nouvelle, conte ; assudes : organisation ; amussu : mouvement ; tiẓrigin : éditions ; icenga : ennemis ;izerfan : droits ; akud : temps ; isekkilen : caractères
--
AR TIMNILIT (au revoir)