
IXEF XI
Muḥend U Ceεban, amsaki n yeγsan*.
(D asmekti/tajmilt i Muḥya.)

Akken ara aγent teftilin, ad nwali sin igarfiwen sεeqεiqen γef yiwen wergaz, wissen yemmut, neγ yerra iman-is kan yemmut?!
A d-iεeddi yiwen wergaz, ad yettsekkid γer igenni, ad yedεu γef igerfiwen-nni : Ecc, ad tafem ay ufiγ!
Akken ara yesked γer lqaεa, ad iẓer winna yemmuten; qbel ara yerwel, a d-yessegri awal-agi : Ur ẓriγ, ur walaγ!
A d-iεeddi wis-sin, ad yettsekkid γer igenni, ad yettmeslay i yiman-is kan : “Iban usigna-s tekkat.”
Ad iger kra isurifen ad yenneqraε, akken ara iwali winna yemmuten, ad yerwel.
A d-iεeddi wis-3, ad yerr srid γer lmeyyet-nni, ad yettmeslay i yiman-is kan : Qqaren" lmut d taseṭṭart". A wagi meskin tekcef-it. Aw! Ur yufi ara akk anda ara yeγli, almi i yeγli di tlemmast n webrid am ccriḍa?!
A d-jbun fell-as sin-nni n sgellin, a s-d-yini 1-nni :
- Ẓriγ-k-id!
A s-yerr wis-3-nni :
- Ad teẓreḍ meẓriru, u am netta a k-teḍru!
Wis- 2-nni :
- Ṣḥat, werwat!
A s-yerr wis-3-nni :
- Yewwet wedfel deg wedrar, tesmeḍ-ines di sswaḥel.
A d-yernu deg wawal-is : Aḥeqq baba-k u jeddi-k, ar d rkun iḍarren-nwen deg bu ikurdan.
- Sin-nni γef tikkelt : Amek, amek ?!
A sen-yerr wis-3-nni :
- Attan temmekmek, d almi d ulamek!... A fiḥel a s-d-tezzim i wedrar aεmam. Tura i ken-id-ẓriγ tεeddam ssya. Yaεaǧaba ya Rebbi, ur tezmirem ad as-tcehhdem ula d cchada?!
- 1-nni : D cchada kan, daya?
- Wis-2 : La ilah illa Llah, Muḥemmed rrasul Llah. Ad yesteqsi 1-nni : Amek i s-qqaren i tinna akken i yettcabin γer" min cceεb, wa ila cceεb " ?
- 1-nni : Qqaren-as : Wa ilayhi rajiεun.
- Wis-3-nni : Anda t-teẓram ma d ineslem neγ d amasiḥ? Yak tura, tella tlelli n ddin.
- Wis-2-nni : S yisem n baba-s d mmi-s, d leqdasa n terwiḥt-is. (Dagi, ad yeg akken ttẓallan imasiḥen) Ad yesteqsi 1-nni : Amek i s-qqaren i tinna akken" uγebbar»?!
- 1-nni : Nekka-d seg uγebbar, u ad nuγal akk d leγbar.
- Wis-3-nni : Akken i yezmer ad yili d ineslem neγ d amasiḥ, i yezmer daγen ad yili d uday.
Sin-nni γef tikkelt : Tagi n wuday, ala kečč i tt-yessnen!
- Wis-3-nni : Ẓriγ-ten xeddmen akka (ad ihuzz iman-is, akken ttẓallan akken wudayen), meεni, tebra ma ẓriγ d acu d-qqaren!
- 1-nni : Lḥaṣul, lwaǧeb-nneγ aql-aγ nexdem-it...
A s-yegzem awal wis-2, a s-yini i wis-3 :
- Ad yessimγer Rebbi lajer-nwen! Ihi ttebqa εla xir.
Akken ara gren kra isurifen sin-nni, a sen-d-yessiwel wis-3 :
- Aaw! I wagi i yi-d-teǧǧam akka da, εni a t-ččeγ d akurdas neγ d «ṣṣusis»?!
- 1-nni s wewham : I nekkni d acu yellan deg ufus-nneγ a t-nexdem?!
- Wis-2 : Σni a t-nawi a t-nečč d acedluḥ?!
- Wis-3 : Xerṣum ad nẓer d acu i d ssebba n lmut-is, imiren yeshel lḥal.
- 1-nni : DayaKan?
A d-yaẓ wis-2, ad yesked lmeyyet-nni, a d-yini : - Ssebba-as d lixṣaṣ n tmezduγt.
- 1-nni akk d wis-3 γef tikkelt : Amek, amek?!
- Wis-2-nni ad ikemmel awal-is : Ih! Ad yili ur yesεi ara tamezduγt, neγ yeḍyeq nezzeh deg wexxam-is. Dγa mi t-id-tekcem lmut, yemmekta-d tinna akken : "a tt-iwesseε Rebbi fell-as deg wexxam n lebda". Xerṣum atan yemmut di listeε, u yekkes γef twacult-ines ṭṭiq n yemεezzan.
- 1-nni : Awwah!! Mačči akka, mačči akka! (ad yesked lmeyyet-nni, ad yernu deg wawal-is) : Ssebba-s d lixṣaṣ n cci.
- Wis-2 akk d wis-3 : Amek?!
- 1-nni : "Wejh xruf meεruf ". Di tudert-is anda ara yerr a tt-yaf teqqur : Baḥ! Ulac! "Makanc"! "Rien"! Llah inub!... Asmi t-id-tekcem lmut, yemmekta-d tinna akken : " Inna Llahu la yuḍeyyiεu ajr elmuḥsinin ".
Yernu yeḥṣa, ṭṭuqqten wid ikeccmen lekluf, akka am nekkni. Dγa, yerra-d γer da, xerṣum atan yekkes anezgum n temṭelt i twacult-ines. Yak teẓram timṭelt γer γur-neγ tugar tameγra : Wagi d seksu d weksum, wagi d lberquq, tagi d lqahwa d latay, acḥal d ṭṭelba, acḥal d tikerryas. Sebεa wussan d sebεa wuḍan, lmut welwexda...
- Wis-3 ad yesked lmeyyet-nni, a d-yini : Yexḍa! Ssebba-s d meḥyaf n tumas : kksen-as nnekwa-s, leqqmen-as iles-is, rnan beddlen-as isem-is, qelεen-t-id seg iẓuran, almi yuγal d wi ur nefri.
Dγa, yemmekta-d anzi-nni “ Ttif taruẓi kennu, ttif lmut azaglu”. Yedder d aγrib di tmurt-is, yegra-d d meqber mensi di laxert-is.
- 1-nni akk d wis-2 : Lmut yiwet, ssebbat ṭṭuqqtent.
- Wis-3-nni : Ilaq-aγ ad nẓer : melmi, amek d wanda yemmut.
- Wis-2 ad yesked lmeyyet-nni, a d-yini : Wagi n tefsut n Prag, n 1968. Tenγa-t tbuzeggaγt, buḥemrun.
- Sin-nni γef tikkelt : Amek i t-tεeqleḍ?!
- Wis-2 : Axaṭer, atan werraγ wudem-is.
- 1 ad yesked lmeyyet-nni, a d-yini : Wagi n lexrif n Tyan An-man, n 1989. Yenγa-t ssiwriγ, buṣefrun.
- Sin-nni γef tikkelt : Amek i teḥṣiḍ aya?!
- 1-nni : Atentad qemcent wallen-is, ffγen-t idammen meskin.
Wis-3 : A wagi n tefsut taberkant-nni n 2001. Yenγa-t “ buxeḍrun ", yettγil-it d afus uberrani.
- Sin-nni γef tikkelt : Ayen ?!
Dagi, a d-tekcem terbaεt-nni ideg yella ucennay, a s-d-zzin i lmeyyet-nni, a s-d-cnun yiwet tezgart si tezlit-agi n Lewnis At Mangellat :
"Gezmet taciṭa
Aẓar a t-id-neḥyu
Sefḍet kra d-nenna
S idammen-nneγ a t-naru
Mi tmeḍlem ass-a
A d-iban yiḍelli
Ad nili, ad nili, ad nili...
Lmeyyet, ur d-yekkir Ara, tarbaεt akk d ucennay ad ffγen.
- A d-yenṭeq 1-nni : Ay akken yebγu yili, i tura amek ara s-nexdem?!
- Wis-2 : A t-nemṭel, daya.
- Wis-3 : A bbag, a bbag! D tagi i wumi qqaren akken: "Rfed a Benyeεqub, ad tmeṭleḍ ". Ur d-yeqqim wayen yeffren a lγiḍa. Mdel fettus iban-d qejjir, mdel qejjir iban-d fettus.
- Sin-nni γef tikkelt : Amek ara s-nexdem ihi ?!
- Wis-3 ad ixemmem cwiṭ, a d-yini : Win ixedmen kra n tucbiḥt di ddunit-is, ad yessuter seg ssadat ṣellaḥ akken a t-id-rren. Amexluq ad yekker ad yuγal s axxam-is, nekkni a d-nenser am wanẓad seg wudi.
A d-tekcem terbaεt-nni ideg yella ucennay, tikkelt-a a d-yeddu yid-sen ccix. Ccix a s-itezzi tamellalt i lmeyyet-nni, ma d tarbaεt-nni a s- d-zzin i lmeyyet, ad εemren fell-as lḥeḍra s ibenduyar, a d-cnun :
Tamellalt-iw i ttezwiq
Leεnaya n Sidi Seddiq
Win yettẓallan, yettseddiq
A t-yemneε Rebbi g ṭṭiq.
Lmeyyet ur d-yekkir ara, at terbaεt ideg yella ucennay akk d ccix ad ffγen.
- 1-nni : Awwah! Mačči akka, mačči akka! Yal yiwen ad yedεu iman-is, yak qqaren : "yal aqerruy s tcacit-is ". Ad yeqqim γef tgecrar zdat uqerruy n lmeyyet-nni, ad yessemdi urawen-ines γer igenni, ad yedεu :
Ttxilk a Ssi Pertuf
Γas kcem lekluf
Argaz atah yeḍreḥ
Glu-d s umeṣruf
Akken a d-yaγ lehyuf
Dagi, a d-tekcem terbaεt-nni ideg yella ucennay, tikkelt-a yedda-d yid-sen yiwen wergaz d "aḥcayci", yegla-d s usebsi akk d «rrengila « (d taccuyt ideg ttkeyyifen lkif, imaṣriyen). Aḥcayci-nni ad yettkeyyif, ad yesbuxxur di lkif, tarbaεt-nni a s-d-cnun yiwet tezgart si tezlit-nni n Lwennas Matub :
Ǧǧet-t ad iduṛ
Igirru n lkif
Yes-s ad neṣher...
Lmeyyet ur d-yekkir ara, at terbaεt ad rren yid-sen aḥcayci-nni, ad ffγen.
- Wis-2 : D tagi i wumi qqaren akken : «iḍarren-is deg ubellaε, netta, la yettmami-d ddellaε» (dagi ad ixemmel i iḍarren-is, amzun ad yezger i wasif). A d-yejbed 1-nni seg yiγil, a s-yini : A k-id-εezzint! Wexxer akin, teẓreḍ dadda-k! Ad yerfed ifassen-is γer igenni, ad yedεu :
A Lalla Mjilat
Ma a γ-tefruḍ tamsalt
Argaz atah yeεweǧ
Γas xḍeb-as-d tinnat
S tayri-s yettwat
Yebγa ad yejweǧ.
Dagi, a d-tekcem terbaεt-nni ideg yella ucennay, tikkelt-a glan-d s teslit; ad εemren urar, ad ceṭṭḥen, amzun d tameγra i s-gan i lmeyyet-nni, u γef waya i s-d-wwin tislit. Ad yefru wurar, lmeyyet ur d-yekkir, tarbaεt ad rren yid-sen tislit, ad ffγen.
- A d-yenṭeq wis-3 : Qqaren-as : «Wa yejweǧ ur yendim, wa yeẓẓuγur aglim, wayeḍ yettxelliṣ ayen ur yexdim". Nnan-as : "D acu i k-ixuṣṣen ay abuεeryan? Yenna-yasen-d : D tixutam"! A d-yejbed wis-2-nni seg yiγil, a s-yini : A k-id-εezzint! Wexxer akin, teẓreḍ zizi-k ! Ad yerfed ifassen-is γer igenni, ad yedεu :
Kečč a Ssi Leḥlu
A ṭṭbib n walu
Argaz wwten-t lejnun
Ddwa s lkilu
Ad yejji, ad yeḥlu
Ad yezhu umeγbun.
Dagi, a d-tekcem terbaεt-nni ideg yella ucennay, tikkelt-a yedda-d yid-sen yiwen wergaz d "amejjay", yettdawi s leḥruz akk d leḥcawec. Amejjay a s-iεlleq leḥruz i lmeyyet, tarbaεt-nni a s-d-cnun yiwet tezgart si tezlit-nni n Ṭaleb Rabeḥ :
Ay amalu
Yerxeṣ leḥlu
I yeγlayen d lqareṣ
Yerxeṣ leḥlu...
Lmeyyet ur d-yekkir ara, at terbaεt ad rren yid-sen amejjay-nni, ad ffγen.
Wis-3 ad yerfed ifassen-is γer igenni, ad yernu ad yedεu :
A Muḥend U Ceεban
Llem-ik iban
D win n isefra
“Librubru" akk ttrun
Deg-k la ttraǧun
Γef yimi n tewwura
Bγan amezgun
Inzan d lemεun
D kra isefra.
Sin-nni (1 akk d wis-2) ad qqimen ifassen-nsen γef leḥnak-nsen, ad ttraǧun zdat n tewwura-nni yellan d “tadlegt neγ ddikur ".
Wis-3 ad iwehhi γer lmeyyet-nni yeẓẓlen di lqaεa, a d-ikemmel asefru-ines :
Ma yella d «kapičču"
Udem ukawečču
Di targit yewḥel
Yennum itettu
Yeggumma ad yecfu
I tidet ireggel.
Din kan, a d-yekcem yiwen wergaz (Muḥend U Ceεban) ad icennu :
Uh ay aẓerẓur
Ḍfer-it γ lbabur
Ini-as i wacu i yi-iγurr...
Ad yekfu ccna-s, ad yuγal ad yettmeslay i yiman-is Kan : Lliγ di Lḥemmam n Sidi Yeḥya, ssirideγ tiγessatin-iw, almi d-sliγ i usiwel : A Muḥend U Ceεban...! A Muḥend U Ceεban...!
Kkreγ ddzeγ-d tiberdatin-iw ssyen; i wakken a d-awḍeγ γer da. Alammi d-kkiγ d Tefreg, ddehmeγ-d d Ǧεefra, u zegreγ-d d Genzat n At Yeεla.
- Ad yesteqsi wis-3 : Efk-aγ-d agarru!
- A s-d-yerr wis-3 : Ur sεiγ ara.
- Muḥend U Ceεban : I ccemma tesεiḍ?
- Wis-3 : Ur sεiγ ara.
- Muḥend U Ceεban : Ur tesεiḍ ccemma, ur tesεiḍ ddexxan. A nnger-ik ma d keččini i d aqbayli?! Yernu ahat tettzuxxu yes-k mamma-k, u ad as-teqqar : Ǧǧiγ-d mmi d argaz?! Ad yernu a t-yesteqsi : I tura d acu tebγiḍ?
Wis-3 ad iwehhi γer lmeyyet-nni, a s-d-yini : - Yugi a d-yekker!
- Muḥend U Ceεban : D acu i yi-tewqeε deg-s, nekkini!
- Wis-3 s wewham : I wacu i k-d-ssawleγ ihi?!
- Muḥend U Ceεban : Ahat yebγa ad yeḥkem?
- Wis-3 s wewham : Anda ẓriγ nekkini!
Muḥend U Ceεban ad yerfed ifassen-is γer igenni, ad yedεu :
Ttxilk a Ssi Gudaṣ
Yulin s uqerḍas
Argaz atah yewhem
Meskin d aferḍas
Xuṣṣent-t tissas
Yebγa ad yeḥkem.
Mi ara yesked di lmeyyet, a t-yaf ur d-yekkir ara, a d-yini :
- Wagi, d amagday, yexḍa i"lippuč” akk d «likudiṭa"! Wagi, ala Muḥend U Yeḥya i s-izemren.
Ad yerfed ifassen-is γer igenni, ad yedεu :
A Muḥend U Yeḥya
A bab isefra
Kečč d mmi-s n lǧid
Tafsut d taberkant
Tegnewt d tazeggaγt
Aql-anaγ nettγiḍ.
Din kan, a d-yekcem yiwen wergaz, yelsa-d akken i yettlusu Muḥya (tacacit akk d ukebbuḍ...), a d-yeggar isurifen s leεqel kan.
Dagi ad nsel i yiwet tezgart si tmezgunt n Muḥya : " Si Nistri".
Akken ara teḥbes (tasfift ideg tella tmezgunt), argaz-nni (yelsan am Muḥya) ad yessers afus-is γef yedmaren n lmeyyet-nni. Aneggaru-yagi ad yergagi neγ ad yezlez, a s-yales i tikkelt tis-snat; tikkelt tis-kraḍ (3), a d-yekker lmeyyet-nni, ad yettḥukku allen-is, akken i ixeddem win ur nerwi iḍeṣ. Tarbaεt-nni ad wehmen nezzeh.
A d-yenṭeq γer γur-sen lmeyyet-nni, s tuzzma :
- Lliγ kan ṭṭṣeγ, tekkrem tessakim-iyi-d!
Argaz-nni (Muḥya) ad iwehhi γer winna, a sen-d-yini i terbaεt-nni i iwehmen :
- Xdem lxir tura deg weqmayli!
Lmeyyet-nni i d-yekkren, ad yettǧellib am izerzer (taγzalt), a d-icennu tizlit-nni n Σebdelqader Meksa :
Yemma tezla-yi
Baba yuza-yi
Lwacul ččan-iyi
Σica weltma
Ttxilem jmeε iγessan-iw...
-Argaz-nni (Muḥya) :
Yenna-yas baba-s i mmi-s :
A mmi lεibad-agi urεdilen ara :" yella walbeεḍ γas yella, ulac-it, yella wayeḍ γas ulac-it, yella".
Argaz-nni ad yeffeγ, at terbaεt-nni ad refden ifassen-nsen γer igenni, ad dεun :
A Muḥend U Yeḥya
Steεfu tura
Inig di talwit
Gar-aneγ tezgiḍ
S wayen i γ-d-teǧǧiḍ
A bab n teqbaylit.
Dagi, a d-yekcem ucennay, a d-yecnu kra si tezlit-nni n Yidir "Ay arrac-nneγ» :
Γas iruḥ walbeεḍ
Γas yella wi nfan
A d-kkren wiyaḍ
Ara sen-yeddmen imukan...
…Ad xsint teftilin.
Wehran Mayyu 2005

Ameskar: Ğ. Benεuf