A DTEPEPRREE EDTEE U ZEREMM.
Eolaipepre aedt iyi iddee esseqsie em, aedt iyi iddee esseqsie emt fella essen, esen ep’tten amakene aye’tten esen en meddenee. Immi ckunui ur ‘tten ett esén em ara, ihhi ae’ckken iddee ehdtepr ep fella essen. Egge u gjenné, (suq), enn esen en belli edt i regjazen ei elhê enne, edt i regjazen ei ulap enne !
I regjazen aggi edt atte ï ullêeen i mellalen, edt attee u afudt a meqpran. Edt t aggi aye edt t aittée emy egjjê en meddene affee i regjazen aggi dtegge u gjenné ennee t awlêe ennepee. Uanigje dtegge t adêrtt ennesenee, awtassee meddenee ei egge eckpreh enne Cixe Arezsqie edtee u medackel isee Sie Laprvie, a mezoaru aggi, edt cixe, neppe edt a meravw ennee t adêrtt, a negjjaru aggi, edt a meddêss, neppe edt a sujjaiy, ennee attee t adêrtt.
Sie Laprvie ?
Tup eye edtt dtaoi awtassee î awtanen, eye gjezme ta magirtt, eye gjezme i idtêmeen, eye edtt elef uidte neppe tidte ei necktî enne ue eye edtt cudë uidte ei eprezs enne neppe ei lupzsem ennee, ammadte i medtanen, ammadte i peprsioen.
Cixe Aprezsqie, netttat eye edtt arru ‘lehruz’ ie uidte neppe tidte eotê en ‘lejnune’ ammakene netttat tup eye qaprre. Tikuale, affakene iddee eye efep u aoal, eye essefsêé aldun !
Sie Laprvie edtee Cixe Aprezsqie ur edtt zsube en ara arree t adêrtt ennee addat siuama vavee ennee u muwén, edt a medtan neppe edt a peprsio, eye âooy assen ‘ddee a serdtuen aedt erkev en !
Aye aggi ecprew en’tt segge yale yioenee.
A cetal ? Edt t apêwtt neppe edt a qeloac neppe edt ipidt, neppe edt a zegjere neppe edt a peyël, neppe edt a serdtuen, neppe edt t ixsi, edt Sie Laprvie itten ei edtt aoew enne arree u dainin, madte i medtanen, edt nuteni ei egge edtteddu enne arree puprree ess eskudte ur ewtéf en ara ta segjêe.
Dtegge yioenee u nevdtuo akene, ennee yioettee t alliytt akene, eye eply’ddee eckranee u awtên akene, uisene amecke akene, meddenee akkee tup edttemyelluy en, ete eply’ddee fella essen yioettee ennee t iwteprmeltt akene itten ei errê enne akkee edtt ergjigjy en segge t aolêe.
T ickeltt ennie, Cixe Aprezsqie edtee Sie Laprvie ur edtt efep en ara segge i xamen ennesenee seggakene ezgê en i muwên aye’tten iddee ei edttas enne.
Segge t nezzaytt arree t meddiytt, i xamen ennee Cixe Arezsqie edtee Si Laprvie, uagi aedt eye eckcem, uagi aedt eye efep, seggaken awtên ennie eye ewtef xillae meddene, yaxi ellê en mawie uidte ei mutt en.
Attee t adêrtt, a regjaz ta mewwtutt, Cixe Aprezsqie eye ârrû –ee- assen ‘lehruz’, eye esse esoe assen amên aye netttat eye ‘eprqê’ ‘ddee.
Cixe Aprezsqie tup eye qaprre :
“Edt Prebbi icken iddee ei qâsî enne, ett jupre em, ett efep em ie i vereddten ennee Prebbi !
Ta mewwtutt ennee Cixe Aprezsqie ur ass eye ehoê ara u aye ennie, ete ennê ie u regjaz isee :
- Aqele ick ett erré ew app a xam edt ta qeprravtt !
Cixe Aprezsqie ur ass eye errê ara aoal, eye ussu ‘ddee kane, melmi ete mâqel arree puprree ess, eye essecken ass’ddee a kemmic isee ei tcâpr enne edt i suprdiyen, edt i dterimen. Ue yioettee t qufttt akene edt ta mezsiantt ete tcâpr edt ti mellallen.
Ete ezmumegj daooee ilitem melmi ete emy ennê ue ete ennê ie u regjaz isee :
- Turae immi itten ualî en –ee- allen ioee, oelleh, oelleh, oelleh, arree t ickeltt aggi aedt iyi iddee appe ew senattee ti qendtüêpr ! Yioettee ae’ttt else ep, taiwe, ae’ttt seddeq ep affee yemmat, ârgjê ep’ttt ieww uezriy, maolace, aedt upal ep arree u xam ennee vavat !
Segge asmi eye cîxe Cixe Aprezsqie dtegge t adêrtt aggi eynesee, eye exdtem ainne yioenee ur eye ezmér ae’tt eye etttu ! Amere matcidte netttat, tili eoladte Yidtire ennee attee Vehlule aedt eye emett segge u saoprap ennie itt ei ewtef enne ï âessen ennie ei ezry enne ! Tup eye ârrû –ee- ass ‘elherz’ ue Sie Laprvie tup eye egjzem ass’tt.
Acukane, Yidtire ennee attee Vehlule tup eye qaprree belli edt Cixe Aprezsqie itt ei essujjée enne, ue Sie Laprvie ur ass eye ehoê ara u aye ennie !
Amere matcidte Cixe Aprezsqie, tili eoladte Sie Ackellie ennee attee Qasie tili eye mutt neppe eye ezlegj u ipéle isee segge u awtên ennie itt ei ewtef enne ilindie. Uanigje asmi Cixe Aprezsqie asmakene iddee eye eply affee t selenntt, edt Sie Laprvie itt ei cude enne, itt ei dtâoî enne, aye ass ei egjê enne ti ijviprtt !
Cixe Aprezsqie ur eye edtt erry ara Sie Laprvie, acukane yale melmi ae’ddee eye meckti asmi aye ass eye cude a fëse isee, yaxi eye edttetttu acu ei ellê ennee gjarra essen, edtt szubë ent ass ti isemmen isee.
Qaprre en belli yale a seggas melmi ae’ddee eye aoew ‘el îdt’ a meqpran, Sie Laprvie eye zellu eqprive ie u zegenn ennee attee t adêrtt î îxefféeen ennesenee.
I xamen ennee uidte ennie akkee ei ellê enne egge Fepransae, egge Biljik neppe egge Lalmane, edt Sie Laprvie aye assen ei zellu enne î îxféeen !
Ixfee ? Ae’tt eye ezlë, ae’tt eye azzu egge t iqemmectt ennee t iwttee ! A selêxe ? Essee u icere ennee u debbuz isee ! Segge t nezzaytt arree a zegenn ennee u aess aedt eye fake semmusee neppe seddisee î îxféeen ! Segge t nezzaytt arree ta meddiytt ae’ddee eye elqew t affêe ennee ti igjzsêl !
Cixe Aprezsqie tup eye qaprre :
- Edtt aooy en iyi iddee kane ti veprdtiyen !
Tup eye edtt asem segge Sie Laprvie ei eproê enne utcciy ennee ti igjzsêl !
Cixe Aprezsqie edt cixe ennee t adêrtt ennee Sie Laprvie, evvue meraoee i fêseen, ammakene tup paprre en ass. Asmi cixe Aprezsqie tup eye edtt ugir aedt eye eppre ‘leqpran’ dtegge t qeprravtt, sie Laprvie tup eye elhê ‘ddee edtee t ckesaott edtee u ckerêze edtee u seroete ! Affee aye ennie, ammakene tup eye qaprre Sie Laprvie, ‘’Assae, Cixe Aprezsqie eye ezgê u qenduepr isee edt a mellal’’.
Cixe Aprezsqie edtee Sie Laprvie, tup edtt emy asem en ecuiwtee ! Yadpa segge asmi akkà iddee eye upal Cixe Apreszqie arree t adêrtt ennesenee aedt eye cixe.
Sie Laprvie ? Ur edtt etttu em ara belli tup eye gjezme i idtêmeen, eye gjezme ta magirtt, eye netfe ‘ddee tï upmês, eye edtt sewwtél i qeprrêy edtee ti ämärê, tikuale, eye edtt xiwé ti vardtéeen, eye essedthêpr ie arac, eye essirédt uidte ei mutt enne, axawtepre, eoladte netttat tup eye edtt zsalê. Acukane, t ickeltt aedt eye illi essee ‘luwu’ t ickeltt allae.
Cixe Aprezsqie ? Tup eye edtt arru ‘lehruz’, eye esselmêdt ‘leqpran’ ie i mezsianen, eye edtt zsalê zattee meddenee, eye paprre ‘el fatiha’ melmi eye ellê uinne ei ezoedj enne neppe ei mutt enne.
Segge ‘ldjamaa’ arree u xam isee, a veprnues isee, a qendtuepr isee, ezgê en zeddigj ittee, edt i mellalen. Ta yugjêe, matcidte ta ceplettt isee, ta gjersêe, ur ass eye esén ara. Cixe Aprezsqie, edtt aooy en ass iddee arac ti mellallen, eoladte ti mepapren melmi aye assent eye ârrû eckrane ‘lherz’ edttak ent ass ti mellallen ! Ue ... Cixe Aprezsqie, eye edtt erry ti mellallen ei ur enne eboê ara ! Eye fellu ‘ttent essee ‘leqlam’ isee ammakene tup eye qaprre, ue eye essekêf ittent ! Acukane, eye xedtme aye aggi essee t uferêe affee arac. Sie Laprvie dtapene eye elqew ‘ddee ti mellallen segge attee t adêrtt, acukane, eye edttak ittent ie t mewwtutt isee ittent iddee ei esseboêé enne edt ti irêm. Yioenee u aess akene, en eslê ie Cixe Aprezsqie eye qaprre :
- Ett ecfê em asmi akene eye mutt Meqprane ennee Said ? Edt neckki aye ass eye cude en ta pesmaprtt, edt neckki itt ei essîrdt enne, itt ei egjre enne arree u zseckkêe, ei egge epprê enne fella ess ‘el fidtya’ aye ass ei xîwe enne a salu ! Ue ....Uezligj ennie ennee emmit’see eye efkê iyi ‘ddee kane siua ‘dupru’ !
Uanigje Sie Laprvie, tup en eslê –ee- ass eye qaprre :
‘Ett ualî em turae uezligj ennie ennee Ackellie ennee Meqprane ! Asmi eye mutt vavat’see ennie, neckki edtee Cixe Aprezsqie itt ei essîredt enne, itt ei egjer enne arree u zseckkêe, neckki pez ep, Cixe Aprezsqie allae, erfedt ep ‘ddee affee tï âyett ioee, Cixe Aprezsqie allae, ie Cixe Aprezsqie eye efkê ‘dupru’ ie neckki eye efkê iyi meraoee frank !
Aess ennie, tup eye ellê yioenee u zepal edt a meqpran, edt a pamac allammi eoladte meddenee tup edtt ededt en amzune edt ti fetilen. Arree yale t illée, aedt ett affe em eckranee yioenee eye ezssel i wapren isee eye esserse ‘ddee ta pifëftt isee affee allen isee.
A oerdjeddjin, tup eye esseprpee t izsgjée essee i supuoen isee, Cixe Aprezsqie tup itt dtegge u xam, eye eckpreh a menwtepre, ur eye esserrée ara dtapene aedt eye seroete bace aedt eye idtir !
Kulleccee tup eye edtt aoew itt iddee arree u xam dtegge t alliytt isee. Eola ie netttat tup âckky en –ee- arac belli aedt eye enqepr kane ta mellalltt edtpa ae’ttt eye sume akene edt ta pessastt !
Sie Laprvie ie anua tup paprre en –ee- arac i mezsianen ‘a dtepeprree’ (axawtepre melmi eye essentûe t icettt dtegge u qeprrëy ennee eckranee yioenee edtpa aedt eye evdtë a sumuo dtegge ess siuama eye âckky âlly en’ddee i idtêmeen) eoladte netttat tup itt dtegge u xam, tup eye âssê’ddee puprree ess Belxadj Muxend Ameqprane edtee arao isee i mezsianen iuakene ae’ssen eye sewwtel daooee t selenntt ennie eynesee daooee u qeoipr.
Melmi eye fâke edtee Belhadj edtee arao isee, eye âoew ‘ddee Sie Ackellie Impadte iuakene ae’ss eye egjzem i idtêmeen.
Akenkane eye essentûe t icettt dtegge u qeprrëy ennee Sie Ackellie Impadte eye sume ‘ddee t ickeltt, eye eslê arree nigjee u xam isee ie t apectt ennee u gerëdd ete paprre ass iddee :
- A dtepeprree ! A dtepeprree !
Sie Laprvie, ete efep itt t aittée, eye eqel akkee edt a zeggap ue eye edtt qellév affee uagi aye ass iddee epprê enne essee u isemmee aggi eye eckpreh.
Ebla ma eye ualî a gerëdd ennie, eye egjer a fëse isee arree u icieooé ‘see eye ekes ‘ddee dupru ue eye qaprre :
- Axxe eae a qecic dupru axxe ! iuakene ae’ddee eye vine bace ae’tt eye eote essee u depap iddee eye edem segge t issée.
Melmi Sie Laprvie eye weggepr a dtepap ennie ei ellê enne gjerree i fêseen isee, a qecic ennie eye efep ‘ddee segge dteffirree t selenntt :
- Eea zizit Laprvie edttxile ickee efke iyi iddee dupru ennie ihhi ue ae’ckk gjale ep arree segge assae ur upal ep ae’ckk inni ep aoal aggi.
Sie Laprvie eye mâqel itt, eye mâqel itt, eye egjer a fëse isee arree icieooé ‘see eye edem ‘ddee dupru ennie ue eye weggepr ass ‘ttt.
- Axxe ittt ugir ae’ddee appe ew ti zsidtanen oeqvele ma ae’ck iddee eye affee dtae Cixe Aprezsqie ae’ck eye sume ammee t mellalltt.
A gerëdd ennie eye edem ittt ue eye âzel ammakene edt ta reolê aye egge eroel.
Cixe Aprezsqie immirree yakane eye efel ‘ddee i t ipemeprtt daooee u qeoipr ennee Sie Laprvie, tup eye edtteddu arree u zenéqq aedt eye eden ‘el aszepr’ ue tup eye eslê ‘ddee akkee iuacu tup eye ennê Sie Laprvie ie u gerëdd ennie !
My, eye egjjê ammakene ur ass eye eslê ara.
Eckranee ï âessen esyakinnee, dtegge u gjenné (suq) meddenee edtt aooy en edttarra en. Uagi eye edttap, Uagi eye eznuzu. Dtegge u gjenné, Cixe Aprezsqie eye ewtef t ipmeprtt arree t illée, tup eye edtt arru ‘lehruz’ ie i imseoqen.
Affee eckrae i ceprriqen fella ess, Sie Laprvie eye efser i jeqdtupren isee essee acu eye edtt dtaoi î awtanen.
A muwén a mezoaru iddee ei âssê enne arree Sie Laprvie, eye ennê –ee- ass :
- Ieww aggi ei ezry enne ur ewtés ep arra mawie, uisene acu yi ei âppê enne, ihhi âzen en yi iddee arree puprree eckk aedt emy dtaoi ep.
- Edt i idtêmeen ickee ei egge exsepr enne, âlly en ackk arree uqeprrëy. Eye lîqe ae’tten idde ekes ep.
Sie Laprvie eye essentûe t icettt ta mezoarudtt dtegge u qaprrëy ennee u regjaz ennie, eye ernê –ee- ass tis senattee. Cixe Aprezsqie eye edtt maqêl kane.
A muwén uis sinee iddee ei âssê enne, eye ennê ie Sie Laprvie :
- Ieww aggi ei ezry enne, suke ep’tt dtegge yire t alliytt, edttazal ep edt t iddtée, ue ammakene selle ep ie Tï âpectt paprre ent iyi iddee.
- Edt ta magirtt aye yise eckk, ezdteo ezdteo ae’ck exneq ep ae’ttt ugir fella eckk.
A regjaz ennie, eye ezsel, Sie Laprvie eye exneq itt ue eye vuxe itt essee u amên. Eye âckky ie u imêne isee xipree akene tup eye ellê.
A muwén enniwennee iddee ei âoew ennee, eye ennê ie Sie Laprvie :
- Ur settte ep, ur esse ep, ue..... selle ep ie ti ippréeen iyi iddee ei paprre enne ammakene dtegge t argjédtt, aqele ick ett edtt uali ew aye oeprrap –ee- u udtemmee ioee !
- Emmm eye vîne –ee- u udtemmee ickee, edt ‘saoprap’ aye ett âwen ew, qyme, qyme ae’ckk ‘tt egjzem ep.
Arree i meslayen aggi, Cixe Aprezsqie eye eker’ddee segge u meckên isee, essee u uréff, eye erfedt ta mextaftt isee arree u igjenné ue eye ennê ie Sie Laprvie :
- Amecke turae, a mezoaru edtt wuprë ent i wapren isee, ett dtâoî ew’tt, uis sinee kifkife, uis qepradee edt a verédd ennie, ma ett kemmel ew akkà, uaqila eoladte uinne eye eotê u zegjere ae’ss iddee sume ew t iqqitt ennie i idtêmeen aye ass iddee eye xellef !
Ett jure ew eae a regjaz ! Aqele ick ett eqel ew edt a dtepeprree !
I meseoqen i mezoârû evdtê en edtt ezzy en’ddee fella essen seggakene Cixe Aprezsqie tup eye edtt supë.
Sie Laprvie, eye efhem a meslay aggi a negjjaru, ue edt aye ennie itt ei esserfûe enne nezhee.
Eye erfedt eoladte netttat ta mextaftt isee arree u igjennée, ue essee u supuo eye ennê –ee- ass :
- Ett etttu ew ‘lehruz’ ett edtt arru ew ie ti mepapren aye ackk iddee ei esseproûe enne ti mellallen ett fellu ew essee ‘leqlam’ ickee ue ett edtt sumë ew ‘ttent edt ti pessasen ammee u zeremm !
Iodtanee, neppe meddenee, aye tup ellê en dtinnee eproë en t awsêe melmi Cixe Aprezsqie edtee Si Laprvie edtt emy qejjém en, emy regme en ammee tilaoin.
Segge u aess ennie arree assae, dtegge u gjenné (suq) Cixe Aprezsqie eye eqel edt ‘a zeremm’ ue Sie Laprvie eye eqel edt ‘a dtepeprree’ !
BAHBOUH Lehsene.
Kra n yeḍrisen n Bahbuh Lahsen s tefransist
Aḍris amenzu
Aḍris wis sin