Kles(Rijistri)
Timenza  
  • LEMSELLA, ILLUYEN AT UMALU
  • ANDA AKKA TETTEDDU ?
  • Tamendawt lεaṛ
  • Tibratin
  • Feṣṣlen-as-d tamendawt tamaynut i Butefliqa, rnan-as-d ticrurin
  • Kra si ccreε n (Daεi, aselway n Numidya) wass n Warim/Letnayen.
  • Aprukirur yessuter akken a d-yessezri Mas Ẓamuc aseggas n leḥbs
  • Tiɣiwist n Tmaziɣt
  • Izlan Ibeḥriyen
  • Innan n yal ass si kraḍ tudrin n At Σebbas (Tiniri, Belεeggal d Lqelεa)
  • A DTEPEPRREE EDTEE U ZEREMM. (Aḍris n Baḥbuḥ Laḥsen s tira i d-yesnulfa netta)
  • TUDERT
  • Addad n Tmurt n Leqbayel di Tamrawt Iseggasen Yezrin
  • TARGIT N WARRAZ
  • ASTUTI (Asmekti, tuzzma d uwehhi)
  • Ffad
  • Asmi d-uγeγ ğninaṛ (Ğamal at Udiε)
  • Alday n webṛaḥ Sliman Σazem deg Leγwi (tamurt n Fransa)
  • AMSAWAL AKED UMYARU AMAZIΓ SAΣID BELΓERBI (tarifit)
  • Mmeslayen lehdur γef wawal
  • ASUTER UNṢIB N TIMANIT I TMURT N YEQBAYLIYEN
  • Tugdut-nneγ.
  • Tidet iqerrḥen: Imaziγen uqemmuc
  • Aggagen-nneγ
  • Yal yiwen d wamek yebγa ad yaru tutlayt nneγ
  • Tanemmirt a Muḥya! ( Sγur Akli Kebaili)
  • IMEṬṬI N BAB IDURAR d imeṭṭi-nneγ akk s yemdanen d-yekkren di taddart TIZI N WAḌU.
  • Sεid At Mεemmer: Si talast akin
  • Tullianum - Taggara n Yugurten
  • TILAWIN N BUZGAN DI TEWRIRT MUSA WAΣMAR
  • Kra n tmedyazin n Σumar Derwic (s tmaziγt n Tmazγa tutrimt)
  • « Nekk d amsedrar »
  • Tajmilt i Lwennas
  • Timlilit d Nna Σelğiya sγur Muḥamed Gaya
  • Tameγra n ccna di Buzgan i tallelt n usaru "TASA D WAY TUREW"
  • Yenna dda Σebdella γef wammud isefra « Tujjma tuzzma » n Ǧamal Benεuf.
  • Faffa d tamurt n yiẓẓan, mačči n izerfan n wemdan
  • Adiwenni d Salem Caker ( yesteqsa-t Yasin Faraḥ n weγmis “ Lwaṭan” ) Tasuqelt n Muhabdiki
  • Imuḥyaten n trumit
  • Tadsimant, lγerba, tayri…Tirga n war isem !
  • IMEṬṬI N BAB IDURAR
  • Yiwen weqbayli di Swidd
  • Ccbaḥa d tmettant
  • Mennad: Nsetḥa ad neḥku
  • Cifi d taxbizt-is
  • Amsebrid
  • Yusef Ɛcuri : Kraḍ (3) isefra
  • Tabratt i Twacuyt-iw
  • Tuγalin
  • ANṢUF YES-M A LMUT
  • spacer
     

    | | |

    ASUTER UNṢIB N TIMANIT I TMURT N YEQBAYLIYEN

    Amussu n TimanitTIMANIT I TMURT N YEQBAYLIYEN
    ASUTER UNṢIB N TIMANIT I TMURT N YEQBAYLIYEN DI :

    TISELWIT N TIGDUDA N LEZZAYER
    AGRAW AΓERFAN AΓELNAW
    « SENAT » AZZAYRI
    TARBAΣT N TMENDAWT N TMURT N LEZZAYER

    Akken i tettwaceyyeε daγen i :

    Tuddsa n yeγlan yeddukklen (ONU), tuddsa n tdukkli n tferka (OUA), timura n uruba yeddukklen (UE), tiddukkliwin tigreγlanin-a : HUMAN RIGHT WATCH, AMNESTY INTERNATIONAL, FIDH, GITPA, CAF (CONFEDERATION DES AUTOCHTONES FRANCOPHONES), akk d timlilit af Ill agrakal d-yellan ass n 13/07/2008, mass NELSON MANDELA.

     

    Acḥal d aseggas seg mi yefra ttraḍ ger tmurt n Fransa akk d Lezzayer. Timunent tewweḍ-ed, times tamenzut tensa, tin deffir-s imir kan i tendeh ! 45 iseggasen-aya ideg yekker wemqelleε ger Leqbayel d udabu n tmara. Amyexzer ger snat tamiwin yezga am win ger sin yeεdawen uγur ur d-yeggri laman. Times tamezwarut tendeh di 1963 asmi yekker  Hocine AIT AHMED (Ḥusin At Ḥmed) d terbaεt-is s yisem n ukabar d-yeslul (tiRni iΓallen iNemlayen –FFS-). Tanekra d-izegren si « tafsut n Imaziγen) n 1980 alarmi d tafsut taberkant (2001-2003). Ihi ass-a, ma ur d-telli tifrat s talwit ger udabu d Leqbayel, yiwen ur yezmir a d-yini amek ara yili uzekka.


    A lemmer d lebγi n teṛwiḥt, yili d wid d-tessufeγ tedγert (tiferni) di tmurt n Leqbayel ar yemmeslayen kan s yisem n Leqbayel, ar yennaγen af tmurt-nneγ zdat udabu…Lameεna seg mi adabu ur yerri azal i Leqbayel, ugar i Tmurt n Leqbayel naγ wid d-ssufent tfernin terra-yaγ tmara akken ad d-nekker nekni deg wemḍiq nnsen. Yal m ara d-yili kra n ukabar aserti uγur zzin Leqbayel akken a d-yekkes isennanen yugin ad ğen tamurt n leqbayel ad tbedd f iḍarren-is, a ten-tafeḍ zzin s weεrur i wayen s way ten-fernen wayla nnsen mi nwan ssawḍen. Ihi ttnadin kan f imeḍqan d idrimen. Lemmer ur telli teswiεt am akka d-neqqar, dacu ar yessiwḍen adabu ad iqelleb taggurt, di yal tikkelt ideg d yella cwal, akk d kra n tdukliwin tiγerfanin ? Di snat tikkwal i d-yufraren (agezzum n tγuri 1994-1995, tafsut taberkant 2003-2004), naγ d Umussu adelsan Amaziγ (MCB) akk d umussu n Leεṛac ! Iγisi-yagi n imḍebbren n Leqbayel ilaq a s-d-naf tifrat s tifrent mi d-yeḥḍer lawan. Ayen yezwaren ass-a, ayen yuysen ass-a d tifin n tifrat i kra yellan d asennan di tmurt-nneγ. Tifrat ilaq fell-aγ ad tt-id-naf akken ad walin yemdanen akk d umezruy zdat ma ifut lḥal.


    Ger tmurt n Leqbayel d udabu d ssyax ur d-yettneqḍaεen i yellan d amgared.


    Tamurt n Leqbayel i-yeellan tetteddu s yiwen lqanun uqbel anekcum n Fransa di 1830, tella tekker gar-as d udabu yellan ar iṭerkiyen di Tferka ugafa n yimir-nni, tessarem d akken mi tefra lgirra-nni n Fransa a s-d-tṣaḥ tlelli, naγ ulamma d timanit am yal tama n tmurt akken ad yeγli miḥyaf nni yellan di zzman ideg Fransa terra-t ger Imezdaγ n Tmurt ineṣliyen d wid d yessawḍen si Europa asmi d-tekcem Fransa. Targit n tmurt n Leqbayel, d tiririt ulamma uzeγbub n tlelli-nni yellan γur-s uqbel anekcum n Fransa. Tenwa timunent ara d-tawi tnekra n 1954 (tin d yellan akken ad ifakk uzaglu n unekcam, werğin tella-d akken ad tuγal tlelli i tmurt ur nelli uqbel 1830 !) Asmi mlalen wid yessekkren amennuγ mgal Fransa, yiwen ur d-yemmeslay af wamek ara tili tmurt asmi ara yeffeγ unekcam. Mmeslayen kan f kra n temsal mebla ttfasil akken ad kkrent tamiwin nniḍen n tmurt (timura n Leqbayel d Icawiyen llant wejdent di teswiεt-nni d timezwura). Ayen akk icudden ar tsertit n tmurt yuγal di rrif. Aswir n Sumam uγur d-yessawel Aban Ramdane, yiwen deg warraw n tmurt n Leqbayel, yewwi-d netta daγen af temsalt n uskaray n tmurt, war timsal nniḍen… Γas akken, iεdawen n Teqbaylit ssufγen-d ya tuccar nnsen imi ffγen-d mgal-is ulamma di taluft am ta icudden ar tmurt s tirni-s. Ar ass-a, kra deg widak-nni yeṭṭfen imurar n udabu qqimen kan di tseddart-nni-nsen n yimir-nni, ugin ad ldin allen d wallaγen af ayen yellan d Azref n wegdud s tirni-s. Γas akken iεdawen-is ssufγen-d ya tuccar-nnsen, tamurt n Leqbayel tekcem s tirni di tnekkra n 1954 alarmi tefra di 19 meγres 1962.


    Asmi akken i tefra lgirra-nni n Sa (7) iseggasen, i d-teffeγ taluft εinani zdat wallen n imḍebbren n tmurt n Leqbayel id teğa lgirra. Tban-d amek ayen γef nnuγen d Iṛumyen, d wayen γef i-mmuten watmaten d tyessetmatin-nnsen di tnekkra, yedda d Irumyen yeffγen tamurt. Kkren daγen s wadda i tnekkra mgal wid yeqqaren d atmaten-nnsen iḍelli-nni kan deg imenγi. I d-yesnekkren Leqbayel tallit-nni d akabar n tirni n iγallen inemlayen (FFS) af uqerru-s Hocine AIT AHMED. Adabu rran win yewten af tlelli n tmurt iḍelli amzun d win yexsen (ibγan) ad tr-yebḍu ass-nni.


    Adabu n Lezzayer yerna tanekkra n tmurt n Leqbayel, Iqbayliyen gezmen timiṭ akk d tmurt n Lezzayer d yettbanen amzun d nettat i d adabu (Tuγ lḥal adabu yeqqar d akken tamurt d netta kan, ayen nniḍen ur yettuneḥsab). Leqbayel d-yeggran di tmurt-a yerran iman-is d-taεrabt, tin akken i ten-yerran di tama amzun d azeγbub ur d netwabdar zdat n teggti n »waεṛaben ? ». Ihi kkren neğṛen abrid n tugdut d wunuγ af izerfan n wemdan, widak kan i izemren a sen-yerr amṭiq di tmurt nnsen. Akabar awḥid icerw-itt d tasemmaṭ di tmesbaniyin n tefsut Imaziγen n 1980, d wasmi d-slulen tiddukla tamezwarut n Izerfan n wemdan di lezzayer.


    Deffir n useggas-nni n 1989, tamurt n Leqbayel rnan-as tiririt di rrif, imi ssekkren aḥjaju n tmes i wakken ad teγli lehwa n teγrit, timenγit, d wayen akk i iγeṭṭlen tugdut-nni d-ilulen imir kan. Tizikert-nni d yezḍan akken leqbayel d yegduden izzayriyen nniḍen ad dakklen akken ad d-afen tifrat n tidett i tmurt, sγersen-tt iεdawen n tmurt. Tugi tmurt n leqbayel ad tikki deg wudem amaynut i d-swejden i tmurt (tiεerbebt d t-tineslemt ineqqen), yerna tennat-id i win yexsen a s-isel di tmesbanit-nni n 25 yennayer 1990, anegzum n tγuri 1994-1995, timesbaniyin d umennuγ d iḍefren, timenγit n Lounes MATOUB ass n 25 yunyu 1998 akk d tefsut taberkant n 2001. Seg imir-nni tamurt n Leqbayel tugi ad tekcem di turart n tfernin d-yessewjad udabu akken bγunt ilint.


    Adabu azzayri di tama-s iεedda akk tilas. Ar Leqbayel, amzun Fransa teqqim di tmurt, d udem kan i tbeddel. Akken am iṛumyen i ineqqen, i yettεeggiben, i yessefsaden, ama d amdan naγ d tutlayt, naγ d idles aqbayli s umata. Yeggul udabu a ten-yessenger seg uẓar s tsertit-nni n uεerreb. Gren kan Tamaziγt, war Taqbaylit, iγerbazen mraw sin (12) iseggasen aya. Tamendawt n tmurt n lezzayer γas melmi kan i tger Tamaziγt amzun d tutlayt taγelnawt (ur telli d tunsibt), Γas akken, Tamaziγt ur tufiḍ i ibeddlen fell-as di tmetti. Di tmurt n Lezzayer miḥyaf yella ger snat tamiwin : di tama aγref d yezgan i usawen s tutlayt d yedles aεrab, di tayeḍ widak yeṭṭfen di Tmaziγt d-yezgan kan ddaw imezwura ! Ayen akken γef nnuγen izzayriyen (mgal miḥyaf yezgan deg wakud-nni n uqbel 1962) yeqqim ur yeffiγ mi tefra. « Aεraben » ttuneḥsaben d izzayriyen iḥeqqaniyen, ma d Imaziγen zgan am inebgawen ! Melmi ur ten-nγin, a ten-wten, m ur ten-wwiten a ten-ḥebsen, ma ur ten-ḥbisen a ten-εerrin, mi ur ten-εerran, a sen-rren dunnit d qeḍran. Ayagi acku Leqbayel ugin sin isulas-nni kan γef ixsen ad sbedden tamurt : taεrabt akk d tineslemt.


    Ar ass-a, kra n wid yerran iman-nnsen af yixf n udabu n tmurt n lezzayer, ssekkren yiwen uγbel kan : Assenger n teqbaylit d wayen d inetḍen γur-s. Ass-agi adabu yebγa ad yesfeḍ ula d iẓuran n tmurt icudden s twinas n leqrun ar tmaziγt ! I wakken ad ssiwḍen ar lebγi-nnsen, at udabu ttarran di leḥbas, kkaten, neqqen kra n win d-yekkren ass-a ad yewwet af teqbaylit .Skud leqbayel sbanayen-d amek i ṭṭfen nezzeh ar yedles-nnsen, adabu irennu ar zdat di texnanasin-is mgal-nneγ. Ass-a nettwali amek i d-yessaweḍ lεeskeṛ ines ar tmurt-nneγ zzin-as-d i wakken ad ḥarben af tikti-nni n timunent ur nesεi deg-uqerru… I s γur-sen, aεni yella kra n yir taluft i d-ssewjaden i tmurt-nneγ ?


    Ass-a aql-aγ nettwali amek i yegzem webrid ger Leqbayel d udabu n lezzayer. Netta yeqqar d akken ayen ssuturen Leqbayel d ayen ur d-izeggen i tmurt s tirni-s Leqbayel, iẓuran n tmurt-a, ur d yeqqim laman akk d udabu ineqqen deg-sen werğin yessuter ssmaḥ, yerna d iqqaren yal tallit, werğin yeṭṭef deg wawal-is. Yiwen ur yezmir ad yesfeḍ s imeṣleḥ af webrid imeṭṭawen d idammen yemmaren (dima d wid n Imaziγen, dima d wid n Leqbayel). Aγref iceffu, γas ur yehḍir, ad t-tafeḍ izedγ-it reffu. Γas ass-a ad yessuter asuref udabu yellan, nekni ur iḥellu lğerḥ yeldin akk d idammen yezrin. Ayen kan i zemren a d-yawi tifrat ass-a, d timanit i nessutur. Tazzla idammen ur d-yewwi ad tili daγen i wakken ad tili tifrat tikkelt-a.


    Lemmer ad yexs udabu akken ad d-yaf tifrat i tmurt n Leqbayel, yili tura mi d-ters talwit di tmurt ar ad ires netta ar wemsefham i wakken ur yettuγal lmil i lmizan n lejmaε ger snat tamiwin. Ad d-ires akken a nemmeslay, a nemsefham, ad d-nawi talwit ara idumen i tmurt, d tin ara t-yessalin.


    Af aya, zdat n tmurt-nneγ, akk zdat n tmura nniḍen n umaḍal, s yism n Umussu i timanit n tmurt n Yeqbayliyen (M.A.K) aql-aγ nessuter-d aya :


    1- Tiririt n uzal sγur adabu azzayri i Weγref Aqbayli
    2- Timanit i tmurt n Leqbayel


    Leryuy igreγlanen testenya tmurt n Lezzayer af ayen icudden ar tlelli n Iγerfan, rran tamara fell-as akken ad-teqbel ayen akka i d-nessutur s yisem n weγref Aqbayli.


    Ma yella kra n w’ur numin s wayen akka id nessutur ass-a, ma yella win yenwan d akken Leqbayel ur yelli d ayen imennan i yiman-nnsen, aql-aγ newjed akken ad tili tifrent af temsalt-agi di tmurt n Leqbayel. I wakken tugdut ad tili di tmurt, yewwi-d ass-a tugdut ad tefk tiririt i wayen yessaram wegdud Aqbayli.

     

    Tamurt n Leqbayel, ass n 05 yunyu 2008.

    S yisem n MMQ (amussu n timanit n tmurt n Yeqbayliyen) , Ferḥat MEHENNI.

     

    Yerra-t-id ar teqbaylit MAZIGH : http://mazigh.blogg.org

    Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


    Ulac win i d-yennan kra γef umagrad-a. Ilik(kem) d-amdan amenzu ara d-yinin kra fell-as.

    Copyright 2006 imyura.net