Kles(Rijistri)
Timenza  
  • Tugdut-nneγ.
  • Tidet iqerrḥen: Imaziγen uqemmuc
  • Aggagen-nneγ
  • Yal yiwen d wamek yebγa ad yaru tutlayt nneγ
  • Tanemmirt a Muḥya! ( Sγur Akli Kebaili)
  • IMEṬṬI N BAB IDURAR d imeṭṭi-nneγ akk s yemdanen d-yekkren di taddart TIZI N WAḌU.
  • Sεid At Mεemmer: Si talast akin
  • Tullianum - Taggara n Yugurten
  • TILAWIN N BUZGAN DI TEWRIRT MUSA WAΣMAR
  • Kra n tmedyazin n Σumar Derwic (s tmaziγt n Tmazγa tutrimt)
  • « Nekk d amsedrar »
  • Tajmilt i Lwennas
  • Timlilit d Nna Σelğiya sγur Muḥamed Gaya
  • Tameγra n ccna di Buzgan i tallelt n usaru "TASA D WAY TUREW"
  • Yenna dda Σebdella γef wammud isefra « Tujjma tuzzma » n Ǧamal Benεuf.
  • Faffa d tamurt n yiẓẓan, mačči n izerfan n wemdan
  • Adiwenni d Salem Caker ( yesteqsa-t Yasin Faraḥ n weγmis “ Lwaṭan” ) Tasuqelt n Muhabdiki
  • Imuḥyaten n trumit
  • Tadsimant, lγerba, tayri…Tirga n war isem !
  • IMEṬṬI N BAB IDURAR
  • Yiwen weqbayli di Swidd
  • Ccbaḥa d tmettant
  • Mennad: Nsetḥa ad neḥku
  • Cifi d taxbizt-is
  • Amsebrid
  • Yusef Ɛcuri : Kraḍ (3) isefra
  • Tabratt i Twacuyt-iw
  • Tuγalin
  • ANṢUF YES-M A LMUT
  • R. Alliche : ayen yura d wayen yexdem
  • Racid ΣELLIC tewwi-t tmettant
  • Agellid Σebdelkrim* : tasekla, amezruy d taẓuri.
  • Γriγ mmektaγ-d
  • Taqbaylit
  • Tamendawt
  • Ernest Hemingway
  • Adiwenni d Ğamal Benεuf ( Yesteqsa-t Sadi Qasi)
  • Tamusta n isefra sγur Belqasem Iḥiğaten
  • "FELFLA" : Tamεayt s teqbaylit sγur Σebdelḥamid Baḥfir
  • Yennayer ameggaz
  • Mmis n igellil
  • Ferḥat Imaziγen Imula: D udem-is kan walit-t
  • I kemm a taklit n tayri
  • Tamellaḥt n Belεeggal
  • Aqbayli di Wehran
  • Kra n wawalen γef ucennay Σezdin Bayik
  • Anebdu ihendiwen
  • Dda Σmer bu tfenṭazit
  • Abrid umezruy
  • I umedyaz Sεid At Mεemmer neγ “Essaid Ait Maamar”
  • spacer
    Imagraden

    | | |

    Tamellaḥt n Belεeggal

    Awal γef tezrawt
    Sγur Ğamal Benεuf
     
    Aql-aγ nettwanubga i wakken ad neddu deg wedriz n terceft inagamen n tmellaḥt, γas ma ur d aγ-yerzi waggam n waman n lemleḥ am wakken i d aγ-yerza usekfel ugerruj-agi i tebda tettγummu tatut, skud werεad-it sellaw ur yengir i lebda imi tasuta n zik, imawlan n ccfawat bdan derrgen wa deffir wayeḍ. Ma d at zzmamat, tasuta n tura, wigi drus i d-icelεen di temsalin am ta. D akken tamellaḥt i terza tezrawt-agi deg iwinsen yezrin d tagejdit talemmast iγef tres tmeddurt n yal ass, mačči kan di taddart n Belεeggal; maca ula deg waẓi n At Σebbas s umata, acku d azamul n yiseγ neγ d aγbalu n tudert ilmend uεeqqar i d-tettak, imi tisent (lemleḥ) d ayen yeḥwağ wemdan di tmeddurt-ines. Armi n-yeḍḥa d amedya i t-yezdin d tγawsa tamenzut s waydeg yedder wemdan. Daγen d azamul n tdukli: tagella d lemleḥ.
    Annect-a irkelli a t-naf di tezrawt-agi yellan ger ifassen-nneγ, ladγa ma neγra-tt s talqayt; ad negzu inumak-ines γas ma imeskaren n tezrawt-agi ur d-ğğin kra n yilem ara d-nergel, maca di tilawt neḥṣa ayen i d-yettwannan drus di taγulin-agi unadi. Ihi, nbudd tigawt-agi ad tili d amedya i ilmeẓyen n waẓi n At Σebbas i wakken ma yella kra n wayen ara d-ssnesren seg yimawen n tatut i itetten tiγermiwin. Atan ihi yettwarreẓ usalu, nessaram tikli ar zdat, a wi yufan a Rebbi ad ilint tezrawin nniḍen γef: lğameε n Genzat, Anẓar deg Wizran, aẓekka n Lmeqrani di Lqelεa; At Rebεin Σalem deg At Srağ, Tteryel d yizem n Tniri, ....
    ahaw ziγ, asurif n nnif yessufuγ si lḥif.
                               
                                          Wehran ass n 27 Meγres 1997
     

     

    D tazrawt i d-heggan : 

    Remḍan Welha
    Meqqran Buridan
    Kamal Ḥusin

    Tazwart:
    Ayen nebγu nelqeḍ-it, ayen nebγu naru-t, ad neqqim lebda nxuṣṣ, ur ntemmed ara a d-nejmel akk ansayen d temyarin-nneγ n zik, acku idles-nneγ d imawi. Xerṣum ilaq-aγ ad nγiwel deg welqaḍ-is imi imawen-agi ideg d-yegra ur ttdumun ara aṭas.
    Γef waya neεreḍ a d-nessemneε yiwen ugerruj i nettwali simmal la tessedrag-it tatut, maca akken bγunt fessusit tεekmin ad aẓayent γef win yettruẓun asalu. Ma nger tamawt γer deffir ad naf d akken tama-yagi n Belεeggal d wayen i s-d-yezzin ur ten-id-yewwi umeddaḥ di teqṣiṭ, imi ur nettaf ula d kra n limara ara γ-iwellhen acemma deg webrid-nneγ[i], ala ayen i d-nelqeḍ sγur yemγaren n taddart.
    Tamellaḥt d aḥric si tmeddurt n At Belεeggal, i γ-d-yegran d anagi γef iwinsen n umezruy n taddart, n lεerc neγ ahat n tmurt s wayes yegla umezruy, yedda d imawlan-is i t-ixedmen s lmul. Ass-a, ḥedd ur t-yeẓri, ḥedd ur t-id-yessekfel, a s-yezwi aγebbar, neḥṣa, nεemmed.
    Tigawt-agi, nebγa-tt d ifeṭṭiwej, ara d-yessekren timess, akken ad yali ujajiḥ n tidet d asawen.
     
     


    [i] Tettawabder-d kan deg yiwen wedlis i d-yemmeslayen γef tmurt n Leqbayel s umata, izwel-is « La Kabylie, recherche et observation sur cette riche contrée de l’Algérie », yettwaẓreg di Pari γur :Imprimerie, librairie et Lithographie de Maistrasse et Wiart, di Yulyu 1849. adlis-agi yettwaxdem di Bgayet di tazwara n Tuber 1833 sγur yiwen ukulun (ur d-tessers ara isem-is) yenna-d deg-s γef Belεeggal : « La tribu de Beni Abbes est la plus importante de la vallée de la soummam [.....]Dans un cartier de cette tribu, appelé Beni-Haiel, il existe plusieurs sources salées très abondantes. On y fabrique de grande quantité de sel, et on y fait un grand commerce de cette denrée".  
     
     
     

    Tilisa

     
     
    Tilisa n Belεeggal
    Belεeggal d taddart i yeddan d lεec n At Σebbas, tezga-d di tγiwant n Yiγil Σli, Lwilaya n Bgayet, tebεed γef tγiwant s 24 ikilumitren si tama n wegmuḍ.
    Si tama ugafa terra-tt-id taddart n Wizran, si tama utaram d taddart n Zina akk d Tniri, seg wenẓul d Lqelεa n At Σebbas, seg wegmuḍ d igran uzemmur.
     
    Amezruy n Belεeggal :
    Aẓar n yisem Belεeggal
    Isem-agi n Belεeggal[i], at taddart ur ssinen ara d acu-t unamek-is, maca qqaren-d belli wwin-d yiwen ccix seg waεraben n Burğ Buεririğ, i sen-d-yennan : Belεeggal d isem i d-yekkan si Abu Lεeyyal ( bab n twacult), d yiwen umezdaγ amezwaru i yesεan buhan iεeggalen, mi ara bγun waεraben a d-asen γer taddart akken ad zzenzen ayen d-wwin, qqaren-d : « ad nruḥ γer Abu Lεeyyal ». Akka i γ-d-nnan yemγaren n taddart.
    Qqaren-d daγen : Tawacult tamezwarut n taddart isem-is Belεeggal, tura tenger ur d-tegri ara ?
    Adrar aberkan 
    Llan wid i d-yennan Belεeggal zik isem-is adrar aberkan. Imγaren n taddart nnan-d, daγen, d akken Si Mḥend Wesrağ i yellan yezdeγ di Meyyal (Tamuqra), yettnaγ d yiwen wemrabeḍ nniḍen yellan dinna, ttadun-t lexwan-is. Yuli-d γer at Belεeggal i yellan di lweqt-nni zedγen deg Meḥyu d Σejrud yessuter deg-sen leεnaya, yenna-yasen : " atan ṭṭelba (lexwan) n yiwen wemrabeḍ ḍelmen-iyi ; yyaw a yi-tεiwnem, sgiğet-iyi γur-wen. "
    Mi teddun a t-id-sgiğen yenna i lexwan-is ( ṭṭelba-s) , s taεrabt,:" nreḥlu men Meyyal l-Belεeyyal."
    Qqaren-d asmi t-id-sguğen ddmen-d yid-sen akk lerzaq-is, wwin-d lmal-is, wwin-d aεric uzemmur[i] γef yeεrar-nsen akken yeččur d azemmur. Mi d-wwḍen γer Meḥyu, at Belεeggal yellan di lweqt-nni deg Meḥyu, nwan Si Mḥend Wesrağ   ad yeqqim γur-sen. Netta yenna-yasen :" a xwali, ad nalit γer wedrar ihin aberkan.". Nnan-d iwehha s ufus-is γer Belεeggal n tura i yellan di lweqt-nni d lγaba. D akken lγaba deg-s meqqret, yettban-ed s lbeεd d aberkan.
    Leon l'Africain deg wedlis yura deg useggas n 1515, xemsa iseggasen mbeεd mi teγli Bgayet ger ifassen n Spanyul, yenna :" leqwaεi i icudden γer Bgayet, tigti deg-sent d idurar εlayen yeččuren d leγwabi. Ttazzalen deg-sen leεwanṣer n waman i sen-irennun ccbaḥa. Imezdaγ idurar-agi kesben rreẓq, sεan lmal, abeqri d lehwayec. D imdanen i yeddren di tlelli, ladγa mbeεd mi teγli Bgayet ger ifassen n imasiḥiyen." La Kalaa des Béni Abbés au XVIè siècle, Youssef B., p.84.
    Imeḥyuten( imezdaγ n Meḥyu) ddan-d d Si Mḥend Wesrağ, ssyin rnan-d deffir-sen Iεejruden. Nnan-d mi d-wwḍen γer wedrar-nni (Belεeggal n tura), gezmen ijga din, zedγen din. Si Mḥend Wesrağ yezdeγ ger at Belεeggal, deg wemkan umi qqaren tiγilt (tizi), lexwan-is yenna-yasen ruḥet ad tzedγem deg Belεeggal ugemmaḍ, At Srağ n tura. Axxam n Si Mḥend Wesrağ ar ass-a mazal-it di tiγilt, deg tlemmast n taddart, d arraw n at Srağ i t-izedγen.
    Ḥekkun-d daγen γef yemdanen yugin a d-ddun d Si Mḥend Wesrağ γer Belεeggal n tura. Qqaren-d :
    Asmi d-yusa Si Mḥend Wesrağ γer Belεeggal, tgen tjedεunt-is deg wemkan umi qqaren tura Si Mḥend Wesrağ, yekker iceggeε γer at Belεeggal yellan deg Σejrud d Meḥyu akken a d-alin, ugin a s-aγen awal. Yenna-yasen : « a xwali a ken-yehdu Rebbi , alit-d .» Ugin. Yekker yedεa fell-asen, yefka-yasen-d Rebbi iẓiwec.Yečča-yasen merra iger-nsen d nneεma-nsen. Yekker yenna-yasen : « alit-d. » Ugin. Yuγal iẓiwec-nni yekcem-asen γer daxel n yexxamen-nsen, yečča-yasen seksu-nsen deg tseksut. Iεawed yenna-yasen : « a xwali, alit-d » Ugin. Yuγal iẓiwec-nni yenqeb-asen lṭufanat-nsen deg dduḥ. Ssyin refden ifassen-nsen, nnan-as :  « aql-aγ, aql-aγ ddaw n leεna-yak a Sidi.» Ulin-d.
     
    [i] Tettawabder-d kan deg yiwen wedlis i d-yemmeslayen γef tmurt n Leqbayel s umata, izwel-is « La Kabylie, recherche et observation sur cette riche contrée de l’Algérie », yettwaẓreg di Pari γur :Imprimerie, librairie et Lithographie de Maistrasse et Wiart, di Yulyu 1849. adlis-agi yettwaxdem di Bgayet di tazwara n Tuber 1833 sγur yiwen ukulun (ur d-tessers ara isem-is) yenna-d deg-s γef Belεeggal : « La tribu de Beni Abbes est la plus importante de la vallée de la soummam [.....]Dans un cartier de cette tribu, appelé Beni-Haiel, il existe plusieurs sources salées très abondantes. On y fabrique de grande quantité de sel, et on y fait un grand commerce de cette denrée".  
    [i] S tefransist tura « Belayel” ma deg weḍris i d-nebder yakan, Beni-Haiel
    [i] Aḥric uzemmur : sbeddaden 4 tgejda am win ara yebnun axxam, ttseqqifen-t s uẓebbuj( aḥeccad) d yedles, fessren fell-as azemmur akken ad ikussem, ad t-ffγen waman, ad yuγal d ifrir.
     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    AGBUR

    Isnemmar …………………………………………………………...         03
    Awal γef tezrawt……………………………………………………          04
    Tazwart……………………………………………………………..           06
    TADDART N BELƐEGGAL
    Tilisa n Belεeggal………………………………………………...         10
    Amezruy n Belεeggal ………………………………………….....     10
    Aẓar n yisem Belεeggal…………………………………………..       10
    Adrar aberkan ………………………………………….........     10
    Amezruy n wawal At Σebbas …………………………………...   13
    Amezruy n taddart n Belεegal …………………………………...   14
    Tiεrifin n Belεeggal  ………………………………….................. 16
    At Ḥmed  …………………………………............................     16
    At Sliman …………………………………............................     16
    At Mejber …………………………………............................    17
    Imeḥyuten d Iεejruden …………………………...........................         19
    Imeḥyuten ………………………….......................................        19
    Iεejruden ………………………….........................................        19
    TAMELLAḤT                                                                            
    Timenna γef tifin n tmellaḥt n Belεeggal....................................... 23
    Tamenzut………………………….........................................        23
    Tis-snat…………………………............................................        24 
    Tis-tlata…………………………...........................................         24 
    Anwa i d Si Mḥend Wesraǧ ………………………….................     26
    Azal uγris n tmellaḥt …………………………............................. 28
    Asuddes n tmellaḥt …………………………................................ 29
    Amahil…………………………....................................................       30
    Abraz…………………………...............................................        31
    Asenγel (tarda) …………………………................................          32
    Asbaḍ…………………………...............................................        32
    Aggam…………………………..............................................        32
    Afraq n waman……………..............................................     33  
    Amerḍil (rḍel, myerḍel) ……………................................        36
    Akeccum γer tala ……………...........................................    36
    Attayel n waman……………............................................     37
    Mi ara wexxren waman……............................................. 38
    Aḥbas n waggam…….......................................................          38
    Ajmaε……..............................................................................      39
    Aceggeε…….............................................……......................         40
    Azenzi…….............................................…….........................        41
    Azenzi di tmellaḥt…….............................................…….     41
    Azenzi berrai tmellaḥt...........................................……... 42
    Azal n lemleḥ di tmetti taqbaylit (aẓi n At Σebbas) ..........………         42
    Azal azamulan..........……. ..........……. ..........……. .............     42
    Azal uγris…….............................................……....................         42
    Azal adamsan…….............................................……..............         43
    Azal adawsan (sanitaire) …….............................................… 43
    Tamellaḥt ger yiḍelli d wass-a……............................................... 44
    Ismawen imukan neγ La toponymie n Belεeggal……................    46
    Awal γef kra n yismawen imukan…….........................................   49
    Tamεayt n Tteryel d At Lmubarek……..........................................          50
    Tagrayt …….............................................…….................................    54
    Idrirawen …….............................................……..............................      55
    Tamawin…….............................................……...............................      55
    Belεeggal deg yeγmisen…….............................................……...... 58
    Agbur…….............................................……....................................     66
     
                                                                            
     
     
     

    Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


    amesdrar - Tinin-is...
    Ḥemmu - Tinin-is...
    ayirat - Tinin-is...
    Ǧamal Benεuf - Tinin-is...
    Lxuğğa n War isem - Tinin-is...
    Benhamou Hacene - Tinin-is...

    Copyright 2006 imyura.net