Kles(Rijistri)
Icennayen
     

| | |

TAKFARINAS (sγur Nura Amara akk d Cafiεa Iqseh)

TAKFARINAS                                    

Yenna  Mulud Mεemmri : « Ayen ilaqen ad t-yissin walbaεḍ deg umusnaw, mačči d tudert-is neγ amek  tt-yesεedda acku ayagi  akk  ur yesεi ara azal. Maca ayen ilaqen ad t-yissin bnadem  d ayen iga umusnaw-nni d wayen d-yessekfel ».

Ḥsen  Zermani (Takfarinas), d yiwen ger wudmawen i d-tefka tmurt n Leqbayel. Ilul deg taddart n Tqesray deg useggas n 1958.

Tiqesray d yiwet n taddart iεεemren Leqbayel, tesεεa azal n 1200 imezdaγ, isem-is yuγ-d aẓar deg umawal n tmaziγt.takfarinas Yenna Ḥaddadu. M.A: “Tiqesray d isem Amaziγ,   anamek-ines  d iblaḍen-nni iqeεεden i γef  ssirident tlawin deg iγezran”.

Akken d-tuγ taddart n Tqesray aẓar deg ugerruj n tmaziγt ula d Ḥsen, yefruri-d deg wul n tmurt n Leqbayel, di taddart n Tizi Tγideṭ, taγiwant n Iεεekkuren di Lwilaya n Tizi Wezzu..

Ḥsen,  akken d ameẓyan yufa-d iman-is d anaẓur am waṭas n iεeeggalen  di twacult-is. Iḥemmel ad yecnu maca, werğin yerra di ddehn-is d akken ad d-yas wass ad yaweḍ γer wanida yewweḍ ass-a acku, di tallit-nni n 70, yeqwa-d lḥers γef tmurt labaεda γef tutlayt n tmaziγt. Ḥsen iḥemmel aṭas aẓawan, imeddukal-is d tawacult-is ladγa baba-s, sḥersen-t akken ad iruḥ γer nnuba n iḥeffaḍen n  umaṭṭaf wis sin  acku walan-t icennu akken iwata.

Deg useggas n 1976 iεedda-d di nnuba n iḥeffaven i d-yessewjad Muḥend Racid  γer usuffeγ-is  d Crif Xeddam, di tesgilt-agi yewwi arraz amezwaru.  Akken ad t-yessebγes, baba-s yuγ-as-d snitra-s tamenzut  acku, yella yetturar s snitra i d-yexdem s tebelyunt n zzit .Dγa dinna yekcem s  annar n tẓuri s yisem i yefka i yiman-is «  TAKFARINAS ».

Γef yisem-agi yenna-d : «  Takfarinas d isem yesεan aṭas n inumak  :

Di tazwara, d isem d-yettwasudsen seg sin wawalen  / takfart  / + amqim / ines/ .Ma nuγal γer umawal n  tmaziγt  ad naf / takfart / d ayen γef yettzuxxu wemdan. Zik-nni  imi ara d-yeẓẓeg walbaεḍ tafunast iferreḥ s ukuffit-nni n uyefki,  dγa  deg wawal-agi / aku ffit / i d-yettwasuddem wawal n / takfart /. Ihi isem-agi n Takfarinas  d takfart-ines. (C’est de la  fierté à lui).

Anamek wis sin n Takfarinas d isem n ugellid n Imaziγen, yellan ger iserdasen imezwura n lεesker n Ṛṛum, d netta i yellan γef uqerru n  ẓẓedmat n tallit n 17 γer 24 mbeεd talalit n Mas-nneγ Σisa. Γer wayen akk i d-nniγ, ad rnuγ daγen d akken isem-agi d win yersen di yakk tiγemmar n ddunit. Win ara s-yeslen ur iwehhem ara deg-s ».

Mi d-yufrar  Takfarinas di nnuba n iḥeffaven, yessekles avebsi-ines amezwaru  ”Yewwa ṛṛemman”  γer   Maḥbubati d l’Oasis, maca,  amahil-agi  d win ur s-neεğib ara .Deg  useggas n 1979  iruḥ γer Fransa, din  Yemlal  d Yidir  i d-yesnulfan axxam n usizreg “ Azwaw “  anda yessewjed ad iεiwed i usekles n uḍebsi-nni-ines maca, γer tagara yessuffeγ-it-id γer tezrigin “ Triomphe music”.

S wakka Takfarinas yuγal d iminig, am netta am tugti n icennayen iqbayliyen yerwa lḥif, yerwa aksar d usawen akken a d-iḥelli amḍiq-is. Γef waya yenna  « Tamεεεict di Fôansa d tin iweεεren acku akken ad tidirev ilaq ad txedmev akken bγan yemεεelmen. Nek akken ad d-helliγ ayen γef ara d-suffγeγ iḍebsiyen-iw zenzeγ abelluḍ zdat  tzeqqa  l’Olympia.  Cfiγ ad qqimeγ din ad sarameγ melmi ara yi-d-tawev nnuba ad kecmeγ, ad cnuγ daxel. Mi s-nniγ i εεemmi ayen sarameγ yerwa taḍsa fell-i, yenna-yi-d d awezγi  ad tawḍeḍ ad tecnuḍ dihin, xdem, tezzenzeḍ abelluḍ akken ad d-tḥelliḍ aγrum-ik. Maca nek ugiγ lxedma-yagi acku tettwagdel  ... Dγa ruḥeγ xedmeγ di yiwet n tḥanutt, ttqeεεεideγ lxeḍra d lfakya, gganeγ dinna. ».

Almi d asmi i yexdem Yidir tameγra di l’Olympia deg useggas 1980 I yebda yettifrir-d Takfarinas. Imi yecna di tmeγqra-yagi. Deg wakken  yeεğeb aṭas i lγaci, yenced-it-id Buğemεa Semεun  akken ad cnun lwaḥid, yeqbel ad  yiki deg “ Agraw  “  imir-nni  i d-suffγen  tasfift «  Ccef n uparti »  maca  ikemmel deg usuffeγ n iḍebsiyen i yiman-is: “ Aεessas n zher-iw ; Zzin d wedrim ” deg useggas n 1983 . I tmenṭal neγ i tiyaḍ yemsefraq netta d tarbaεt n wegraw.

Yenna-d: “mi d-jebdeγ iman-iw seg wegraw, mmuqleγ-d s mbaεεid d acu iḍerrun  di tẓuri tazzayrit . Ufiγ-d d akken anaẓur  Aqbayli d win yettwaεezlen s waṭas. Ur yesεi ara azref  i sεan inaẓuren n tmurt-nneγ, ur s-tettunefk ara tegnitt ad yecnu  di tzeγwa timeqranin  neγ ad yekcem γer tiliẓri taγelnawt tazzayrit.  Lewnis Ayt Mengellet d amezwaru deg yeqbayliyen i yecnan di tzeqqa n l’Atlas waḥed-s mebla ma xelḍen-d γur-s icennayen nniḍen n tutlayt n taεrabt.  Walaγ-d daγen ccna Aqbayli ur yettaẓ ara γer zdat, bexlaf   Ferḥat, Yidir, Ccrif Xeddam  d kra n  wiyaḍ ulac  asnulfu deg umareg”.

Deg useggas n 1986 yessuffeγ-d sin iḍebsiyen  “ Way telha; Arrac ”, deg-sen iεawed yessefti deg umareg, akken ad t-yesnerni.  Deg wayen yeεnan  isefra yexdem  d imedyazen imeqranen yecban Ben Muḥemmed, Muḥya, Bessaεud Muḥend Aεrab, Muḥend Umusa, Mulud Ayt  Σmer, ma d tura  ixxedem  d Kader .

Γer tama n imedyazen-a Takfarinas yugem-d aṭas di tgemmi n ccna aγerfan wid yecban Lεenqa, Lḥesnawi, Sliman Σazem... atg.

Mbaεεd “Arrac, Way telha, Aεessas, Zzin d wedrim”, Takfarinas yessuffeγ-d aḍebsi “Ṛṛemman”  s wayes yettiki deg tesgilt n “ Hit parade de world music Europe  charte”, din i d-iḥella  amḍiq wis ukuẓ  deg useggas 1994.

Deg useggas n 1996 yessuffeγ-d “ Salamat”, deg useggas n 1999 yerna-d sin iḍebsiyen “ Zaεma zaεma, Ddu deg wa ” d iḍebsiyen i isekren lhul deg umaḍal meṛṛa ladγa di tmurt n Lezzayer.. Deg useggas n 2004  yessuffeγ-d ukuẓ n iḍebsiyen ideg yerra tajmilt  i tlawin anda  bγunt  ilint .

Takfarinas yexdem d inaẓuren n umaḍal am tarbaεt   “ Sixun “ i deg yella Michel Alibo, Louis Winsberg, Karim Ziad,... atg. Ma deg uḍebsi-yagi aneggaru yexdem d umaṛṛuki Idbasaεid, rnu γer-s inaẓuren n ddunit meṛṛa am Jef de la Cruse, Yin Jian, Jamaikan Sly Dunbar  d Robbie, ...atg.

Takfarinas yefka isem n “YAL” i ccna-ines, γef wanect-agi yenna-d :

 “ Ulac  amedyaz   aqbayli ur  yessexdmen  ara imesla-yagi “ alaha lala, alaha lala”, γef waya i xtareγ ad semmiγ i umareg-nneγ  « YAL » I yesεan anamek n.  tmuqint n tεelleğtin, yal ṣṣenf yella deg-s. Ihi akka ula d  amareg-iw yella deg-s yal ṣṣenf  ama d atrar ama d aqbur, ama n Lezzayer ama n tmura n beṛṛa acku nekki riγ ad iliγ i medden meṛṛa”.  

Akken yessarem ad yili n medden i meṛṛa i s-teḍra, imi  ass-a y eṣṣaweḍ yecna ula di tzeγwin timeqranin n umaḍal. Wi ara s-yinin a d-yaweḍ wass awal n teqbaylit ad yebbaεzeq di yal tiγemmert di ddunit.

Akken ad d-nekfu awal γef Takfarinas ad d-nini  anaẓur-agi i wakken ad t-nefhem ilaq-aγ ad nessisleḍ ayen yexdem.

Amedyaz neγ anaẓur s umata yella u mazal ad yeqqim d tamkerḍit n wales . Zik yesserwel-d taγerma deg nger ma d tura yesserwel-itt-id deg leεyub n timawit.

            

 

Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


Winna - Tinin-is...
Tamazight - Tinin-is...
Tamazight - Tinin-is...

Copyright 2006 imyura.net