Kles(Rijistri)
  Askasi  

   Gradcap1

| | |

U ‘‘la révolution’’ tettkemmil* ! (Ǧamal at Udiε)

U ‘‘la révolution’’ tettkemmil* !
 
 
 
Lzzayer n wassa tlul-d di tṛad mgal Fṛansa iseggasen n 54-62, iγeblan n Lzzayer n wassa d wid id tewwi imiren dγa !
Am win ad d-ilalen ad d-yawi yides ccama neγ lεib.
Aṭas n tlufa qqimen-t akken ur frint ara, ass-agi uγalent-aγ d aεekkur, d buberrak. Tamurt tugi ad taff iman-is.
Wid yuzzlen, yewten γef tmurt akken ad sseγlin azaglu n Fṛansa, akken ad d-rren tilleli i wegdud, drusit akkeya seg-sen wid i d-yewwin γef umezruy n tallit-nni. Ladγa ladγa wid iqqedcen d imeγnasen deg ikabaren n yimiren. Wid yuzzlen, ddren, kkin di tedyanin n yimiren.
Maca tikwal akka llan wid d-iheddṛen, mmalen-aγ-d i yeḍran di tallit-nni. Yiwen seg-sen dγa d Messaâud At Aâmmar Neγ Messaâud Ulaâmara (ism-is s teqbaylit)
Illul aseggas n 1913 yemmut aseggas n 2001 (yenṭel amenzu n Nunamber !)…d tudert γezzifen. Yella wayen ar ad d-iḥekku wemdan !
Ayen iγ d-yewwi M.Ulaâmara deg wedlis-is mmu isemma ‘‘Iberdan n Tissas’’ d agerruj n isallen, d tafat i umezruy !
 
Abeεuc n tsertit ikecm-it mi yella di Tahert d aserrar (d aḥeddad n tmegḥelin )
« …yiwen wass n 1934 yufa yi d lḥal dinna assmi d yusa γurneγ Dda Messaâud At Sidhum. Yusa d si lezzayer […] ziγen Dda Messaâud ur izgil yiwet. Γas ixeddem lxedma-s di tḥanutt is, iẓeṛ ayen i yas d izzin. Iḥka yaγ d γef ayen akw xeddmen Laâulama, tarbaât n ccix Lâuqbi akw d Ben Badis. Isfehm aγ d daγen lxilaf nni d yellan ger Wudayen akw d Waâṛaben di Qsenṭina. Ihedṛ aγ d γef aṭas n temsalin nniḍen. »*
Akka  i tebda tikwin n M.Ulaâmara. D ameγnas n l’Etoile Nord Africaine, Itri n Tferka, Messaâud At Sidhum, xali-s, i s iskecmen aferfud n tsertit.
4 iseggasen deffir waya M.Ulaâmara yuγal d ameγnas ger imezwura n PPA (Pipiεu) di tmurt ufella n tmurt n lleqbayel
« talalit n PPA di 1937 di Lezzayer tusa d si tukksa nni yettwakkes ukabar nni amezwaru n ENA, l’Etoile Nord Africaine. Akabar agi n ENA ilul-ed di Fṛansa, di lğwayeh n 1926. Amur ameqran n wid i t yessulin, d ixeddamen n tmurt n Leqbayel. Imiren yuγ lḥal d nitni i yebdan inig d imezwura… »  
 
Dayen, abrid umennuγ yenğeṛ, M.Ulaâmara ad t-iḍfeṛ alama d taggara. D argaz yesdukklen amennuγ γef llaẓ-is d umennuγ γef tmurt-is. Ur yeγfil ara, yeqdec s wul-is, yarna nneya tazedgant.
Iseggasen n 40 tebda tuddsa tettimγuṛ, tettaff iman-is di tmurt ufella. Ulaâmara yeqdec aṭas, irgazen bdan keččmen-d ar tuddsa.
« …deg wnejmaâ agi i yaγ d issefhem Ḥalit kra n temsalin n tuddsa akw d wayen ur nessin ara akken nella dinna.[…] assen i nebḍa tamurt ufella, yal yiwen segneγ yeṭṭef tama. Sid Ḥmed Ḥusin yeṭtef laâṛc n At Ittureγ akw d At Illilten, Ğaâfaṛ Iwannuγen yeṭṭef win n At Buyusef, Mḥend n Buaâlam yeṭṭef At Mangellat akw d At Yeḥya, ma d nek ṭṭfeγ tamurt yellan akkin i wasif n Lğemaâ, At Budrar armi d At Yani, rniγ ayen yellan garaneγ akw tmurt Iaâẓẓugen .»
Ilemẓẓiyen i d ibeggsen i wmennuγ, ṭṭurcen , ukin, wten akk yessen-t. ssulin ula d lakulat, ad d-ssakin arrac ar ad yeddun deg webrid nsen !
« di taggara n 1943, fkan aγ d lameṛ a nelli lakulat n taâṛabt di yal tafilağt. Sebba s akken a nqabel abrid nni i d wwin Laâulama n tmurt n Lezzayer, widen akken yebγan ad ṛebbin Izzayriyen nebla ma nebcen tamsalt n listiaâmeṛ. Widen akken yeqqaren kan awal nni: ‘‘Ṭeṛbiyya wa ddin’’. Γef ayagi i yaγ d fkan lameṛ di PPA i lakulat s taâṛabt, akken ur aγ zegwiren ara Laâulama yagi γer uṛebbi n ilmeẓyen… »
 
Wwet uzzal s wuzzal. D wagi kan i d abrid s ara tqableḍ imiren. Tameslayt, tikti i sselseḍ d tin. Ad telḥu, yarnu amdan ad ttileqqem deg teswiεt. (imesdurar n yimiren ttamnen nezzeh !) Neẓra amek teḍra ar deqqal. tasuta kan, yewḍed Nunamber !
Seg wayen akk iγ d wwin imusnawen umezruy, ama d amezruy n umussu aγelnaw (mouvement national) neγ d win n lgirra n uslleli (guerre de libération), ur yelli wi’γ d immesslayen anect iγ d immesslay M.Ulaâmara γef amek teḍra s tidett di tmetti, Amek azaglu n Fṛansa id d-isseγli llaẓ d lmizirya γef Izzayriyen. Amek di 1945 nni, s tiyita-nni n waggur n Mayu, imeγnasen n tmurt ufella begsen niqal ad s-rren ṣṣerf i wcenggu…ass n 23 di Mayu… !!
 
Aṭas n tedyanin iγ d yemmla M.Ulaâmara, γas ulama tikkwal yettağa-y-aγ nḥar…
Am tedyant-nni n ‘‘Imaziγen’’ iseggasen 1948/49, Mesaâud Ulaâmara yellan d yiwen seg meqqranen n PPA-MTLD di tmurt ufella, thewlit temsalt-a
« γas akken tamsalt tettimγur, maca di lezzayer ur d iffiγ kra n lexbaṛ sγur Comité Central n MTLD. Tuṭṭfa nni yettwaṭṭef Waâli γer lḥebs ur aγ tessashel ara lecγal.
Di Micli, nexdem anejmaâ γef temsalt agi n Fṛansa. Tamezwarut kan fkiγ asen d yiwen tṭṛakt nni i yaγ d iwḍen. Yal yiwen segneγ d acu yesla, d acu d yenna. Di tidett ulac win ur nesli yara s ccwal agi. Di yal taddart, azgen n yergazen is di Fṛansa i llan. Lexbaṛat d widen i yellan di yal taddart, d ayen d issefhem ṭṛakt nni. Ilmend n leγyab n Waâli, nniγ asen ayen walaγ nekkini :
-          Di temsalin am tigi, ilaq aγ di tazwara a nẓeṛ lexbaṛ n tidett. Syinna, a nwali ayen
ar nexdem. Assa Waâli di lḥebs, nek walaγ ilaq aγ a nẓeṛ imeqranen n Lezzayer. Akken a nqabel aâdaw, akken ad d nekkes tamurt nneγ si ddaw uzaglu n Fṛansa, ilaq aγ a nemsefham garaneγ. Tamsalt agi i simγuren ijeṛnanen n Fṛansa, nek walaγ ad aγ d tawi madakci. Ma yella tqeblem, ad ruḥeγ ad ẓṛeγ amaray ukabar n MTLD, Ḥusin Leḥwel. D netta ar ad d ifken awal iṣeḥḥan. Teqbel tejmaât, nkemmel awal, dγa yefra unejmaâ. Timlilit snat ledwaṛ γer zdat.
Assmi ruḥeγ γer Lezzayer, wwiγ yidi yiwen ṭṛakt nni i d yusan si Paris. Akken mlaleγ Ḥusin Leḥwel di lbiru ukabar, nniγ as ayen yellan. Nek gguniγ leğwab n tidett sγur Leḥwel, ziγ netta aγbel is isewweq anda nniḍen. Akken t ḥeṛseγ s wawal, yenna yi d s tefṛansist :
-         Il faut camoufler absolument – ilaq ad inṭel wawal agi, ur iteffeγ ara !
Akken walaγ mačči d win deg yella ṣwab, dγa nniγ as ayen yellan deg wul iw. Imiren dγa, si tyita nni n tnekra wer nekkir di 1945 nni, giγ ccek deg wigi yellan di Lezzayer. Γas akken d nitni i d imeqranen ukabar, nek deg wul iw ur ten qbileγ ara. Aγbel nsen amezwaru nitni, awi d kan anwa ar a yebbuṛfen s ubeṛnus lluber akw tcacit n Teṛkw di tmeγriwin n Lezzayer. Γas akken lliγ deg wedrar, ḥekkun i yi d warrac nneγ, widen yellan d imeγnasen di Lezzayer. Taggara nniγ as i Leḥwel :
-         Ur yelli wamek a neffer tamsalt agi. Am akken qqaren γurneγ, ‘‘ur izmir yiwen ad
yerr alγem γer uqelmun-is !’’ lxilaf yellan di Paris, yella ger watmaten nneγ, imeγnasen ukabar nneγ, mačči ger ibeṛṛaniyen. Yella lxilaf garasen, ilaq aγ nekwni tamezwarut n nẓeṛ lxilaf agi d acu t, tis snat ilaq a tt nefru akken ad frun nitni.amek a yenṭel wawal di lawan deg d heddṛen ijeṛnanen n Fṛansa fellas yal taṣebḥit, am akken slan akw yemdanen n Lezzayer, leğwab agi inek, mačči d leğwab n ṣwab ! »
 
seg wassen i tebda yemmas n ddunit, d awal-agi kan ‘‘ il faut camoufler absolument’’, i yellan, i s ittqabalen imeqqranen nneγ tilufa, almi d asmi iγ uγalen-t d timexneqt. ass-agi nugi ad nerfed iman nneγ !
lemmer imiren d wid i ttifran s tin n lxiṛ, s tin n’’leεqel’’ talli ass-agi taluft-agi n tmagit yefra ccγel-is. Dacu εeddik !
Di taluft-agi n tmaziγt, M.Ulaâmarayeẓṛa d lbaṭel i yeḍran. Tadyant n yimedukkal ukkud inuḍeḥ (Bennay Waεli, Muḥend Ameqqran Xlifati, At Ḥemmuda…) t-skecm-as aferfud nniḍenin. yeẓṛa ṛuḥen d asfel. dayen ull’ara d iqqaṛeε yiwen !
« tuṭṭfa nni yettwaṭṭef Bennay Waâli γer lḥebs tkemmel aγ. Lemmer i yaγ d sfehmen tamsalt imiren, qbel a tekker, wissen ahat ur tettaweḍ ara akka. D acu n sebba γef ffren fellaneγ ? »
Asmi tεedda tagi n Imaziγen, M.Ulaâmara, netta, ikemmel leqdic di tuddsa tuffirt O.S (neγ Iγes !). ttheggin i tnekkra. Win yuγalen d aqqaruy imiren d Krim Belqasem (deg umur n Bennay Waεli !).
Seg umenzu n Nunamber aseggas n 1954 almi d 5 Yulyu aseggas n 1962 d M.Ulaâmara ur yeḥbis, d lgirra. yettnaḍaḥ deg iḍ deg wass. deg wmadaγ, di lḥebs, acḥal n tikkal yewweḍ ad immet, ini yesemneε. S tissas i iqqubel. Yumen s webrid yewwi. D abrid n tissas !
Tikkwal izeγγeb weksum. i yeḍerrun d yemdanen ; γas akken, bedden. tuγalin ar deffir ulac !
Lḥusin Ulaâmara mmi-s n Messaâud yeγli d ameγras (ccahid !), maca amennuγ ur yeḥebis ara. M.Ulaâmara asmi id lldin-t wallen-is di 1934 γef tmurt, i yeẓṛa amennuγ-is d win ar ad yezgen alama d taggara, alama yekkes uzaglu n Fṛansa !
M.Ulaâmara yedder yeẓṛa azaglu n Fṛansa yeγli. Aṭas n yemdukkal-is i yemmuten. mmi-s !
Azarug. Akken i s yenna akken winna :’’kecmen-tt-id At Weεmeṛ ma d nekkni ad nwexxeṛ’’
8 wagguren i d iwwet di lḥebs n Lezzayer i γef yefkka temẓi-s. yugi ad yili d axnanas. Yugi ad iskiεew d wuccanen.
Netta n At Tissas mačči n At Txidas.
 
Adlis-a d inigi i wmezruy. Awufan ad illin aṭas am wiggi, aγ d sseknen tidett yefren.
Tira n wedlis, d tin fessusen. Anda i ilaq useqdec n wawal amaynut isqedci-t umyaru, (tuddsa, ṛabul, akabar…), mulli tameslayt d tin i s i nettmesslay yal ass (ddeqs n wawalen n zik i isqdec umyaru).
Akka nezmer ad d-nnini d akken M.Ulaâmara, yeqdec i snat n tegrawliwin, tagrawla γef tmurt d tegrawla γef tmaziγt.
U ‘‘la révolution’’ tettkemmil… 
 Ǧamal at Udiε
·         U ‘la révolution’ tettkemmil : d azwel n yiwen sketch n Muḥya
·         Uriγ iḍrisen i d kkseγ deg wedlis akken i t-n-yura bab nsen 

Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat


muḥend - Tinin-is...
Mmi-s n Wemsed - Tinin-is...
Mmi-s n Wemsed - Tinin-is...
Mmi-s n Wemsed - Tinin-is...
winna - Tinin-is...

Zdi-t deg Facebook
spacer
Copyright 2006 imyura.net