|
|
|
|
Asekkil V deg tira n teqbaylit (Meẓyan)Azul fell-awen, riγ ad a ken-xebbreγ d akken aqerruy n Umussu i tedsimant n Tmurt n Yeqbayliyen yemmeslay-d γef weskasi yellan ger wid yettarun "V" d wid yettarun "B", aqerruy n umussu Ferḥat Mhenni yenna-d aya :
"Tira n tmaziγt s temâemrit d tin i s-id nezger asif n wussan n tuffra, ussan n ujajih n tmes i deg iγ tuγal d asirem. degs i neṭṭef. Maca tenneqlav tegnitt nni, inneqlav umadal, tveddel tmuγli nneγ.
Xas tamuγli nwen temgarad d tin nneγ, yal yiwen ad iqader awal is, ad iqader aytma-s.
Ilugan n tira d wid yersen γef ddnuc, i mi s uγiwel i ten isres Dda Lmulud. Tamuγli s wayes id-iqqar tamaziγt yiwet, tefka yas amkan i tin id iqqaren tamaziγt d asg°et. γef aya, taqvaylit tuklal isekkilen is s llsas n temâemrit.
Kunwi yessnen tira n tmaziγt, tezram tussna tettveddil. Kunwi, am nek°ni ittewten s yiwen uâkkaz, nezra yakk° amur n tsertit id-ikecmen di tasnilsit.
Tasertit nneγ, d tin ara-d irren i teqvaylit azal is am akken uwdayen rran-d tudert i tâvranit.
Uqvel ad naru V deg° mkan n B, ncawer isnilsiyen nneγ, Salem Chaker. Nevda-d awal nek°ni d Kamel Nait Zerrad mac ur t nfukk ara.
Ur nesserwat ara verra i wennar. Ur nesseγlad ara deg imdanen.
Ma ilaq a-nemlil, aqlaγ γurwen i wakken yal yiwen ad-d ifk tikta-s γef taluft a n V"
S tagmatt Ferhat Asabter yellan deffir wa | Asabter n zdat
Birkus Tiwal
- Tinin-is...Azul fell-ak a Meẓyan, Tanemmirt-ik γef ussizreg n wawal n dda Ferḥat. Nek riγ ad iniγ i Mass Ferḥat, nekk ttqaddareγ-t aṭas. Ḥemleγ-t ama s wudem-is n unaẓur neγ s win n userti. maca icuba-yi Yillu, lemmer ad yeğğ tasnilsit i yisnilsiyen ay axir. Amussu n TTY ur ixuṣṣ ara deg icenga: inselmen, ibeεtiyen, imagdayen ukarṭun... fiḥel ma yerna-d wid i t-iḥemmlen, wid yettarun taqbaylit s "B"... A dda Ferḥat, ma yella teγriḍ ayen akka i d-uriγ, a k-iniγ: ahat tezgiḍ-d, tesεiḍ azref i yettarun s "V", maca eğğ isnilsiyen ad at-id-inin nutni s yimawen-nsen.. tanemmirt-ik, s tayri s war urfan. muḥend
- Tinin-is...azul a Meẓyan tanemmirt imi i γ-id-tewwiḍ isali-agi n umussu i tedsimant n tmurt n yeqbayliyen, d tidet tutlayt tuḥwağ tasertit ara tt-irefden, i wakken ad tennerni s lemγawla, ilaq isertiyen daγen ad ttcawaren imusnawen di yal taγult mačči ala deg tesnilsit kan, d "V" neγ d "B" akken i d-nnan aql-aγ da. muḥend Σebu
- Tinin-is...Nekk uggadeγ d aεraḍ iεerrḍen a s-ḥerrfen aḍar i wakken a s-kksen tayett i zemren a s-tt-id-fken igad iḥemmlen tira s tmaziγt. awal-agi n tmaziγt daγen kra wussan akken bγan a γ-d-inin belli le MAK iγunza-t. Tamaziγ d tacengut n teqbaylit i tt-rran maḍi. Maεna cukkeγ ifaq-asen γef taluft-agi. Rnan-d tinna n usenğaq daγen, nnan-ak awah aza n imucaγ ini azegzaw n waεraben. Ihuh ula d amezzir nsen. bγan kan yiwen ur iteddu d gma-s. Netta awufan timanit n tmurt n yeqvayliyen d aẓru amenzu deg wexxam n tmazγa. Amennuγ n yiḍelli yettkemmil-it win n wass-agi. A s-iniγ i Feṛḥat aqlaγ yid-k kečč, awi-yaγ ar timanit s V nekkni a k-id-neḍfer s B. Kečč awi-yaγ ar timanit s teqbaylit, nekkni a k-id-neḍfer s tmaziγt akk d teqbaylit. Kečč awi-yaγ ar timanit s usenğaq i k-yehwan, nekkni a k-id-neḍfer s waza-nni Wegraw Amaziγ...awi-yaγ kan. Neẓra yiwet: kečč i k-iḥaren d tamurt-ik akk d warraw-is. Diri-yi
- Tinin-is... Azul fell-awen, Γas ma ur yi-telli deg wul neγ di tidmi akken ad kecmeγ deg “tmeqlac” akken yeqqar Yidir Ḥmed Zayed, imi tilufa yecban tigi mačči s tin iḥulfan neγ s tuqqna n wallen, mačči daγen s tinna akken n “texsayt n Muḥend-nneγ”! Yiwen am nekk εyiγ seg wemqejleḍ (zwareγ-d seg waya akken ur s-qqaren ara kra atan wagi… Acku si tura ur yi-tettarra ara tmara akken a d-rreγ awal…. Acḥal n yegrawen, acḥal n temliliyin yemmugen γef temsalt-a akk d tid yecban ta, dagi di tmurt neγ di berra n tmurt ?! Acḥal d win yeččḥen fell-i mi ara agiγ asuter n tkadimit n tmaziγt, acimi ? Zgiγ qqareγ anwa ara yilin deg-s? Taggara-s d Σebderrezzaq Durari i d-yezgan d aqerru γef ulemmas-nni d-sbedden ! Lemmer d lebγi-k ay ul, mačči d askasi γef imesli n «V » ( nniγ-d imesli mačči asekkil « v ») i teḥwaǧ teqbaylit ass-a, neγ ara tt-irefden, neγ ara tt-iṣubben! D acu kan mačči win ara γ-d-yewwten afus ad nekker γer ceḍḥeγ! Lemmer meqqar d ayen d-yeffγen si kra n wegraw yemmugen yakan, ideg ḥeḍren waṭas imusnawen, yili ahat … Maca, din kan, wwet-it tebzeg tiṭ-is! Kkren yakan yemdanen, beddlen "b" s "v", beddlen "ε" s "â"! d ta i d tawaγit neγ ad teqqim! Ferḥat d azref-ines akken a d-yini i s-yehwan, yernu ahat d tiririt kan i d-yerra i kra n westeqsi yerzan tamsalt-a, wamag ur ḥsiγ ad yili yezgel neγ ffrent fell-as temsal yecban tagi: Aggaγ d uzenzaγ. Ma nmuss « b » nerra-t d sin isekkilen d « b » d « v » yessefk daγen a s-d-naf tifrat i kuẓ imesla-nniḍen : « d » d « d >azenzaγ » ; « b » d « b> azenzaγ » ; « t » d « t>azenzaγ »… Ccwi kan imi Lewnis At Mangellat, yezga yeqqar « Ur ssineγ ad aruγ taqbaylit akken tt-ttarun tura », wamag ula d netta a d-yini kra ! A wi yufan ad yesεu wemdan aεenqiq annect uεenqiq n welγem, ur d-yessalay ara awal alamma yewwi-t yerra-t. Ayen-nniḍen akk, yenna-t-id gma-tneγ Birkus n Tiwal. Awer d aγ-d-yaf wassen ideg yal aqbayli s teqbaylit-is, wamag tura aseqreb ger tmeslayin n tmaziγt nefka-t d asfel. Yernu ma nkemmel-itt akka, s tigi n wesnulfu n « v » a tt-nessiweḍ γer tin yugaren ta : Wa yessawal-d imesli anγi, wayeḍ uhu ; wa yessawal-d imesli azgengaγ, wayeḍ uhu ; wa yessawal-d kra imesla-nniḍen d ufayen, wayeḍ uhu ; wa izeggir-d amqim udmawan wayeḍ yessegray-it. Tedduḍ γer zdat… akken yeqqar dda Sεid « ad yeḥlu Qasi »! Usekkur a Yir nettat!… Tamawt : Ula d Σebdennur Σebdeslam yerfa yiwwas imi s-nefka tabrat ideg yufa asekkil “ε” yeqqar d taεrabt. Wi d-yennan “ε” d taεrabt, yessefk daγen ad yekkes “ḥ” imi zik-is ulac-it di tmaziγt. Win yebγan ad yessizdeg taqbaylit ad yezwir deg “yewweḍ” deg wadeg n “yebbeḍ”. Win iran ad yaru “v” yezwir yaru iḍrisen-ines s teqbaylit. Akka i ssneγ nekk taqbaylit.
Yeux Bleus
- Tinin-is...Azul Tiyiti-yagi mači sγur Ferḥat i d-tusa. D kra akken i t-yessnen kan taggara-yagi, i yebγan a s-gen allen tizerqaqin (les yeux bleus) i teqbaylit. Akken ula d wid i yebγan a s-kksen Ḥ akk d Σ. A sen-iniγ tebγim neγ ur tebγim taqbaylit ad teqqim d tafriqit mači d turrufit. Ad yerfu Cacnaq fell-awen a tawaγit.
Meẓyan
- Tinin-is...Azul, nekk allen-iw d tizerqaqin yerna ttaruγ s B !
Yesseḍṣ-iyi-d wayen akka i d-tenniḍ a Yeux Bleus, tanemmirt. muḥend
- Tinin-is...azul atan deg weḍris-agi i γ-id-yessaweḍ Meẓyan, yeqqar mazal ur fukken ara awal d Kamal Nat Zerrad, u yeqqar daγen ma ilaq ad nemlil aql-aγ γur-wen, ayen nniḍen d askasi, neẓra yakk mi ara d-ffγen iwellihen n tira alama tella temlilit n imusnawen n tesnilsit d nutni kan i d abrid yessufuγen, γas llan wid i d-yessumren iwellihen, amedya: agemmay i d-yesnulfa Mass Beḥbuḥ Leḥsen, neγ iwellihen n Mass Cerrad, atg...! maca ayagi d asmeckel kan, iwellihen ara ḍefren akk imaziγen, ilaq a d-ffγen am akken i d-ffγen wigi iss i nettaru tura, deg temlilit imusnawen n tesnilsit, i wakken ad yilli s wemtawa-nsen, ma d tidet nnan-d taqbaylit d adasil "la base" i tmaziγt, acku imaziγen akk n tmazγa gzan, ssnen taqbaylit, acku sellen i icennayen-nneγ, Dda Sliman, Yidir, Luwni At Mangellat, d Luwnas Maεṭub, rrnu daγen aṭas wawalen i yellan di tenaḍin tmazγa kcemen-d ar teqbaylit tura, ihi am akken ssfalten, d tagi ara yuγalen d tutlayt imazγen, muḥend
muḥend
- Tinin-is...ssureft-iyi riγ ad aruγ "temnaḍin" mačči tenaḍin, "imaziγen" mačči imazγen, yernu ur uḥtameγ, awennit yettwazen-d γef snat n tikkal. Aγelnaw
- Tinin-is...S v, s b, s wayen i wen iεejjben, awid kan mači s taεrabt muḥend
- Tinin-is...azul ma ulac adabu "leḥkem" ara irefden tutlayt, a d-yelhu yid-s akken iwata, atan ad tesbek ad teqqim kan din ur tettnernay ara, d ayen i yeḍran akka i tmaziγt di Ledzayer neγ di Merruk, imi mačči s wulawen-nsen i tt-id-fkan kkaten ad ssfeclen wid i tt-yesγaren, yelha ammer ass-agi i nella deg tedsimant"timanit"tili imusnawen n tesnilsit n Leqbayel ahat ad ssqedcen "v" imi imesli-a yezga deg umeslay-nneγ, avuḍ, Vgayet, Vufarik, Vumellal, Tuviret, Vumerdas, ala Leqbayel akk d Irifiyen i t-yesseqdacen "v" amedya: ivawen ar γur-nneγ iteffeγ d"v" ar Icawiyen d "b" γef wayagi ahat i d-yesummer umussu "v" iman-is "b" iman-is
amedya Taḥevrit imi aṭas wawalen am Taεrabt maca deg imesli yetteffeγ-d, salam=shalum, ḥabibi=havivi, layla saεid= layla shaεid, atg.. ( h=x, sh=c, s tḥevrit, ssureft-iyi ma mačči akka, d ayen imi selleγ kan i tiliẓri. muḥend Belεid
- Tinin-is...Azul Asekkil "b" s sin n yimesla-s azenzaγ d waggaγ, segmi yebda uselmed n Tmaziγt deg useggaz 1995 deg uγerbaz, d netta i yellan ar tura n wussan. Ma d asekkil "V" d "P" akked "O" , rnan-ten-id d timerna yiselmaden n tesdawit n Bgayet di 6 yid-sen deg udlis i d-suffγen "Ilugan n tira" di Meγres aseggas 2005 akken ad nettaru yis-s awalen n tutlayin tiγerbiyin am : Ivan Pavlov, Victor Hugo ... Ur s-qqareγ ara i ufellaḥ amek ara yexdem tamurt-is. Ur s-qqareγ ara i umaṣṣut amek ara yebnu d nek ur ssinγ... Ilaq ayen fran yimasnilsen yefra, ala ma nebγa-tt d taγadt γas tettafeg ! Belεid muḥend
- Tinin-is...azul tanemmirt a Belεid γef ussegzuy-agi-inek, am akken d-tenniḍ, attan tefra tfukk, ula d nekkni nennum yis-sen isekkilen-a, yerna d widak yesεan timeγnest d tmusni, i ten-id-yesumren, yegra-d wayen nniḍen d amennuγ γef wessnerni n tutlayt. muḥend Bussaad
- Tinin-is...Azuzul fell-awen Ferḥat waqila tkecm-it tesṭalinit yebγa a γ-d-yini amek a nečč amek a naru amek a neḍr... ilaq ad yeḥṣu belli iqbayliyen ma ddan yid-s γef timanit mačči akken a ten-yenheṛ akken i s-d-yenna uqerru-s. Ma γas neẓra belli deg timanit i tella tifrat Arezqi
- Tinin-is...Azul, Ttwaliγ ddeqs ur yeḥṣin ara d akken ayen d-icudden n tsertit γer taluft agi yugar azal n tussna d tesnilsit. Wid d-yeqqaren yessefk ad yeğğ Ferḥat annar n tutlayt i yimussnawen kan tečča-ten nniya tessebleε-iten. Amer am wakka ttwaliγ aṭas a yessusmen ma yura-yasen udabu tutlayt-nsen s yisekkilen n taεrabt (am akken ira ad iεel yakan) yak ula d adabu γur-s ‘imussnawen n tesnilsit”?
Γriγ tasnilsit almi teεya deg-i hata wayen γer ssawḍeγ ssneγ-t:
Tutlayt war tasertit ara tt-iḥudden, war anabaḍ n warraw-is ara s-igen azal unṣib di tmurt-is ur teqqil a d-tger s amreḥ a lukan a tesεu amelyar idukturen n tesnilsit! Tagnitt i deg d-negra s yixef-nwen ar nnig tasertit n yiwen i sen-d-yefγen εeryan am Ferḥat ma nεawed a nesṭenṭen yerna yezmer lḥal yeddem-aγ wasif yakan yehwa-yaγ akk nreffed nesrusu.
Tidett kan kra n tedminwin dagi ssalayent-d amermiḍ n wemdan, wa yerra Ferḥat iḍelli i d-yekker debbiren fell-as warrac wa yeqqar yeqqel d Sṭalin, wa yettnadi ad yekkes ε/ḥ/aẓa…wa yebra-yasen i yimaziγen nniḍen (melmi kan i sen-ibud yennayer ameggaz s usenğaq n wegraw amaḍlan amaziγ anect n qessam deffir weεrur-is!) wa yeqqar ira a s-yeg allen tizegzawin i teqbaylit nek awen iniγ IH mači kan d allen tizegzawin i tuklal TEQBAYLIT maca daγen acekkuḥ awraγ, lqed usalas, imeqyasen n lwiz, agusim ihendiwen... u mači kan iwakken a tecbu irumyen d wid irebḥen ufan-t maca iwakken a sen-tεeddi u a d-tek nnig-sen! Win ur yuminen ara s yiman-is d akken ulac s wacu i t-ifen wiyaḍ ad iruḥ ad yemmet nek s γur-i.
Tamezwarut ulac win yesεan azref ad yemmeslay u ad iḥud γef yiseγ-nneγ anect n Ferḥat, ladγa deg wayen d-icudden γer tutlayt, idles d tnekkit nneγ acku n tegnitt agi ḥala netta i ssneγ yefka aqerruy-is γef waya, yeffeγ-d war tuzzya tunḍa! Tin γer-s, ayen d-yenna γef usekkil ‘V’ ΓUR-S AZREF u yeskanay-d d akken aṭas i inuda yakan u icawer imussnawen akka d-yenna iwsawen. Nek a wen-d-iniγ ddeqs n wigi i itellin iqemmaḥ-nnsen “imussnawen, tasnilsit yal afellaḥ s tfellaḥt-is wihin tihin…” bla rebbi ma ẓran tren γef taluft agi u ur nudan ad ẓren! Γur-sen nnan-d imussnawen akka ihi akka, netta ulac akk dacu i d-nnan imussnawen nni, d yiwen umussnaw kan (dda Lmulud) i igan tajerrumt i s-nettaru ar ass-a, imussnawen t-id-iḍefren sxuntcen kan azuḥ deg-s war ma nudan ad jeddlen kra, acimi? win yettnadin yeẓra da i tella tundict n temseεreqt…
Akken d-nniγ iwsawen UDEM n tira d annar n tsertit akk d tasnakta(idéologie) mači d win n tesnilsit n ilugan(linguistique normative): imasnilsen n wannar agi γran akk ddemyaṭi, zemren ad arun yal tutlayt s yal agemmay yellan deg umaḍal u a s-d-xiḍen tajerrumt am ukustim! Imussnawen udabu d-yeqqaren ‘lluγa al-aεğamiya’ nnwen tezmer a tettwaru s yisekkilen n taεrabt u rebbi kbir ur skaddben ara, ih tezmer am akken tezmer a tettwaru tin-nnsen ula s isekkilen n trusit. Ihi ğğet imal-nnwen i ‘yimasnilsen’ ladγa ma ḥemmlen-ken a twalim anda a d-tegrim.
Ayen yessawḍen Ferḥat ad yagi tira n Teqbaylit s isekkilen n taεrabt neγ a d-yini V yessefk a t-naru di teqbaylit d ayen yessawḍen Kemal Ataturk d wiyaḍ ad jeddelen udem n tira n tutlayin-nnsen. UDEM n tira γur-s azal ameqran. D netta i d iceṭṭiḍen telsa tutlayt akken a tt-id-iwali umaḍal.
Imesli V imi ur yettwaru ara di tjerrumt n dda Lmulud mači acku imesla izenzaγen ur ten-yuri ara: ‘j’ εni mači d azenzaγ n ‘ğ’ ? ‘c’ εni mači d azenzaγ ‘č’ ? ‘v’ d azenzaγ n ‘b’ maca ur t-yuri ara, yella wi yeẓran acimi? Tugett n wi i yeqqaren ‘nnan-d imussnawen.. tamsalt n tira tefra tfuk…’ ẓran aberwaq! Werğin yessefhem-d dda Lmulud acimi yefren ilugan-a, maca fessus ad iẓer wemdan d akken yella yettwali ‘Tamaziγt’ d yiwet n tutlayt ar’ arun yimaziγen kra n wass s yiwen ugemmay. Ma nmuqel taluft-a seg terkent agi ara γ-d-iban dakken yefren ad yaru kan imesla yellan di yal tutlayt (ayen iwumi yessawal tanṭala) acku ur tezmireḍ ara a tesεuḍ asekkil deg ugemmay-ik i werğin tesseqdaceḍ-t, ma d asusru a tili d tamacahut nniḍen…ar ass-a akken i teqqim temsalt-a n ‘Tmaziγt’ d aεennuẓ ḥerrum yeffra-tt. Ẓran akk yemdanen ass-a d akken ‘Tamaziγt’ d tutlayin mači d yiwet n tutlayt, Imaziγen d iγerfan mači d yiwen n weγref, acimi imussnawen-nneγ gguman ad ssegzun taluft-a akken yessefk ur ẓriγ ara…ahat wa yettraju wa! Yiwen am Kamal Uzerrad ibeder-d yakan s yixef n yiles ‘tutlayin timaziγin’ di tezwert n tjerrumt-is tamirant i γef d-yenna d tajerrumt n Teqbaylit maca isekkilen d yilugan d wid nni kan… Iḍelli i d-llint wallen-nneγ ay atmaten, abrid mazal γezzif u aṭas i mazal a nesqerdec γef tutlayt-nneγ, tira-nneγ, amezruy-nneγ ihi aneft-aγ i tuzzma ur nemεin.
Ferḥat γur-s azref a naru V acku d imesli i yellan di tutlayt nneγ u yella deg ugemmay i s-nettaru, ihi a t-naru ladγa imi d ayen a yessifsusen i yiberraniyen almad n tutlayt-nneγ. Amer am nek, nezmer a nernu ula d kraḍ izenzaγen nni nniḍen γas ulac-iten deg ugemmay n tlatinit a sen-neg isekkilen am gamma d sigma. Daγen ur d-yeγli ara yigenni ma ur ttwarun ara, akken yella walugen i yella wayen ur t-iḍeffren ara. Ad yiwεir kan cwiṭ welmad n tutlayt i yiberraniyen imi ur yettifsus ara ad iẓer yiwen ma asusru n yisekkil d aggaγ neγ d azenzaγ (am wid i ilemmden tafrensist war ma ẓran awal ma d unti neγ d amaly…). Aṭas daγen i yettun tamsalt n wawalen d-ikecmen seg tutlayin nniḍen nesmuzzγiten aṭas aya. Ulac tutlayt deg umaḍal i γer ur d-kcimen ara wawalen seg tutlayin nniḍen: azal n 30% imeslayen yellan di teglizit kkan-d si tefrensist. Dagi imesli V yelha a d-yessenεet d akken, d nekni i yesmuzzγen awalen mači d nutni i γ-iεerrben (avelluḍ, tavratt, avriq) neγ i γ-yerran d irumyen (avidun!). Ẓriγ di tira kan i d ‘B’ asusru d ‘V’ maca ma yella 99% n wid yettarun s ugemmay-ik ssemgirriden ger tira n ‘B’ d ‘V’ acimi a d-tgeḍ uguren i yiman-ik akk d wiyaḍ ma yella ula d kečč tesεiḍ sin imesla-nni am nutni? Tikwal ntettu mači iman-nneγ i nettidir deg umaḍal, yessefk a nesseḥseb i tigreγlanit! Imesli P daγen ddeqs ireṭṭalen nesmuzzeγ i deg yella: tasupyirt, apulis, tapyast, apianu… wid iẓewren mači d ireṭṭalen i iḍefren ilugan n tutlayt i yessefk ad kksen si tutlayt-nnsen maca a sen-ssifsusen tira di tutlayt akken a tennerni u a teğğuğğeg.
Ger tacciwin kan: tesseḍsayeḍ a Belεid imi Victor tqelbleḍ a t-taruḍ s V di tutlayt-ik ma d ismi-k kečč i yettwasusrun yimesli nni awer yaweḍ! Lemmer maci d ttiderwect amek a d-yernu yiwen isekkilen γer ugemmay-is akken a ten-yesseqdac kan deg ismawen iberraniyen? Anta tutlayt i igan akka deg umaḍal? yella melmi i qudren waεraben tira n yismawen n irumyen? Yella melmi i γ-qudren irumyen nudan ad ẓren ma Ait neγ At neγ ṭikuk i yessefk a naru? Seg zik nḥemmel a nerfed wiyaḍ γef tuyat nneγ, rfed-t iqerray-nnwen a Yizwawen zuxxet s wayla-nwen, Neεya di tuṭṭfa n ijufar n wiyaḍ!
Nek di ddemma n wayen akk d-nniγ iwsawen-a, ihi atan ‘yemḍel takna n yemma-s werbib’ akken yeqqar yiwen dagi: seg wass-a d ttasawent V ara ttaruγ (bdiγ ttaruγ-t yakan anda nniḍen) u win a yi-d-yesdumren a t-aruγ ula anda yella yimesli d aggaγ! Bussaad
- Tinin-is...Zul Ula d Sṭalin ukk d Bumedyen akk-a. Netta a d-yini imussnawen-is a d-ḍefren s umendayer d lγiḍa a d-sfehemen i lεamma. yenna-d akka YESΣA AZREF yeẓra dacu ur teẓrim a iderγalen. wamma ṛajut ur ttḥiret ara ticki i newweḍ ar timanit yella buhan n wayen ilaqen a t-ibeddel bunadem deg tmeslayt neγ deg tmetti. S leεqel kan ay axir. Ula di la Physique akka ayaxir. alih ar tifrat
Arezqi
- Tinin-is...Azul
Ulseγ taγuri i wayen uriγ iwsawen ufiγ nniγ-d kra imeslayen ur ilaq ara a ten-id-iniγ di rreḥva am tagi ihi ssurfet-iyi ttxil-wat, mači akka i nnumeγ ttmeslayeγ. S reffu i d-uriγ kra n tγawsiwin acku walaγ ddeqs n wayen n diri, daγen yettγaḍ-iyi lḥal imi kra n tikelt i neεreḍ a nezdi s lqed ini nemlal-d ayen i γ-yettḥuccun iḍarren u tiyita tezga s γur-neγ i d-tettek, acimi?
A Bussaεd: ur d-nniγ ara Ferḥat γur-s azref acku riγ a s-wwteγ tabrust neγ ixelles-iyi akken ad γummeγ tidett s tikerkas di 2009. Fesreγ-ak-d tidett akken tella, tura kečč γur-k allaγ, γur-k idlisen, γur-k internet, γur-k imussnawen nadi ḥrec γef yiman-ik tiniḍ-aγ-d m’akka neγ mači akka. Ayen d-uriγ d ttidmi-w nekkini. Nniγ-d Ferḥat γur-s azref acku asmi sliγ s tidmi-s γef wayagi ivan-iyi-d d win yettnadin. Ddeqs aya i nudaγ nek γef taluft-a d tγawsiwin nniḍen, ur rjiγ ara Ferḥat, ihi walaγ ayen d-yenna d ayen γer-ssawḍeγ ula d nek. Tidett kan, lliγ qqareγ i yiman-iw γas akka, a nkemmel kan s tira agi alma tella-d kra n temlilit n imussnawen akka d-yenna gmat-neγ iwsawen, maca ass-a tjeddel tmuγli-w acku tamezwarut, ayen d-yenna yevna γef tidett, tin γer-s, ayen d-nnan yakan imussnawen-nneγ yella εni wanda i yella d unṣiv ? Yak d ayen d-yeqqar kan Durari i d unṣiv ?! Ihi ass-a tutlayt nneγ teḥwağ tasertit nnig n wayen teḥwağ tussna, imussnawen akk ẓran anct-a akken yessefk.
Ayen nniḍen, ma Stalin d win yettḥebbiren γef teqvaylit tagujilt d wamek ara qqimen warraw-nneγ d Izwawen ihi nek atan ad wwteγ avendayer ad rnuγ lγiḍa uculliḍ i Stalin! Lemmer a teẓreḍ, axerdus i deg nella mači kan d yiwen am Stalin i γ-ilaqen akken a d-neffeγ sseg-s. Akken d-nniγ iwsawen ma mazal ur tefhimeḍ ara d akken ma triḍ a tidireḍ deg umaḍal n tura yessefk a tissineḍ amek a tḥuddeḍ ayla-k ger wiyaḍ, yiweḍ-d wass i deg yessefk a tfehmed anect-a.
S tegmatt.
winna
- Tinin-is...Azul fell-awen Asentel-agi bdiγ-d awal fell-as ilindi deg wenmager n wesmel-agi, ar deqqal ufiγ ffγen iḍaren-iw seg cwari, dγa susmeγ. Tidmi-w: akken nebγu naru mačči d iεewwiq. Aserti γur-s awal, amusnaw γur-s awal. Ulac win ẓẓayen ugar γef wayeḍ deg taluft-agi. Akka i d-yenna Urezqi, lemmer teqqim deg umesnaw, ula s taεṛabt zemren a tt-arun, maca d aserti i d-yennan ala, yerna d abrid. Si tama nniḍen, d amussnaw i yesmenyifen asekkil alaṭini γef win n tfinaγ, ass-agi yettbin-ed d abrid iṣewben daγen. Aserti n wass-agi γur-s iswiyen ur nelli d wid n yiḍelli, ihi ula d timeẓriwt-is akk d wallalen ad yesseqdec zemren ad ilin magaraden γef wid n yiḍelli. Awal-is yegda win n umussnaw, ma mgaraden, a ten-yessemwatan d annar n twuri neγ n leqdic. Ticki rewtent, aεeqqa a d-yufrar γef takka. Uqbel ad rewtent, yiwen ur yezmir a d-yini, kan akka s tiṭ, anda tella takka anda yella uεeqqa, imi takka tedukkel d uεeqqa. Tidimi-w, deg wesmel-agi, a nernu akka i tt-id-newwi ar tura: "akk-in akka alamma aεeqqa ad yugar takka." Win yebγan ad yaru s B anṣuf yes-s, win yexsen ad yaru s V anṣuf yes-s, win iran ad yaru s tbeḥbuḥit anṣuf yes-s, win i terḥa tfinaγ anṣuf yes-s "a s-d-naf amek", ma d win i iran ad yaru s taεṛabt a s-nini "aγyul umεin ur itett ara taberda-s". Win yebγan taqbaylit yaru-tt. S wannect-a i γ-d-wwḍen isefra n zik ar wass-a, imi uran-tt akken ssnen, akken ufan, akken zemren, akken bγan. Ula d ass-agi yiwen ur yezmir ad ibuṛṛef γef wayeḍ, abrid d annuz zdat n tegmatt akken ur d-yettili ara wayen a tt-yesnuγnin. Tanemmirt.
winna
- Tinin-is...muḥend
- Tinin-is...azul fell-awen/t ihawul ammer yella win d-iberḥen di 62 -nni, kraḍ n tikkal nekkni d Imaziγen, neγ lammer yella win iggulen, ad yeḍfer Idzayriyen alama d zdat wemnar n tewwurt-nsen, i wakken ad mmeslayen tutlayt taγelnawt n Tmaziγt, imi tutlayt-nneγ tzegl-itt tegrawla, 47 iseggasen aya, ula d tiliẓri ur tt-tesεi di tmurt-is, ayagi akk ay ayetma, s tsertit i t-xedmen refden taεrabt, seγlin tamaziγt, anwa akken i yi-d-yennan! atan ssteεriben deg iγerbazen akk d leğwameε, asmi ara qeblen a d-fken tamaziγt, ass-nni, i zemren att-kksen imi lecγal s tsertit akk i tteddun, asirem-nneγ ass-a yegra-d deg tedsimant "timanit" n tmurt n Yezwawen, d tagi ahat i d tagrawla ara γ-iḥudden, ad tḥudd tutlayt-nneγ. ihi a Dda Areẓqi ulac win ur nḥemmel ara ad yeddu deg webrid i ttawin yergazen lεali, ala nin ur nessin ara amezruy n Mass Ferḥat. muḥend Bussaad
- Tinin-is...Zuzul ur ssineγ ara amek i s-qqaren i Le culte de la personnalité s teqbaylit. γurwat a γ-terwim Ferḥat a γ-tessalim ad yuγal diri-t. D amdan, yezmer ad yezgel ad yezleg. D Ferḥat neγ d Σmeṛbuzwaṛ.Tura nniγ-d ayagi maca aqli-yi ar yidis-is armi yewweḍ sani yebγa sani nebγa sani tebγim. Timanit. Yiwen iḥemmlen Ferḥat.
- Tinin-is...kečč A Bussaad d tidet d bu sseεd, ad neddu kan yid-k ad nerbeḥ aseggas-a. Tḥerceḍ almi tγileḍ wiyaḍ akk xxucen, ala kečč iwumi ldint wallen. 1)- Tekkateḍ di tesṭalinit, maca, teqqareḍ-asen i imerza n wesmel n tira d tsekla taqbaylit ur ttmeslayt ara γef waya tura, anfet-as alamma tewwi tmurt n yeqbayliyen tadsimant(timanit). Tella tesṭalinit yugaren tukksa umeslay? 2)- Ameslay yella-d γef usekkil"V", kečč ulac anida ur d-teskecmeḍ ara Ferḥat deg umeslay. Ğma-tneγ Arezqi yemmeslay-ak-d s wudem n tmusni, kečč s txeṭwaẓ i d-tettarraḍ awal. Aql-ak s tidet mgal aseqdec n isekkil"V"? Ma yella ih, ini-yaγ-d acuγar ttxilek! Neγ tugadeḍ kan ad yili l´ancien γur-s azref, ad yawi iseγ ula deg waya? Ferḥat s yimmad-is d iseγ ma ur teẓriḍ ara.
Meẓyan
- Tinin-is...Azul, ma nura "taqvaylit, aqvayli neγ tavuqalt, ahat ulac fell-as, asqesi-w d wa : i wemyag "jbed", ma nura-t "jved", ad t-nessefti akka : jved, yejved, ijevved ? Neγ ad t-neğğ akka 'ijebbed" ? Neγ "ijebed" ?
Meẓyan
- Tinin-is...Bγiγ ad aruγ "asteqsi-w" mačči "asqesi-w". Amrabeḍ-nni n teṛwazyam
- Tinin-is...Ma yella ad ilin isekkilen-agi (B & V) di sin a Meẓyan, ad as-teḍru i teqbaylit am wemdan ur neẓri ara annect yesεa n yedrimen, lhemm d-yusan ad as-tezmer, ad tuγal ur testeqsay ara γef ssuma n tγawsiwin, maca, γef tilin-nsent akken.
Ihi "jved" ad yettwaru "jved" "ijebbed" ad yettwaru "ijebbed"ma tṣeḥḥa tmenna-s. Nekk akka i t-ssneγ, ahat yella wanida qqaren ijevved, ur ẓriγ ara, maca, tagi daγen d tamsalt-nniḍen. Wissen ahat kra n wass a d-yaweḍ wass n " lḥisab d lεiqab" i taεrabt, ad msefhamen imusnawen-nneγ γef kra yellan.
" Lemmer nekk yid-m ad nemlil a d-uγalen amzun llan" Aṭaturk a d-yeẓẓel iγil, ad yeẓmeḍ afus d Ucalan".
Amrabeḍ-nni n teṛwazyam
- Tinin-is...γef tilin-nsent kan mačči γef tilin-nsent akken(tγawsiwin ah...)
muḥend
- Tinin-is...ssureft-iyi riγ ad aruγ "win" mačči nin" Winna Nat Ksila
- Tinin-is...uγalet-d a tarwa ar yizli n tγeṭṭen, yakk mačči d ayen meqqren ila ssutureγ deg-wen, d tavwaṭurt kan taveztuḥ, εni ur tecfam ara asmi akken ttedduγ s uvilu imi ara d-issuḍ ukamyun yettḍeggir-iyi ar seddaw wevrid, rniγ ṛwiγ acepun d lpara deg wevrid yettawin ar Vgayet, ammer mačči d lizunsyan-nni, amek ara tessirmem ad tsewqem γaf yiman-nwen. Bussaad
- Tinin-is...Terwim-tt terwim-tt! a vavavavavavava! Awetniri
- Tinin-is...Azul fell-awen,
ALƔU ! « Aprukirur » amatu n wexxam n teɣdemt (ccreɛ) n Wehran ur yeqbil neɣ yugi (ur yemtawi ,ur d as-d-tezgi ɣef wul) taɣtast i yeṭṭef unezzarfu i userreḥ n gma-tneɣ Sseɛd Ẓamuc (Daɛi) aselway n tiddukla Numidya n Wehran, s war leɣrama neɣ lexṭiya d leḥbes. Imi yessuter (weprukirur) taruẓi n ccreɛ ɣer ccreɛ unnig n Dzayer tamaneɣt, mgal Daɛi. Annect-a d ayen swayes d-tegla tebrat i s-d-uznen iḍelli n Letnayen 16 Furar 2009. Taluft tettkemmil!...
Awetniri
Awlawal
- Tinin-is...Azul, Amek tura keččini, ay Awetniri?! Imdanen-nniḍen ttawin-d γef ucebbeḥ n teqbaylit s "v" akken ad teεğeb i iberraniyen... kečč tettawiḍ-aγ-d ala yir isalan; anagar γef nnger i tettmeslayeḍ! Riγ kan a d-rnuγ ayen d-yenna ubugaṭu Ben Sadeq (γef taluft-a n gma-tneγ Ẓamuc): Taluft attan deg ufus n ccreε unnig n Dzayer, yezmer a tt-yeqbel, akken yezmer daγen ad yagi taruẓi n ccreε i d-yessuter weprukirur. Imiren ad ẓren amek yella waddad n tsertit, s waya ara sen-d-iban. Ma d tura xerṣum a γ-ssedhun akken ur nettxemmim ara γef wayen yessefken i tefrent i d-iteddun!.. Awlawal muḥend
- Tinin-is...azul tanemmirt Awetniri d Awlawal imi i γ-d-tettakkem isalan n wayen i d-iḍerrun di tmurt-nneγ, tadyant-a n Mass Ẓamuc imi akka senfufuden deg-s rennun, armi ur zmiren ara ad ssinfen abrid n tiddukla Numidya, acku walan-tt s leqdic-ines terfed tamaziγt akken iwata, ar γur-sen sebba tella, ran ad nettu tafsut taberkant, ula d tamnadit Tamarikanit Massa Jan, zemren a wen-d-innin d acu i tt-id-yewwin ad temmeslay γef yedles Amaziγ, war ma tewwi-d taregt. Ran ad γemmqen akk tiddukliwin tidelsanin ama di tmurt neγ di lγerba. muḥend Birkus Tiwal
- Tinin-is...i wid i d-yeqqaren belli iberraniyen yuwεer fell-asen ad ẓren melmi ad d-nenṭeq "B", melmi ad d-nenṭeq "V", gret tiṭ-nwen γer wayen i d-yenna Kamal Nat Zerrad: http://books.google.fr/books?id=SDRLT1sRZtAC&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA18,M1
yuba at hmed
- Tinin-is...azul fell awen akk,
nekk rray iw ilaq a naru taqbaylit s 'b' akken a nqerreb ugar ar tmeslayin timaziγin nniḍen. akken ttwaligh tazmert n tmaziγt d imaziγen a tili deg tdukli nsen.
ayen nniḍen yeqnen γer taluft a n tira, giγ tumawt i wayen i gettwarun deg internet ufigh atas imeslayen ur fhimeγ ara amek id nnulfan neγ γef acu ibnan. amezwaru nnsen d 'isnesliyen'; nekk γuri ilaq add nini 'imesnesliyen' acku ameslay a anamek is d 'wid yesnen, yeqqaren tameslayt, iles d wayen yeqnen γur sen. ( tasnesli, amesnesli ...) ayen nniḍen, ufiγ deg wgni internet n lmak 'Kuzzan' (40), netta uṭṭun a qqaren as 'kuzt tmerwin' s tmacaγt.
diγen asexdem n 'u' (wa n tarabt) deg ḍrisen imaziγen yettban iyi d yerna d tmerniwt mačči d' ayen teḥwağ teqbaylit. 'belli' diγen.xerttumin, nekk m ara heddreγ, ur ssexdamegh ara akk 'u' agi wala 'bbeli'. ur zrigh acimi ara ten sxedmegh deg tira. yerna sneγ leqbayel d ikkan seg atas temnaḍin ur t ssexdamen ara m ara ssawalen neγ mačči akk anect ttusexdamen deg tira, rradyu akk d ttilibizyu.
tanmirt nwen γef rray nwen.
yuba at ḥmed
muḥend
- Tinin-is...azul a Yuba At Ḥmed nekk akken ttwaliγ, di tallit-a yal yiwen yettaru, neγ iḥetteb akken yufa mačči akken iwata, ma ilaq ad neḍfer at tmusni, ad naf Dda Lmulud yeğğa-yaγ-id imḍan di yiwen ar mraw, yerna deg tallit-nni yessen leḥsab-agi n Imucaγ, maca yeẓra iwulem unadi i wayen nniḍen, daγnetta ma yella Kamal Nat Zerrad ilekem deg wayen n Dda Lmulud, iban aṭas ara t-iḍefren, netta i leqdic-is aneggaru, iḥetteb akka kkuẓan=40 ukkuẓ d semmusan=54 ammer daγen ad yili wemtawa ger isertiyen d imusnawen n tutlayt γef "v" ulac ugur ma nura Yuva, dagi akken i t-nura ara t-id -γren wid nniḍen, |
 |
|