Dda Muḥend Besεud ilul deg useggas n 1924 deg Tgemmunt Lejdid, deg tγiwant n At Dewala. Yella deg tegrawla-nni mgal tahrest tafṛansiwt d amaγnas n Umussu Aγelnaw Azzayri. Werğin yefka afus deg wayen yumen d abrid n tidett, d abrid yessuffuγen ar tlelli n wegdud. Deg Iggen n Uslelli Aγelnaw (ALN) yerra-t Krim Belqasem d yiwen seg imeqqṛanen.
Deg useggas n 1966 yesbedd Agraw Amaziγ, netta, Ṭawes Σemṛuc, Muḥemmed Arkun akk d Imaγnasen nniḍen.
Deg useggas 1978, imsulta ifṛansiwen ḥebsen-t netta akk d wid yettilin imir-nni deg uxxam n Ugraw Amaziγ, am Saibi akk d sin nniḍen. Ifṛansiwen d aḥṛas i ten-id-ḥeṛsen imir-nni wid yeṭṭfen adabu deg Lezzayer akk d Lmeṛṛuk, Bumdian akk d Ḥasen wis sin.
Snejlan-t seg tmurt n Fṛansa, yezger ar tmurt n Legniz anda yedder almi d tuγalin-is ar tmurt deg useggas 1997.
Tazmert d tameεlalt, aṭan yettnerni, terna-yas teqṛeḥ yenneqṛaḥ zdat n tmenγiwt n ilemẓiyen deg tefsut taberkant, tewwi-t tmettant ass 01/01/2002. Ittwamdel amenzu n Yennayer n useggas 2952 deg Uqawej.
Agraw Amaziγ seg wass mi i d-yennulfa yuγal d taqeṛṛabt n umennuγ γef idles akk tutlayt imaziγen deg teγremt n Paris. Deg iseggasen n 70, win i d-yefflen, deg imaγnasen, seg tmurt nneγ ar Fṛansa, lembat-is d Agraw Amaziγ. Agraw-a yekka s waṭas deg takin i yukin iqbayliyen s twaγit yeḍran yid-sen, tin i sen-yefka udabu azzayri. Agraw amaziγ yefka i iman-is iswi amenzu a d-issaki agdud yeṭṭsen.
Ccna d yiwen seg wallalen yesseqdec Ugraw Amaziγ akken ad yessiweḍ izen. Yessawal i icennayen iqbayliyen akken ad cnun γef timmuzγa. Tugett seg-sen rran-d tiγri. Ass-agi tanemmirt i nutni imi amennuγ yewweḍ ar wezgen ameqqran deg iswi i yefka i iman-is.
Deg Paris, lamikkal n FLN deg Fṛansa tezga tettnadi amek ad teṛṛez ifadden i wegraw amaziγ imir-nni. Tella tessexdam nniya n ixeddamen iqbayliyen deg Fṛansa akken ur d-ttarran ara i tiγriwin n Wegraw neγ a s-nerwin timliliyin iskarayen. Ma γas akken lamikkal tesεa idrimen aṭas maca ur tessaweḍ ara ad teṛṛez amennuγ.
Adabu s timmad-is ur yessaweḍ ara ar iswi-s ad iṛṛez amennuγ n iqbayliyen γef timmuzγa ma γas ar ass-a ur yegzim ara asirem. Asirem n udabu yeqqim-d ass-a deg wayen yerki uγerbaz azzayri akk d ixxamen n ddin. Yessefk kan ur as-neqqaṛ ara: " dayen adabu yefsi tiyersi, dayen newweḍ s iswi, nezmer a nuγal ar yiḍes."
Yura:
- Am rrezg n imaγṛasen ur yeddiren ad ẓren « Heureux les Martyrs qui n’ont rien vu »
- Amennuγ n imdanen imecṭuḥen γef taluft annect-ila-tt neγ amezruy n Wegraw Amaziγ « de petites gens pour une si grande cause ou l’histoire de l’Académie berbère »
w.